Sýretti túsirgen – Erlan OMAR, «EQ»
Ol kisi – ómir boıy ustazdyq etken, aýyldastaryna adaldyǵymen, ádildigimen tanylǵan, minezi qatańdaý bolǵandyqtan, bala-shaǵasy qabaǵyna qarap, qaımyǵyp turatyn adam. Keıin zaıyby dúnıe salǵan soń bólek turatyn kenje uly qolyna aldy. О́zge ul-qyzdary halin bilip, habarlasyp, syı-qurmetterin kórsetip turady. Sondyqtan da bir kezdegi olarǵa degen ókpe-renishin umytqan. Onysy ózimshil kóńildiń pendeshiligi bolǵanyn túsingen tárizdi.
Qanattyǵa qaqtyrmaı, tumsyqtyǵa shoqyttyrmaı mápelep ósirgen balalary boıynan qýat ketip, kózinen nur taıǵan shaǵynda qarttar úıine aparyp tastap, kereksiz etken músápir jandar búgingi qoǵamymyzda az emes. Qazir elimizde memlekettik bıýdjet esebinen qarjylandyrylatyn 46 qarttar úıi bar. Sonyń ishinde bireýi – úkimettik emes uıym. Olarda búginde 6 myńǵa jýyq qarııa ómir súrip jatyr. Bul rette oń nyshan retinde memlekettik qarttar úıleriniń sany 2017 jylǵy 51-den byltyr 45-ke deıin azaıǵanyn aıtýǵa bolady.
Eńbek jáne halyqty áleýmettik qorǵaý mınıstrliginiń 2023 jylǵy 22 maýsymdaǵy buıryǵymen bekitilgen «Arnaýly áleýmettik qyzmetter kórsetetin uıymdar qyzmetiniń qaǵıdalaryna» sáıkes qarttar úılerine ata-analaryn asyrap-baǵýǵa mindetti kámeletke tolǵan balalary men qamqorlyq jasaıtyn jubaıy joq, zeınetkerlik jasqa jetken, ózine qyzmet kórsete almaıtyn qart adamdar qabyldanady. Olar – I, II toptaǵy múgedektigi, onkologııalyq, psıhıkalyq aýrýlary bar, bas bostandyǵynan aıyrý oryndarynan bosap shyqqan, psıhıkalyq dıspanserde esepte turǵan qart adamdar. Aralarynda ul-qyzdary ártúrli qyzmet atqaryp, kásipkerlikpen aınalysyp, talaıdan ilgeri turmys keship júrgender de bar. Qarııalardyń zeınetaqysynyń 70 paıyzy qarttar úıiniń shyǵynyn jabýǵa ustalady.
Osy oraıda nazar aýdararlyq jaıt – Astana qalasy ákimdiginiń «Sharapat» áleýmettik qyzmet kórsetý ortalyǵy» memlekettik kommýnaldyq qazynalyq kásiporyny zeınetkerlerge aqyly negizde de qyzmet kórsetip otyr. Olardyń osy ortalyqta turý aqysyn balalary tóleıdi. Elordanyń «Kóktal–1» turǵynjaı alabynda ornalasqan mekemede qart adamdarǵa barynsha jaıly turmystyq jaǵdaı jasalyp, olardyń bos ýaqytyn utymdy ótkizýge arnalǵan is-sharalar qarastyrylǵan. Mundaı qarııalar zeınetaqylaryn tolyqtaı ózderi jumsaıdy. Keıbireýlerin senbi-jeksenbi kúnderi ul-qyzdary úılerine alyp ketip, demalystaryn otbasynda birge ótkizedi. Shyntýaıtynda, qartaıǵan kezde jan jarynan aıyrylyp qalǵan, nemere-shóbelerin baǵýǵa kómektespek túgil, ózderiniń júrip-turýyna járdem qajet qarııalar qaladaǵy páterdiń tórt qabyrǵasynda qamalyp otyrǵannan góri atalǵan ortalyqta áleýmettik qyzmetshilerdiń kómegine súıenip, óz zamandastarymen birge áńgime-dúken quryp, kóńildirek kún keshkendi qup kóredi.
О́kinishke qaraı, qamkóńil qarııalarǵa qarttar úıleriniń bárinde birdeı qaltqysyz qamqorlyq jasalyp otyrǵan joq. Mysaly, budan úsh jyl buryn Qarjy monıtorıngi agenttigi Qaraǵandy oblysy boıynsha departamentiniń qyzmetkerleri jergilikti Ardagerler úıiniń qyzmetkerlerin sonda turyp jatqan 25 zeınetker men múgedektigi bar adamnyń jalpy somasy 1,3 mıllıon teńge zeınetaqysy men járdemaqysyn jymqyryp, ózara bólisip jatqan sátinde qolǵa túsirgeni jadymyzda. Olar mundaı qylmystyq «kásippen» bes jyl boıy aınalysyp kelgen eken.
