Bitimger – beıbitshilik elshisi

Birinshi kezeń

Qarýly kúshterimizdiń bitim­gerlik qyzmeti shartty túrde 2014 jylǵa deıin jáne 2014 jyldan keıin bolyp eki kezeńge bólinedi. Alǵashqy kezeń­de áskerı qyzmetshilerimiz TMD-nyń Tájikstandaǵy jáne BUU bitim­gerlik mıssııalarynan tys AQSh koa­lı­sııalyq kúshteriniń qatarynda Irak­taǵy operasııalarǵa qatysty. Atap aıtqanda, 1993 jyldyń qyrkúıegi men 2001 jyldyń aqpany aralyǵynda QK Ishki áskerler bólimshesi men UQK Shekara qyzmeti tájik-aýǵan ýchaskesinde TMD-nyń ońtústik shekarasyn qorǵaýdy kúsheıtý jónindegi memleketaralyq sharttar men kelisimder sheńberindegi mindetterdi oryndady.

2003 jyldyń tamyzy men ­2008 jyldyń qazan aıy aralyǵyn­­da halyq­aralyq mindetteme­ler­di iske asyrý maq­satynda «Qaz­bat» bitimgerlik batal­onynyń ınjenerlik-saperlik ja­saǵy AQSh bastaǵan halyqaralyq ­koa­lısııanyń turaqtandyrý kúsh­teri quramynda Iraktaǵy mıssııany oryndady. Kontıngenttiń negizgi mindeti jaryl­maǵan oq-dárilerdi izdeý men joıý, dalalyq sýmen jabdyqtaý pýnkt­terin iske qosý, sýdy tazartý jáne medı­sına­lyq kómek kórsetý bolatyn. 2008 jyl­dyń qazan aıynda mıssııa­nyń aıaqtalýy­na baıla­nysty ja­saq Iraktan shyǵaryldy. Osy qyz­met kezinde 1 ofıser qaza tapty.

Qazaq sarbazdary Irakta 4,5 mıllıonnan asa túrli oq-dári, naqtyraq aıtqanda, mına, zymyran men snarıadtardy joıyp, 6 718 tekshe metr sý ta­zartty. Áskerı dárigerleri­miz amerıkalyq «Delta» bazasy medısınalyq tobynyń qu­ramynda jumys atqardy. Olar negizi­nen terrorlyq shabýyldardan zardap shekken jergi­likti turǵyndarǵa medı­sınalyq kómek kórsetti.

Sonymen qatar 2007 jyldyń mamyry men 2009 jyldyń tamyzy aralyǵynda 2 ofıserimiz BUU-nyń Nepaldaǵy mıssııasyna (UNMIN) qatyssa, 2008 jyldyń tamyzy men 2009 jyldyń maýsymy aralyǵynda 1 ofıserimiz Grýzııadaǵy EQYU mıssııasynyń quramynda boldy.

Ekinshi kezeń

Klassıkalyq bitimgerlik qyz­met sheńberindegi BUU-men ózara is-qımyl 2014 jyly Qarý­ly kúshterimizdiń al­ǵashqy áskerı qyzmetshisi BUU-nyń Batys Saharadaǵy mıssııasyna áskerı baqylaýshy retinde jiberilgen sátten bastalady. 2018 jyly Qazaqstan men Ún­distan arasynda qol qoıylǵan memo­randýmǵa sáıkes, otandyq bitimger­ler rotasy alǵash ret BUU-nyń Lıvandaǵy mıs­sııa­syna qatysty. Olar Izraılmen sheka­rada jergilikti jerdi patrýldeý, baqy­laý beketterin uıymdastyrý, oq at­paý kelisimin qadaǵalaý mindetterin atqardy.

Sol kezden beri qazaq áskerı qyzmet­shileri beıbitshilik pen qaýipsizdikti qoldaý jónindegi halyqaralyq mindette­melerdi oryndaý úshin Birikken Ult­tar Uıymynyń bitimgerlik mıs­sııalaryna turaqty túrde qaty­syp keledi. Keıingi 20 jylda 600-den asa áskerı qyzmetshi­miz BUU-nyń bitimgerlik operasııalaryna qatysty. Al 2024 jyldyń qańtarynda BUU elimiz­ge táýelsiz bitimgerlik mıssııa­­­syn jasaqtaýǵa mandat berdi.

Biz – BUU-nyń bitimgerlik kúshterine Ortalyq Azııadan ásker jiberetin birden-bir mem­leketpiz. Byltyr naý­ryz aıynda 139 áskerı qyzmetshimiz, onyń ishinde 4 áıel bar, óz tehnıkasymen jáne qarý-jaraǵymen Golan jotalaryna attanǵan bolatyn. Bir jyl ishinde olar 557 tapsyrmany oryndady. Onyń ishinde 458 mobıldi patrýldeý, 66 áskerı personal men gýmanıtarlyq júkterdi tasymaldaý, 15 ret jarylǵysh zattardy zalalsyzdandyrý jáne 3 ret baqylaý beketteriniń kúzetin kúsheıtý jumystary atqaryldy.

