Sýretterdi túsirgen – Erlan OMAR, «EQ»
Respýblıka kóleminde jappaı uıymdastyrylyp kele jatqan is-sharanyń kezekti kezeńi bıyl 19 sáýirde bastaý aldy. Jyl saıyn onyń uzaqtyǵy bir aıǵa sozylady. Degenmen bıyl mamyrdyń 19-ynda aılyq is-sharany qorytyndylaǵan tártip saqshylary ony taǵy bir aıǵa sozý týraly sheshim qabyldady.
Ishki ister mınıstrligi usynǵan derekterge súıensek, «Qaýipsiz jol» reıdtik is-sharasyna 9,5 myńǵa jýyq polıseı men basqa da memlekettik organdardyń ókili, onyń ishinde kóliktik baqylaý ınspeksııasy men «QazAvtoJol» AQ-nyń 400-ge jýyq qyzmetkeri qatysqan. Alǵashqy aıdyń ishinde 246 myńnan asa jol erejesin buzý deregi tirkelgen. «Qorǵaý» júıesi arqyly jalǵan nómirler taqqan nemese múldem nómirsiz kólikterdi anyqtaýǵa basa nazar aýdarylypty. 13 myńǵa jýyq avtokólik avtoturaqtarǵa qoıylsa, onyń 2,5 myńy moped pen sheteldik esepte turǵan 700-ge jýyq kólik bar.
«Joldaǵy jaǵdaı naqty sharalardy qabyldaýdy qajet etedi. Sondyqtan jol-kólik oqıǵalarynyń, ásirese adam shyǵynyna ákep soqtyratyn apattardyń aldyn alý úshin IIM «Qaýipsiz jol» aldyn alý is-sharasynyń merzimin taǵy bir aıǵa uzartý týraly sheshim qabyldady», dep málimdedi IIM ákimshilik polısııa komıtetiniń erekshe tapsyrmalar jónindegi aǵa ınspektory Aqtoty Boranova.
Kez kelgen jaıtty estimek bir bólek te, kórmek múldem basqa. Internetten júz ret habar alǵansha, bir ret baryp kózimizben baqylap qaıtaıyq degen nıetpen Polısııa kúni qarsańynda gazetimizdiń fototilshisimen birge bir kún polısııa qataryna qosylyp, kóshe qaýipsizdigin qadaǵalaý is-sharasyna qatysqan edik. Qalam-qaǵazymyz ben fotoapparatymyzdy saılap joryqqa shyqqan bizdi Astana qalasy PD patrýldik polısııa polkiniń vzvod komandıri, polısııa kapıtany Áýelhan Mutalhan qarsy aldy.
«Keıingi kezde elorda kóshelerinde kólik sany artty. Olardyń bári birdeı jol erejelerin saqtaı bermeıdi. Bul óz kezeginde júrgizýshiler men jaıaý júrginshilerdiń ómiri men densaýlyǵyna qaýip-qater týdyratyny belgili. Osyǵan baılanysty IIM jyl saıyn «Qaýipsiz jol» jedel aldyn alý is-sharasyn ótkizedi. Onyń negizgi maqsaty – jol-kólik oqıǵalarynyń aldyn alý, jol qozǵalysy erejelerin buzǵandardy quryqtaý», deıdi ol.
Sonymen qatar polısııa kapıtany jaıaý júrginshilerdiń tártibine, mektepter men balabaqshalar mańynda patrýldik baqylaýdy kúsheıtýge, kólikterdiń tehnıkalyq jaǵdaıyn tekserýge, izdeýde júrgen adamdar men kólikterdi anyqtaýǵa da basa nazar aýdarylatynyn jetkizdi.
Biz Áýelhan Ibadillaulynan qazirgi tańda kúndelikti qyzmet barysynda jıi tirkeletin ereje buzý jaǵdaılary jaıynda suradyq. Onyń aıtýynsha, kóbine qaladan tys jerlerde jáne túngi ýaqytta jyldamdyqty shekten tys arttyrý, kólik júrgizip kele jatyp uıaly telefon qoldaný, balalardy arnaıy avtokreslosyz alyp júrý, mas kúıinde kólik júrgizý, jol belgileri men baǵdarsham sıgnalyn elemeý sekildi ereje buzý jıi tirkeledi eken.
«Jaıaý júrginshilerge jol bermeý de óte keń taraǵan. Bul adam ómirine tikeleı qaýip tóndiredi. Keıde júrgizýshi kýáligi joq adamdardyń da kólik tizgindeýi sekildi óreskel quqyqbuzýshylyq bolyp turady. Sonymen qatar kóshelerimizde tehnıkalyq aqaýy bar kólik kóp. Mysaly, bir farasy janbaıdy, tejegishi isten shyqqan, dóńgeleginde aqaýy bar, t.b. Bunyń bári – júrgizýshiniń jaýapsyzdyǵy. О́ıtkeni ol kóshedegi ózge kóliktermen qatar, qarapaıym turǵyndardyń da ómirin qaterge tigedi», dedi ol.
