Sýretterdi túsirgen – Jangeldi ÁBDIǴALYM
Sony jobanyń basty maqsaty – aýyl turǵyndarynyń tabysyn eselep, ómir súrý sapasyn jańa deńgeıge kóterý, qarjylyq qoljetimdilikti arttyrý, aýyl ınfraqurylymyn zamanaýı talaptarǵa saı jańǵyrtý, kásipkerlikti qoldaý arqyly jergilikti ekonomıkanyń qýatyn eselendirý. Munyń barlyǵy «Aýyl amanaty» baǵdarlamasynyń arqasynda júzege asyp jatyr.
2023 jyldan bastaý alǵan «Aýyl amanatynyń» aıasynda mal tuqymyn asyldandyrý, ósimdik sharýashylyǵynda ónim sapasyn jaqsartý syndy mańyzdy mindetter kezeń-kezeńimen júzege asyrylyp jatyr. Munymen qosa, etno týrızmdi damytyp, turaqty jumys oryndaryn qurý syndy jańa baǵyttar da jobanyń mańyzdy bóligi. Aýylda tek mal baǵýmen shektelmeı, tabys tabýdyń alýan túrli jolyn usynýǵa bolady. Osy ıgiliktiń bári qoljetimdi qarjy quraldary arqyly júzege asyp keledi.
«Aýyl amanaty» baǵdarlamasy sheńberinde usynylyp otyrǵan qarjylyq qoldaýdyń sharttary buryn-sońdy bolmaǵan tıimdilikpen erekshelenedi. Baıypty baǵdarlama aıasynda mal sharýashylyǵyna arnalǵan nesıe bar-joǵy 2,5 paıyzben jeti jyl merzimge berilse, basqa salalardaǵy bıznes bastamalarǵa bes jylǵa deıingi jeńildetilgen nesıe qarastyrylǵan. Bul – aýyldaǵy aǵaıyn úshin naǵyz tabysqa bastar jol. Jeke kásipkerlerge 9,5 mıllıon teńgege deıin, aýyl sharýashylyǵy kooperatıvterine 30 mıllıon teńgege deıingi nesıe usynylyp otyr. Qomaqty qarjyny alý joly ońaı ári qoljetimdi. Qazirdiń ózinde amanatnesie.kz elektrondy platformasy arqyly ótinim berip, qujattardy zamanaýı, sıfrlyq úlgide rásimdeýge tolyq múmkindik bar. Oblys aýmaǵynda berekeli bastamany júzege asyrý aldynda jan-jaqty daıyndyq jumystary atqaryldy.
Arnaıy saraptama arqyly 156 aýyldyq eldi meken qamtylyp, árqaısysynyń naqty múmkindikteri, ekonomıkalyq baǵyty, áleýeti jiti zerdelendi. Buǵan oblys ákimi Ermaǵanbet Bólekpaev erekshe nazar aýdaryp keledi. О́ńir basshysy «Qolaıly nesıeniń shapaǵatyn aýyldaǵy ár azamat sezinýge tıis» degen ustanymda.
Ermaǵanbet Qabdýlauly «Aýyl amanaty» baǵdarlamasy boıynsha qoldaý kórsetý úshin jańa jobalar tobyn qurýdy tapsyrdy. «Saryarqa» áleýmettik-kásipkerlik korporasııasy mıkrokredıtterdi ýaqtyly berýdi qamtamasyz etýge tıistigin de erekshe eske saldy.
Baǵdarlamany júzege asyrý naqty nátıjelermen dáleldenip keledi. Búginde 670-ten astam mıkrokredıt berilip, sonyń nátıjesinde 900-den astam turaqty jumys orny ashylǵan. Oblystyq aýyl sharýashylyǵy basqarmasynyń basshysy Ánýar Tólebekovtiń aıtýynsha, jobalardyń kópshiligi mal sharýashylyǵyn damytýǵa, aýyl sharýashylyǵy tehnıkasyn jańalaýǵa baǵyttalǵan.
– Bul – aýyl halqynyń turmys sapasyn jaqsartýǵa, jastardy týǵan jerinde turaqtandyrýǵa baǵyttalǵan mańyzdy jetistik. Jobalardyń basym bóligi mal sharýashylyǵyn damytýǵa, aýyl sharýashylyǵy tehnıkasyn satyp alýǵa, óndirilgen ónimdi qaıta óńdeýge baǵyttaldy. Iаǵnı aýyl ekonomıkasynyń qurylymyn kúsheıtip, ishki naryqtaǵy básekelestik qabiletti arttyryp otyr. Munymen qatar, aýyl sharýashylyǵynan tys qyzmet kórsetý, qolóner, týrızm sııaqty salalardaǵy jobalardyń da kóbeıip kele jatqany qýantady, – deıdi sala basshysy.