Mıssııa barysynda bitim­gerler Iz­raıl men Sırııa ara­syndaǵy atysty toqtatý týraly kelisimniń saq­talýyn qadaǵalap, jaýapkershilik aıma­ǵyndaǵy bitimgerlik bazalarynan ás­kerı personaldy evakýasııalaý, baqy­laýdaǵy aýmaqty mobıldi patrýldeý, jarylmaǵan oq-dárilerdi joıý men basqa da jarylǵysh zattardan tazartý, BUU-nyń personaly men joǵa­ry laýazymdy tulǵalaryn ja­ýapkershilik aımaǵynda jáne onyń shekteýli aýmaqtarynda alyp júrý jumystaryn atqar­dy. Golan jotalarynda qyzmet ­etken kezde kontıngenttiń alǵash­qy quramy qoıylǵan bar­lyq mindetti oıdaǵydaı oryndap, BUU mıssııa­sy men Hatshylyǵy­nyń basshylyǵynan joǵary baǵa alǵanyn aıta ketý kerek.

Qazirgi ýaqytta Golan jotalarynda bitimgerlerdiń ekinshi quramy BUU mıssııasy aıasynda qyzmet ótkerip jatyr. Onyń quramynda 4 shtab ofıseri, 139 áskerı qyzmetshi bar. Buǵan qosa Batys Saharada – 6, Ortalyq Afrıka Respýblıkasynda – 2, Taıaý Shyǵysta – 2, Kongo Respýb­lıkasynda – 2 áskerı baqylaýshy jáne Lıvanda – 3 shtab ofıseri, barlyǵy 158 áskerı qyzmetshimiz bitimgerlik mıssııa sapynda qyzmet atqaryp júr.

Tórt tilde bilim beretin ortalyq

Búginde Ulttyq bitimgerlik kontın­gent­tiń mamandaryn oqytýmen jáne daıarlaýmen Qorǵanys mınıstrliginiń Bitim­gerlik operasııalar or­talyǵy (Kazcent) aınalysady. Bul ortalyq 2006 jyly Qorǵanys mınıstrliginiń Shet tilder ıns­tıtýtynda «Beıbitshilik úshin seriktestik» oqý ortalyǵy retinde qurylǵan. 2010 jyly ol Odaqtas­tyq Joǵary transformasııalaý qolbasshylyǵynyń (SACT) shtab-páteri bolyp tanyldy. Al 2019 jyly UNSOC jáne UNPOC ortalyǵynyń kýrsta­ry BUU-nyń tıisti sertıfıka­tyn aldy.

Bitimgerler keń aýqymdy quzyretke ıe. Ortalyqta olar áskerı is boıynsha oqytyla­dy, daıyndyq BUU-nyń kóp­ultty mıssııalaryndaǵy negiz­gi qa­rym-qatynas tili retinde aǵyl­shyn tilin qarqyndy úırenýden bastalady. Bi­timgerler basqa da ártúrli tildik baǵyt­ta oqy­tylady. 2023 jyly 200-den asa áskerı qyzmetshi aǵylshyn, fransýz, túrik jáne qytaı tilderinde bilim aldy.

Mamandar «BUU: bitimgerlikke kirispe», «Mıssııa aldynda­ǵy daıyndyq», «Bitimgerlik operasııalardyń quqyqtyq aspektileri», «Qarýly qaq­tyǵystar quqyǵy», «BUU shta­bynyń ofıserleri» jáne «Aza­mattyq turǵyndardy jan-jaqty qorǵaý» sııaqty pánder boıynsha daıarlanady. Olar mıssııa mandatymen anyqtalatyn bitimgerdiń mártebesi men mindetterin, daǵdarys jaǵdaıyndaǵy is-qımyl tártibin, sondaı-aq mıssııanyń túrli komponentterimen, jergilikti bılik ókilderimen, BAQ-pen jáne qaqtyǵysqa qatysatyn qarama-qarsy taraptarmen ózara árekettesýdi retteıtin halyqaralyq zańnamany zerdeleıdi.

Baqylaý jattyǵýlary barysynda bitimgerlik mindetter keshenin oryndaıdy, olardy júzege asyrýdyń ártúrli ádisteri men tásilderin qoldanady. Bul rette áskerı qyzmetshilerdiń túrli standartty emes jaǵdaıda sheber áreket etý, kúrdeli jáne kúrt qubylmaly sátterde júktelgen mindetterdi oryndaý qabiletteri tekseriledi. Bitimgerlik kontıngenttiń barlyq áskerı qyzmetshisi erikti negizde qabyldanady. Bul oraıda úmitkerlerdiń kásibı jáne moraldyq qasıetteri eskeriledi.

Elimiz bitimgerlik mıs­sııalarǵa qaty­sý arqyly baǵa jetpes tájirıbe jınaq­tady. Qubylmaly geosaıası jaǵ­daı men halyqaralyq turaqsyzdyq, mem­leketaralyq janjaldar kóbe­ıip turǵan ýaqytta bitimgerlik kúshter BUU-nyń mıssııalarynda aıryqsha ról atqaryp keledi. Aldaǵy ýaqytta osy adaldyǵynan tanbaı, jahandaǵy beıbitshilik pen qaýipsizdikti qamtamasyz etýge tegeýrindi yqpalyn tıgize beretinine senimimiz mol. Bul elimizdiń halyqaralyq qoǵamdastyqtyń jaýapty múshesi retindegi bedelin nyǵaıtýǵa septigin tıgizetini shúbásiz.