Osy jyldyń basynda Pavlodar oblysy Aqsý qalasynyń prokýratýrasy jergilikti bıýdjetten qarjylandyrylatyn «Qamqor» áleýmettik qyzmetter ortalyǵynda qarııalarǵa zorlyq-zombylyq jasalatyndyǵyn áshkereledi. Atalǵan pansıonattyń baqylaý kamerasy túsirgen beınejazbalarda bir áleýmettik qyzmetshi eki dármensiz qart adamdy únemi uryp-soǵyp, qoldaryn burap, qys ishinde kóshege syrt kıimsiz shyǵaryp, qasaqana sýyqqa tońdyryp turǵany beınelengen. Jábirlenýshilerdiń biri 84 jasta eken. Qatygez qyzmetker jaqynda sot úkimimen 3,5 jyl bas bostandyǵynan aıyrý jazasyna kesildi.
Aqsý qalasynda bolǵan sol keleńsiz oqıǵaǵa baılanysty Májilis depýtaty Amanjol Áltaı Premer-mınıstrdiń orynbasary Ermek Kósherbaevqa depýtattyq saýal joldap, onda qarttar úıleri qyzmetkerleriniń moraldyq-etıkalyq qaǵıdalardy saqtamaýy, olardyń qyzmetine baqylaý jetkiliksizdigi, bilim berý júıesinde tulǵanyń jeke jetistikterine basymdyq berilgenimen, onyń adamgershilik qasıetterin qalyptastyrýǵa, otbasy qundylyqtaryn qasterleýine, ásirese úlkenderdi qurmetteýine jetkilikti nazar aýdarylmaıtyndyǵy sııaqty kemshilikterdi atap kórsetti. Oǵan berilgen resmı jaýapta bıyldan bastap halyqty áleýmettik qorǵaý salasynda arnaýly áleýmettik qyzmetter kórsetetin uıymdardy lısenzııalaý engizilgendigi, onyń negizgi maqsaty qyzmet alýshylarǵa kórsetiletin qyzmet sapasyn jaqsartý, tıisti deńgeıde qajetti jaǵdaı jasaý ekendigi, atalǵan mekemelerdiń qyzmetine Eńbek jáne halyqty áleýmettik qorǵaý mınıstrliginiń tıisti komıtetiniń aýmaqtyq departamentteri taldaý jáne baqylaý júrgizetindigi málimdelgen. Sondaı-aq 2024–2025 oqý jylynda mektepke deıingi, orta jáne kásibı bilim berý uıymdarynda «Birtutas tárbıe» baǵdarlamasy engizilgen. Jalpy, bilim beretin mektepterde Ata-analarǵa pedagogıkalyq qoldaý kórsetý ortalyqtary qurylyp, olar ata-analarǵa balalardy oqytý, tárbıeleý jóninde ádistemelik, praktıkalyq kómek kórsetip jatyr. Ulttyq quryltaıdyń Býrabaıda bolǵan bıylǵy otyrysynda Memleket basshysy bergen tapsyrma boıynsha Úkimet ázirlep jatqan «Qazaqstan balalary» biryńǵaı baǵdarlamasynda da dástúrli moraldyq qundylyqtardy nyǵaıtýǵa baǵyttalǵan sharalar qarastyrylmaqshy.
A. Áltaı: «Ata-anasyn qarttar úıine tapsyrǵan jeke tulǵalardyń eńbek tabysynyń bir bóligi áke-sheshesine tıesili bolǵany ádilettilikke saı keler edi», degen usynys ta bildirgen. Oǵan «Neke (erli-zaıyptylyq) jáne otbasy týraly» Kodekske sáıkes eńbekke jaramdy kámeletke tolǵan balalar ózderiniń kómekke muqtaj, eńbekke jaramsyz ata-analaryna qamqorlyq jasamaǵan jaǵdaıda olar óz balalarynan sot tártibi arqyly alıment óndirip alýǵa quqyly» degen jaýap berilipti. Alaıda qarttar úıine tapsyrylǵan ata-analardyń kóbi tasbaýyr perzentterinen alıment óndirip alý úshin sotqa júginýge arlanatyndyǵy anyq. Sondyqtan da aldaǵy ýaqytta bul máseleniń sheshimin zań shyǵarý quqyǵyna ıe Májilis depýtattarynyń ózderi qarastyrsa, quba-qup.
Kópten tanys bir aqsaqal Qostanaı qalasynan elordaǵa qonys aýdaryp, osynda turatyn úsh qyzynyń bosaǵalaryn saǵalap júr. Zaıyby ómirden ótken soń ishimdikke salynǵan ári sózýar adam. Jalǵyz ulynyń oryssha oqyp-tárbıelengen áıeli oǵan: «Men araqtan aýzy qurǵamaıtyn maskúnem, kúnde mıymdy jeıtin myljyń shalmen birge tura almaımyn. Ne menimen, ne onymen birge tur», degen eken úzildi-kesildi. Sol sebepti uly ákesine kelip: «Meniń kimmen turýym qajettigin endi óziń shesh», depti. Ádemi qartaıa bilý úshin de adamǵa úlken aqyl-parasat qajet-aý...
