Memlekettik qyzmetshilerdiń quqyǵy qalaı qorǵalady?

Búginde memlekettik qyzmette 84 myńnan asa otandasymyz ju­mys isteıdi. Olardyń ortasha jasy 40-ta jáne eńbek ótili 12 jylǵa jýyqtaıdy. Sala­da áıel qaýymynyń úlesi basy­myraq, shamamen 55%-dan joǵa­ry. Degenmen basshylyq laýazym kóbine erlerdiń moıny­na júktelgen. Al erekshe qajettilikteri bar 900-den asa maman bar.

Bılik tarmaqtaryndaǵy bar­lyq osy memlekettik qyzmet­shi­lerdiń quqyqtary men mindet­teri birneshe zańnamalyq akti­men retteledi. Bul – Ata zań, Eńbek kodeksi, «Qazaqstan Respýb­lıkasynyń memlekettik qyzme­ti týraly» zańy, Sybaılas jemqor­lyqqa qarsy is-qımyl týraly zań, Ákimshilik rásimdik-prosestik kodeks. Atalǵan qujattar negizinde azamattardyń kásibı jáne eńbek etý quqyǵy naqty bekitilip, olar ádiletti konkýrs arqyly jumysqa ornalasýǵa, laýazymdyq ósýge, jalaqy men áleýmettik qoldaýǵa, demalys pen medısınalyq kómek alýǵa kepildendiriledi. Sonymen qatar negizsiz aıyptaýdan, saıası nemese ákimshilik qysymnan, qyzmet babyndaǵy qýdalaýdan qorǵalady.

Alaıda bul quqyqtyq negizder zańmen bekitilgenimen, praktıkada túrli túıtkilder kezdesip jatady. Mundaı jaǵdaıda memlekettik qyzmetker aldymen tikeleı basshylyqqa nemese ishki kadr qyzmetine júginedi. Eger nátıje bolmasa, Ádep jónindegi ýákilge aryzdanýǵa quqyly.

– О́z quzyretimiz sheńberinde memlekettik qyzmetshilerdiń eń­bek quqyqtaryn, moraldyq nor­malaryn jáne kásibı ádepti qor­ǵaý boıynsha jumystar júrgi­zip, normalardy nasıhattaımyz. Olar­dyń shaǵymdaryn da qarasty­ramyz. Zerttep, qajet bolǵan jaǵdaıda ádep normalaryn buzý faktileri boıynsha memlekettik mekemelerden málimetter men qujattardy surata alamyz. Buǵan qosa laýazymdy adamdarǵa qyz­mettik ádep normalaryn buzý­ǵa jol bergen memlekettik qyzmet­shilerdiń jaýaptylyǵyn qaraý týraly usynystar jasaımyz. Memlekettik qyzmetshilerdiń qu­qyq­tary men zańdy múddeleri bu­zyl­ǵan jaǵdaıda qorǵaýǵa jáne qalpyna keltirýge jumys­­ta­namyz. Memlekettik qyzmet­shiler jekelegen jaǵdaıda ju­mys berýshi men jumysshy ara­­syn­da ózara máselelermen júgi­ne­di. Máselen, osyǵan deıin memlekettik qyzmetshiniń aryzy qarastyrylyp, onyń quqyǵy shektelýi boıynsha sot prosesi júrgizilip jatyr. Sondaı-aq qyzmetkerlerdiń basshylyq tarapynan qysym kórgen jaǵdaılary da kezdesedi. Jergilikti atqarýshy organda basshymen qarym-qaty­nasyna baılanysty jekelegen jaǵdaı oryn alyp, qazirgi tańda sot prosesi júrip jatyr. Jalpy, buzýshylyqtar bolǵan jaǵdaıda ýákiletti organǵa Ádep jónindegi keńes qaraýyna jiberilip otyrady, – deıdi Astana qalasy ákimdiginiń ádep jónindegi ýákili Ǵalymjan Amantaı.

Negizi memlekettik qyzmetker­diń quqyǵy – eńbek zańnamasynyń bóligi ǵana emes, búkil basqarý júıesiniń sapasyn aıqyndaıtyn basty ólshem. Sondyqtan agenttik quzyretindegi Ádep jónindegi keńes kez kelgen máseleni jiti qada­ǵalap, taldaý júrgizip otyrady. Máselen, Memlekettik qyzmet isteri agenttiginiń Astana qalasy boıynsha departamenti baqylaý barysynda ujym ishin­degi qyzmettik qatynastar, mem­lekettik qyzmetkerler men aza­­mat­tar tarapynan qarym-qa­ty­nas qurýda memlekettik qyzmetshilerge aıqyndalǵan ádep talaptaryn buzý, baǵynyshty qyzmetkerge dóreki nemese kemsite sóıleý, eńbek qatynastary, tártip­tik is júrgizýdegi prosedýralyq buzýshylyqtar jıi kezdesetinin anyqtaǵan.