Biz polısııa kapıtany Á.Mutalhanmen birge aldymen qalanyń sol jaǵalaýy men oń jaǵalaýyn jalǵap jatqan kólik aǵyny kóp kósheniń biri Táýelsizdik dańǵylyn torýyldaýǵa shyqtyq. Saǵat shamamen 14.50 shamasynda tártip saqshysy «Daewoo nexia» markaly avtokólikti toqtatty. Qyraǵy polıseı onyń ereje buzyp kele jatqanyn kórip qalypty. Sóıtsek, kóliktiń aldyńǵy áınegi shytynaǵan. Sol jerde júrgizýshige jol erejesin buzǵandyǵy jáne onyń quqy men mindeti túsindirilip, «Ákimshilik quqyq buzýshylyq týraly» kodekstiń 590-babynyń 5-bóligi boıynsha 5 aılyq eseptik kórsetkish kóleminde aıyppul salyndy. Sondaı-aq bul aqaýdy tez arada jóndep, aldaǵy ýaqytta jol júrý erejesin buzbaý jóninde qosymsha túsindirme jumysy júrgizildi.
«Polısııa qyzmetkerleri halyq arasynda aǵartý jáne túsindirý jumystaryn jıi ótkizemiz. Mektepter men avtomektepterde dárister oqyp, ereje buzýdyń saldary jaıynda aıtyp kelemiz. Áleýmettik jelide beınerolıkter men áleýmettik jarnamalar taratý arqyly jasalyp jatqan aldyn alý sharalary óz aldyna. Biraq soǵan qaramastan, jol qaýipsizdigine selqos qaraıtyn turǵyndar qatary az emes. Keıbiri tipti jol erejesin bilmeıdi», deıdi Á.Mutalhan.
Kólik tizgindegen elordalyqtarmen qatar jaıaý júrginshilerdiń de aragidik jol erejelerin belden basýdan «ket ári» emes ekenine reıd barysynda kózimiz jete tústi. Máselen, Q.Sátbaev kóshesiniń boıynda avtobýstan túsken birneshe adamnyń joldyń qarama-qarsy betindegi «Eýrazııa» saýda úıine qaraı belgilenbegen jerden kesip ótkenin baıqap qaldyq. Polısııa kapıtany Á.Mutalhan dereý belgi berip, álgi azamattardy toqtatty. Sol arada olarǵa ereje buzǵandary túsindirilip, «Ákimshilik quqyq buzýshylyq týraly» kodekstiń 615-babynyń 1-bóligimen 2 aılyq eseptik kórsetkish kóleminde aıyppul salyndy.
Osy oraıda aıta ketsek, polısııa – halyqqa tek aıyppul arqalatyp, jazalaıtyn organ emes. Ol – birinshi kezekte qadaǵalaýshy, adamdardy zańǵa baǵynýǵa shaqyrýshy, túsindirýshi, sondaı-aq zań men tártip aıasynda úlgi kórsetken júrgizýshiler men turǵyndardy marapattaýshy. Á.Mutalhannyń aıtýynsha, tártip saqshylary keıde jol erejesin buzbaıtyn júrgizýshilerge alǵys bildirip te turady eken.
«Polısııa jolda úlgili minez kórsetken júrgizýshilerge alǵyshat nemese estelik syılyqtar beredi. Bul jaǵymdy motıvasııa jolda júrý mádenıetin arttyrýǵa yqpal etedi. Sonymen birge patrýldik polısııa jan-jaqty jumys júrgizip, júrgizýshilerdiń sana-sezimin arttyrýǵa jáne qaýipsiz orta qalyptastyrýǵa kúsh salady», deıdi ol.
«Qaýipsiz jol» jedel aldyn alý is-sharasy barysynda júrgizýshiler men jaıaý júrginshilerdiń tártibin qadaǵalap qana qoımaı, jol ınfraqurylymyn jaqsartý baǵytynda da jumys atqarylady. Sonyń biri – jaz mezgilinde elordalyqtar kóp qatynaıtyn Astana – Shýchınsk tasjolynyń tórt jerine mamyr aıynda qaýipsizdikti arttyrý úshin elektrondy tablo ornatyldy. Atap aıtqanda, Shortandy, Aqkól, Alakól jáne Qarajar aýdandarynda boı kótergen tablolar júrgizýshilerge jol qaýipsizdigi týraly aqparat bermek.
«Ekranda beldikti taǵý, jyldamdyq rejimin saqtaý, taıǵaq jol, qolaısyz aýa raıy, jol jóndeý jumystary jáne ózge de yqtımal qozǵalys shekteýleri týraly mańyzdy habarlamalar berilip otyrady» delingen IIM taratqan aqparatta.
Elordalyq PD patrýldik polısııa polkiniń vzvod komandıri Á.Mutalhanmen birge ótkizgen reıd barysynda ondaǵan kólik toqtatylyp, keıbirine ereje buzǵany úshin aıyppul salynsa, birqataryna eskertý berildi. Biz reıd nátıjesi boıynsha maqala daıyndap, gazet beti qattalyp jatqanda Ishki ister mınıstrliginiń baspasóz qyzmetinen jańa habar keldi. «Qaýipsiz jol» jedel aldyn alý is-sharasy taǵy da uzartylypty. Onyń tolyq qorytyndysy aldaǵy ýaqytta jarııalanbaq.
