Elimizde vırtýaldy álemde «balalap» úlgergen kıberalaıaqtar túrli qıturqy áreketke baryp, qarapaıym jurttyń qaltasyn qaǵýdy doǵarar emes. Máselen, Soltústik Qazaqstan oblysynda eki qylmysker 37 azamattyń senimin paıdalanyp, asqan sheberlikpen aldap, 100 mln-nan asa teńge qarajatyn jymqyryp, taqyrǵa otyrǵyzǵan. Abyroı bolǵanda, dorbasyn dollarǵa toltyrǵandar alysqa uzamaı quryqtaldy. 28 shildede Petropavl qalalyq soty Qylmystyq kodekstiń 2-tarmaǵynyń 4-bóligi boıynsha úkim shyǵardy. B. jáne T. esimdi sottalýshylar óz kinálaryn joqqa shyǵaryp, taǵylǵan aıypty moıyndamaǵanyna qaramastan, sot olardyń jasaǵan isine dálel jetkilikti ekenin paıdalanyp, úkimdi ózgerissiz qaldyrdy.
Keıingi kezde kóbeıip ketken alaıaqtyqtyń bir túri – telefon arqyly jasalatyn qylmys. Almaty qalasynda úsh dropper ózara sóz baılasý arqyly qart adamdarǵa telefon shalyp, jaqyn týystarynyń jol erejesin buzǵanyn, saldarynan adamdar jaraqat alǵanyn habarlaǵan. Kýratordyń nusqaýymen jol-kólik oqıǵasynan zardap shekkenderge materıaldyq kómek retinde aldanǵan tulǵalardan 14 mln teńgeden asa aqsha alyp, ony qylmysty uıymdastyrýshynyń esep aıyrysý shotyna aýdaryp, qalǵan bóligin ózderi alyp otyrǵan.
Tártip saqshylary úsh alaıaqtyń ekeýi sheteldikter ekenin anyqtady. Olar jábirlenýshilerdiń aqshasyn jymqyrǵan soń elden ketýge árekettengen. Alaıda reısti kútip turǵan kezde Almaty qalasynyń halyqaralyq áýejaıynda ustaldy.
Memlekettik aıyptaýshy sotqa bultartpas aıǵaqtardy usyna otyryp, kinálilerdiń alaıaqtyqqa, ıaǵnı asa iri mólsherde aldaý jolymen bótenniń múlkin urlaýǵa qatysqanyn dáleldedi. Nátıjesinde, keltirilgen shyǵyn tolyǵymen ótelip, úsh dropperdiń árqaısysy 2 jylǵa bas bostandyǵynan aıyrý jazasyna kesildi.
Almatydan jetken taǵy bir aqparatqa súıensek, tártip saqshylary alaıaqtardyń nómirlerdi aýystyrý úshin paıdalanatyn kezekti «Sim-Box» jabdyǵyn anyqtaǵan. Quqyq qorǵaý organdary, «Qazaqtelekom» AQ men «Ksell» AQ arasynda jasalǵan memorandým aıasynda qala prokýratýrasynyń úılestirýimen Almaty qalasy PD-nyń Kıberqylmyspen kúres basqarmasynyń qyzmetkerleri qylmystyq tehnıkany paıdalaný faktisin tirkedi.
S.Báıterekov kóshesindegi páterde júrgizilgen jedel is-sharalar barysynda Reseı Federasııasynyń 18 jastaǵy azamatynan «Sim-Box», qazaqstandyq uıaly baılanys operatorlarynyń 300-den asa sım-kartasy jáne basqa da jabdyqtar tárkilendi. «Sim-Box» jabdyǵy qylmystyq maqsatta telefon qońyraýlaryn jappaı jasaý, taratýlardy jiberý jáne abonenttik nómirlerdi aýystyrý úshin keńinen qoldanylady.
Atalǵan fakt boıynsha Qylmystyq kodekstiń 5 jylǵa deıin bas bostandyǵynan aıyrý jazasy belgilengen 213-babymen (Abonenttik qurylǵynyń sáıkestendirý kodyn ózgertýge arnalǵan baǵdarlamalardy quqyqqa qaıshy paıdalaný) sotqa deıingi tergep-tekserý bastaldy. Aıta ketsek, bıyl osyǵan uqsas 7 is sotqa joldanyp, onyń tórteýi boıynsha úkim shyǵarylǵan.
Almaty qalasynyń prokýratýrasy azamattardy abaı bolýǵa jáne bank kartasynyń derekteri men kirý kodtaryn bógde adamdarǵa bermeýge shaqyrady. Joǵaryda atalǵan jabdyqty paıdalaný múmkindigi týraly aqparat bolsa, quqyq qorǵaý organdaryna habarlaý qajet.
Jalpy, alaıaqtyq qylmystaryna tyıym salýmen, sottaýmen, qorqytyp-úrkitýmen túpkilikti tosqaýyl qoıý múmkin emes ekenin ýaqyttyń ózi dáleldep otyr. Eń mańyzdy tegeýrindi shara – halyqtyń quqyqtyq saýatyn kóterý. Eger adamdardyń boıynda ózin aldaǵysy keletin qaskóılerge qarsy turatyn ımmýnıtet bolsa, alaıaqtyq sekildi qylmystar ózinen-ózi azaıyp, joǵalar edi.
Osy maqsatta quqyq qorǵaý qyzmetkerleri halyq arasynda túsindirý jumystaryn úzdiksiz júrgizip keledi. Áleýmettik jelidegi eskertýlerden bólek, azamattarmen kózbe-kóz kezdesý arqyly málimet berý is-sharalary da jolǵa qoıylǵan. Máselen, taıaý kúnderi Túrkistan oblysy Polısııa departamentiniń kıberqylmysqa qarsy is-qımyl basqarmasy Saıram aýdanynda ınternet-alaıaqtyqtyń aldyn alý maqsatynda keń aýqymdy profılaktıkalyq is-shara ótkizdi. Jedel ýákilder aýdan aýmaǵyndaǵy árbir úıdi aralap, turǵyndarmen jeke kezdesip, túsindirý jumystaryn júrgizdi.
Nátıjesinde, 4 myńnan asa úı qamtylyp, 10 myńnan asa adamǵa eskertpe paraqshalary taratyldy. Bul paraqshalarda ınternet arqyly jasalatyn alaıaqtyqtyń keń taraǵan túrleri, qylmyskerlerdiń aldaý tásilderi jáne jeke derekterdi qorǵaýdyń negizgi erejeleri kórsetilgen. Polısııa qyzmetkerleri áńgime barysynda beıtanys adamdarǵa bank kartasynyń nómirin, qupııa sózderin, SMS-kodtaryn bermeý, kúmándi siltemelerge ótpeý jáne ınternet-dúkenderden taýar satyp alý kezinde tekserilgen, senimdi platformalardy paıdalaný qajettigin túsindirdi.
Sondaı-aq alaıaqtyqqa tap bolǵan jaǵdaıda dereý polısııaǵa habarlasý kerektigi eskertildi. Polıseıler mundaı aldyn alý sharalary turǵyndardyń kıberqaýipsizdik deńgeıin arttyryp, alaıaqtardyń arbaýyna túsirý qaýpin barynsha tómendetýge yqpal etetinin atap ótti.