– Astana qalasy boıynsha mem­lekettik organdardyń basshy­lary tarapynan da ádep nor­malarynyń buzylýy fak­tile­ri tirkeledi. Mundaı jaǵ­daılarda keńes basshylarǵa qatysty jeke jaýapkershilik shara­laryn usynady. Sonymen qatar depar­tament tarapy­nan júıeli túrde eskertý, pro­fılaktıkalyq áńgimelesý, al qajet bolǵan jaǵ­daıda tár­tiptik shara qoldaný arqyly ádep talaptardyń saqtalýy qam­tamasyz etiledi. Keıingi jyl­dary keńeste qaralatyn ister­diń shamamen 30-40%-y mem­lekettik qyzmetshilerdiń óz quqyqtary men ar-namysyn qor­ǵaýǵa qatysty bastamasymen qaraldy. Bul bir jaǵynan memlekettik qyzmetshilerdiń quqyqtyq sanasynyń artqanyn jáne keńestiń olarǵa degen seniminiń nyǵaıǵanyn kórsetedi, – deıdi Memlekettik qyzmet isteri agenttiginiń Astana qalasy boıynsha departament basshysy, Ádep jónindegi keńes tóraǵasy Erbol Joldanǵar.

Biraq kóp jaǵdaıda memleket­tik qyzmetkerdiń aryz aıtýy – man­saptyq ósý múmkindigin joǵaltýǵa para-par sanalatyn «qaýipti» qa­damǵa aınalyp ketetini de jasyryn emes. Bul – formaldy emes, psıhologııalyq qorqynysh. Tipti zańger kómegine júginýge de ekiniń biri bata bermeıdi. О́ıtkeni júıe ishinde «únsiz júrý» «aqyldy áreket» dep qalyptasyp ketken. Osy tusta sotqa shaǵym berý – eń zańdy ári ádil jol. Degenmen bul – ýaqyt, júıke jáne qarjylyq shyǵyn talap etetin uzaq úderis. Sottan ádildik tapqanymen, qaı­tadan sol mekemede nemese salalyq qurylymda jumys isteý de keıde múmkin bolmaı jata­dy. Sondyqtan memlekettik qyzmetkerlerdiń óz quqyqtaryn qorǵaýy ishki mádenıet pen moraldyq klımatqa da tikeleı baılanysty. Iаǵnı ol ózin zańmen ǵana emes, qoǵam men ujym tarapynan da qorǵalatynyn sezin­se, onyń jumysyna degen senimi kúsheıip, ádildik qaǵıdaty orny­ǵady. Al quqyq qorǵalmaǵan jer­de kadrlyq turaqsyzdyq, ishki qy­sym men senimsizdik beleń alady.

– Búginde departament mem­le­kettik qyzmetshilerdiń quqyq­tyq qorǵalýyn arttyrýdy, ádil jáne beıtarap qyzmettik tergep-tekserýlerdi qamtamasyz etýdi, sondaı-aq olardyń kási­bı bedelin qorǵaýdy basty min­det retinde belgilep otyr. Bul baǵytta memlekettik qyzmetshi­lerge psıhologııalyq jáne quqyq­tyq qoldaý kórsetý, olar­dyń ótinishterin jedel jáne tıimdi qaraý tetikterin damytý stra­tegııalyq mańyzǵa ıe. Keńes tek buzýshylyqtardy qaraýmen shektelmeı, memlekettik qyzmettiń ashyq­tyǵy men senimdiligin artty­rýshy ınstıtýt retinde qalyp­tasyp úlgerdi. Mundaǵy sheshim­deriniń oryndalýy departa­mentpen júıeli túrde baqyla­nady. Ár usynystyń oryndalý merzimi men sapasy boıynsha tıisti memlekettik organnan esepter qabyldanady. Tájirıbe kórsetip otyrǵandaı, keıbir qyzmetshiler óz quqyqtary men mindetteri jóninde tolyq bile bermeıdi. Osyǵan baılanysty quqyqtyq aǵartý jáne túsindirý jumystaryn kúsheıtý qajettigi týyndap, departament tarapynan turaqty túrde semınarlar, trenıngter jáne buqararalyq aqparat quraldarynda (Instagram, facebook t.b.) quqyqtyq dáris­ter ótkizilip turady. Sonymen qatar Ádep jónindegi ýákilder­men birlesip, ujymdarda profılak­tıkalyq jumystar, jeke qabyl­daýlar jáne túsindirý sharalary uıymdastyrylady, – deıdi E.Joldanǵar.

Odan bólek, Ádep jónin­degi ýákil qyzmettik ádep norma­larynyń saqtalýyn, sondaı-aq ujymdaǵy moraldyq-psıholo­gııalyq ahýaldyń jaı-kúıin monıtorıngteý maqsatynda ýákiletti organ bekitken nysan boıynsha anonımdi saýalnama júrgizip otyrady. Osyndaı ártúrli reformalyq qadamdar – tek reglament emes, ondaǵy mamandardyń kásibı erkindigi men quqyǵy jáne senimdiligi nátıjesinen memlekettik qyzmet sapasy qalyptasatynyn ańǵartady.