Onyń orny – búgingi Amangeldi Imanov kóshesi, 2 mekenjaıy. Ol jerge budan 6 jyl buryn eskertkish-taqta ornatyldy. №1 meshittiń Qońyrqulja esimin almaýynyń bir sebebi – aǵashtan salynǵan dinı qulshylyq orny tóńkeristen keıin órtenip, kópes Baımuhamed Qosshyǵul áýletiniń qarjysyna qyzyl kirpishten jańa ǵımaraty turǵyzylypty. Halyq muny «tas meshit» dep atapty. 30-jyldardan bastap dinge qarsy júrgizilgen ashyq saıasat eń sońynda onyń irgetasyna deıin jermen-jeksen etken.
Aqmolanyń tusynda «jańa meshit», «jasyl meshit» atanǵan dinı ǵımarat 1895 jyly túbi tashkenttik qoja, kópes Mirsálim Mirkamalovtyń qarjysyna turǵyzylypty. Onyń ornyna keıin Selınogradta «obkom úıi» dep atalǵan keńestik sheneýnikterge arnap turǵyn úı soǵylǵan (qazirgi Abaı – Respýblıka kósheleriniń qıylysy). Áıteýir áýpirimdep meshittiń qyzyl kirpishten qalanǵan qorshaýy saqtalyp qalǵan.
Kórnekti din ǵulamasy Sádýaqas Ǵylmanı jazbalarynda «Aqmolanyń №3 meshiti» degen derek kezdesedi. Bul órtten keıingi meshit (B.Qosshyǵul soqqan) emes ekenine tómendegi maǵlumat kózińizdi jetkizedi.
Elorda irgetasyndaǵy tarıhı meshitterdiń ımamdary, ustazdary, azanshylary, basqa da qyzmetkerleri búgingi «Jastar» shaǵyn aýdanyndaǵy «Babalar qorymyna» jerlengen. Resmı ataýy – «Qaraótkel» musylman zıraty. Munda sondaı-aq Aqmola qalasymen aralas-quralas aýmaqtar tulǵalarynyń da súıegi qoıylǵan. Sonyń biri – S.Ǵylmanı málimetinshe, «Ýfadaǵy Din nazarııaty qazy-ǵulamalar aldynda synaqtan ótip, múftı-haziret Ǵalymjan ál-Barýdı óz qolynan «ımam hatıp ýa múdárris» dárejesin dáleldegeni týraly shahadatnama (qujat) alǵan, az ýaqyt Aqmola 3-meshitinde ımam-hatıb, múdárris bolǵan, 25 jasynda qajylyq paryzyn ótegen, 27 jasynda Ǵabdolla haziretten hatym-fatıha alǵan, Qorjynkól óńirinde medrese ashyp, 9 jyl sabaq bergen Ahmet Ǵusmanuly».
HH ǵasyr basyndaǵy musylmandyq ólshemmen qaraǵanda, bul – óte bıik deńgeı. Jurtshylyq biliminiń tereńdigin, ómirdegi tazalyǵyn, bitim-bolmysyn eskerip, osy ımamdy «Aqtamaq qalpe» ataǵan eken. S.Ǵylmanıdyń dereginshe, súıegi tóleńgit Ahmet Ǵusmanulynyń (1881–1918) Rahmetolla, Haırolla esimdi baýyrlary saýda-sattyqpen aınalysyp, búgingishe aıtqanda, halyqqa qamqor mesenat ta bolypty.
Aqtamaq qalpe atyshýly 1917 jylǵy tóńkeristen keıin eldi jaılaǵan oba aýrýynan 37 jasynda baqıǵa kóshipti. Din qaıratkeri A.Ǵusmanuly úılense de, sirá, Allanyń jazýymen perzentti bolmaǵan. Bul týraly da sońyna tómendegideı tamasha taǵylymdy sóz qaldyrǵan (S.Ǵylmanı esteliginen): «Halyq meni «balasy joq qý bas» deıdi ǵoı. Olar bilmeı aıtady, menen balasy kóp kisi bar ma? Bes júzdep aldymnan balalar sabaq aldy. Barlyǵy ustazym dep duǵa qylmaı ma? Meni shákirtterim umytady dep oılamaımyn. Atasyn umytqan talaı balalar bar emes pe?» dep kózine jas alyp, fatıhasyn berip, hosh aıtty...»
Din tulǵasy qaıtqannan soń, áziz súıegi osy Qaraótkel qorymyna qoıylǵan.
Aqmola óńirinde Sádýaqas Ǵylmanıdan bastap 500-den astam ımam men dinge saýatty azamatty tárbıelep shyǵarǵan Aqtamaq qalpe osy kúnge deıin ataýsyz qalǵan edi. Taıaýda Qazaqstan Musylmandary dinı basqarmasynyń tóraǵasy, Bas múftı Naýryzbaı Taǵanulynyń yjdaǵatymen, Astana qalasynyń bas ımamy Erbolat Nuryldaulynyń úılestirýimen elordanyń eski qorymynda aty men zaty umytylmas ustaz Ahmet Ǵusmanulyna belgi-qulpytas qoıyldy.
«Babalar rýhyna – Quran hatym» degen atpen ótken sharaǵa din qaıratkerleri, el aǵalary, elorda ımamdary, ǵalymdar, jurtshylyq ókilderi qatysty. Bas múftı Naýryzbaı Taǵanuly: «Dinı-rýhanı tarıhymyzda orny bólek kórnekti din qaıratkeri Ahmet Ǵusmanuly eńbegi bizdi bereke-birlikke, senim men urpaqtar sabaqtastyǵyna, ustaz amanatyn ardaqtaýǵa shaqyrady» dese, elordanyń bas ımamy Erbolat Nuryldauly: «Múftııattyń eldik qundylyqtarǵa basymdyq berý jospary aıasynda áıgili Sádýaqas Ǵylmanıdyń ustazy Aqtamaq qalpege qulpytas ornatýdy ortaq paryz sanadyq», dedi.
Taıaýda Astananyń S.Ǵylmanı meshitinde ǵylmanıtanýshylardyń qatysýymen bas shahar ımamdarynyń ǵylymı-praktıkalyq jıyny ótip, sol sharada Alash kezeńi din qaıratkerleriniń murasyn zertteý, óńirdiń baıyrǵy rýhanı tulǵalaryna belgi qoıý máselesi kóterilgen edi. «Sádýaqas Ǵylmanı jazbalarynda osy óńirdiń HH ǵasyrdyń 30-jyldaryna deıingi qalpe, haziretteri týraly derekter az emes. Múftııattyń babalar izimen bastamasy bizdi jigerlendirip otyr», deıdi elordadaǵy osy meshittiń bas ımamy Rýslan Naqypbekuly.
Ult rýhanııaty jáne eldik parasat, din men dástúr qundylyǵy qoǵamymyzdy jaqsylyqqa, senim salamattylyǵyna uıystyra beredi dep úmittenemiz.
Aıtýǵan Dosbı