Demek nátıje bar. Jobalardyń da sany artyp keledi. О́ńirde mal basynyń ósimi tirkeldi. Taǵy bir aıta keterlik jaıt, 105 aýyl sharýashylyǵy tehnıkasy satyp alynyp, kooperatıvter men jeke sharýashylyqtardyń tehnıkalyq parki 22 paıyzǵa jańartylǵan. Mundaı jańǵyrtý aýyl eńbekkeriniń jumysyn jeńildetip, ónimdilikti eseleı túsedi. Jobany júzege asyrýǵa 2 mıllıard teńge kóleminde qarjy qarastyrylyp, qomaqty qarajat 296 shaǵyn nesıe berýge ári 322 turaqty jumys ornyn ashýǵa baǵyttalyp jatyr. Baǵdarlamanyń tıimdiligin tereńirek zerttep, maqsatty túrde iske asyrý úshin úsh qanatqaqty aýdan tańdaldy: Aqtoǵaı, Buqar jyraý, Qarqaraly. О́risti óńirler aýyl sharýashylyǵymen aınalysatyn, óndiristik áleýeti joǵary, belsendi halyq shoǵyrlanǵan aımaqtar. Endigide atalǵan aýdandarda qarjylandyrý «Bir aýyl – bir ónim» qaǵıdaty boıynsha júrgiziledi. Iаǵnı árbir aýyl óz ereksheligi men artyqshylyqtaryna saı baǵyt tańdap, kooperatıvter qurý arqyly naqty ónimge mashyqtanbaq. Tyń tásil aýyldar arasyndaǵy ekonomıkalyq ártaraptandyrýdy kúsheıtip, sapaly ónim óndirisin júıeleýge jol ashady.
– Bıyl aýdanymyzda aýyl sharýashylyǵy kooperatıvterin qurý jumystary qarqyndy júrip jatyr. Qanatqaqty joba retinde tórt aýyldyq okrýg tańdaldy. Qaınarbulaqta – et óńdeý, Qarshyǵalyda – sút jınaý jáne óńdeý, Egindibulaq aýyldyq okrýginde – et kombınatyn ashý, Tegisshildikte – mal azyǵyn daıyndaý baǵytyndaǵy kooperatıvter quryldy. Biz árbir jobanyń tabysty júzege asýyna jan-jaqty qoldaý kórsetemiz, – deıdi Qarqaraly aýdanynyń ákimi Ádiljan Arǵynov.
«Ortalyq aýyldyq okrýgte «El qazynasy» kooperatıvi ettiń jartylaı fabrıkattaryn óndiretin seh ashyp, jylyna 150 tonna ónim óndirip, 17 adamdy jumyspen qamtymaq. Kókpekti okrýginde «Karlugash agro 2030» kooperatıvi bazasynda sút baǵytyndaǵy iri joba júzege asady. Bul jerde táýligine 30 tonna sút óńdeıtin seh qurylyp, 20 jańa jumys orny ashylady. Aýdan ortalyǵynda da mańyzdy jobalar josparlanǵan. Atap aıtqanda, «Gran corm Botakara» kooperatıvi 44 adamdy jumyspen qamtyp, iri qara men usaq malǵa arnalǵan túıirshikti jem óndiretin seh salýdy bastaıdy», deıdi Buqar jyraý aýdanynyń ákimi Erlan Qusaıyn.
El ishindegi eńbek adamdary endi bolashaǵyna senimmen qarap, óz kásibin dóńgeletip, týǵan jerin túletýge kiristi. Búginnen bastalǵan ıgi qadam – erteńgi turaqty tabys, áleýeti artqan aýyl, jańarǵan ómir salty. Bul – el Prezıdenti Qasym-Jomart Toqaevtyń tapsyrmasynyń oryndala bastaǵanynyń kórinisi. Endigi kezekte ár turǵynnyń, ár kooperatıvtiń qolynan keletin is – osy múmkindikti utymdy paıdalaný. «Aýyl amanaty» – el amanaty.
Qaraǵandy oblysy
