Foto: ile-tany.kz
Kóptegen elder bizdegi Halyqqa qyzmet kórsetý ortalyqtaryn, eGov portaly men e-О́tinish júıesin kórip, óz elderinde úlgi retinde paıdalanýǵa daıyn. Qazaqstan da shetel tájirıbelerin zerttep, eń tıimdilerin elge engizýge tyrysyp jatyr.
Máselen, Sıfrlyq damý, ınnovasııalar jáne aeroǵarysh ónerkásibi mınıstrligine qarasty Memlekettik qyzmetter komıteti tóraǵasynyń orynbasary Nadır Qurymbaev «GovTech» (memlekettik tehnologııalar), «FinTech» (qarjy tehnologııalary) jáne «EdTech» (bilim berý tehnologııalary) baǵytynda Qazaqstanda daıyndalǵan birqatar ónimder shetelge kommersııalyq negizde satylyp jatqanyn aıtady.
«Mysaly Tájikstan – 2020 jyldan bastap eGov portalymyzdy óz elinde engizip jatyr, al Togo – osy júıeni paıdalanýǵa kelisim bergen», deıdi ol. Sonymen qatar sala mınıstrliginiń ókili rastaǵandaı, júrgizýshi kýáligin jasandy ıntellekt arqyly rásimdeý servısine Ulybrıtanııa ókilderi qyzyǵýshylyq bildirgen.
Al keıbir memleketter sıfrlandyrý prosesin ádeıi tejep otyrǵan kórinedi. Olar aldymen qorǵanys júıesin jetildirip almaqshy.
«Estonııa – sıfrlandyrý jaǵynan kóshbasshy elderdiń biri. Biraq olar da keıbir jaǵdaıda júıeni toqtatyp otyrady. Máselen saılaý nemese zań qabyldaý kezeńinde hakerlik shabýyldar kóbeıip ketedi eken, bul – ınternettiń, bankterdiń jáne basqa júıelerdiń ýaqytsha toqtap qalýyna ákelýi múmkin, sondyqtan olar mundaı kezde onlaın qyzmetterdi ýaqytsha shekteıdi. Estondar bul prosesti belgili bir kvota boıynsha júrgizedi, ıaǵnı, jyl saıyn naqty qandaı servıster onlaın formatqa kóshetini josparlanady, al qalǵandary ýaqytsha toqtatylyp turady», deıdi Astana IT University rektorynyń keńesshisi Bolatjan Qumalaqov.
Eýroodaq elderinde GDPR – jeke derekterdi qorǵaý týraly zań bar. Bul zań óte qatań. Sondyqtan Italııa, Fransııa sııaqty elder bul prosesti sanaly túrde tejep otyr.
Al Qazaqstanda elektrondy úkimet 2006 jyly engizilse, jeke derekter men kıberqaýipsizdikke qatysty zańdar 14 jyldan keıin, ıaǵnı 2020 jyldan qabyldanǵan. Sarapshylardyń aıtýynsha sıfrlandyrý jaǵynan ozyq bolsaq ta, kıberqaýipsizdik turǵysynda sál artta qalǵandyqtan bizge kıberqaýipsizdikti tez arada kúsheıtý qajet, sebebi neǵurlym kóp derek onlaınǵa kóshse, soǵurlym múmkindikter keńeıip, shabýyl jasaýǵa qyzyǵatyndar kóbeıedi.
Qazir sıfrlandyrý ıgiligin el kórip otyr. Buryn qujat alý – kúrdeli ári ýaqytty qajet etetin prosess bolatyn. Mysaly, 16 jasqa tolǵanda: AHAJ-ǵa baryp, týý týraly anyqtama alý, kezekke turý, qajetti qujattardy jınaý – birneshe kúndik sharýa edi. Al qazir – týý týraly kýálik, ata-anasynyń biri bolsa jetkilikti, jeke kýálik bir kúnde daıyn bolady. Mine, bul – sıfrlandyrýdyń naqty jetistigi.
