Semınar barysynda aýyl sharýashylyǵy júıesiniń damýyna yqpal etetin sıfrly platformany tanystyryldy. Ulttyq ǵylym akademııasynyń prezıdenti A. Kúrishbaev atap ótkendeı, salany qarqyndatýdyń jáne egistik jerlerdiń ónimdiligin arttyrýdyń basty faktorlarynyń biri – sapaly tuqymdardy qoldaný. Sondyqtan eginshilikte tuqym sharýashylyǵynyń damýyna erekshe mán berilip otyrǵan. Ǵalymdardyń derekterine súıensek, daqyldardyń ónimdiliginiń 25 paıyzy tuqym sapasyna baılanysty. О́kinishke qaraı, elimizde aýyl sharýashylyǵy daqyldarynyń ónimdiligi áli de tómen deńgeıde qalyp otyr. Mundaı jaǵdaıdyń sebepteriniń qatarynda sort jańartýdyń jáne sort almastyrýdyń bolmaýy, sapasyz tuqymdardy paıdalaný, keı jaǵdaıda tuqymdyq materıal retinde taýarlyq astyqty qoldaný bar. Mysaly, 2012-darda elimizde dándi-daqyldardyń ortasha jyldyq ónimdiligi nebári 6 paıyzǵa ósip, 12 sentner deńgeıinde qaldy. Al tabıǵı-klımattyq jaǵdaıy bizge uqsas Kanadada bul kórsetkish 28 paıyzǵa ósip, gektaryna 38 sentnerge jetti.
Búginde barlyq damyǵan elderde tuqym qozǵalysyn baqylaýdyń sıfrlyq júıesi bar. Ol naqty ári ózekti aqparat alýǵa jáne tuqymdyq ári otyrǵyzý materıaldarynyń orıgınatordan taýar óndirýshilerge deıingi qozǵalysyn tolyq baqylaýǵa múmkindik beredi.
«Memleket basshysy Joldaýynda elimizdiń búgingi zamanda qarqyndy damýyn qamtamasyz etý úshin sıfrlyq tehnologııalar men jasandy ıntellekti keńinen qoldaný jóninde naqty tapsyrmalar bergeni barshańyzǵa málim. Bul tapsyrmany oryndaý agrarlyq sala úshin óte mańyzdy ekeni aıtpasa da túsinikti. Osylardy basshylyqqa ala otyryp Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdentiniń janyndaǵy Ulttyq Ǵylym akademııasy aýyl sharýashylyǵynyń eń mańyzdy salasy - tuqym sharýashylyǵyn sıfrlandyrý baǵytynda jumystardy júzege asyrý maqsatynda birneshe ǵylymı-zertteý ınstıtýttarynyń ǵalymdaryn uıymdastyra otyryp, onyń sıfrlyq júıesin daıarlady. Búgingi ótkizilip otyrǵan semınar-keńestiń negizgi maqsaty osy júıemen sizderdi tanystyryp, ony pılottyq rejımde synaqtan ótkizý. Keıin osy shara júzege asyrylǵan soń bul júıe aýyl sharýashylyǵy mınıstrligine ony memleket kóleminde óndiriske engizý úshin usynylatyn bolady» dep atap ótti A.Kúrishbaev.
Aýyl sharýashylyǵy mınıstrligi Memleket basshysynyń tapsyrmasy boıynsha ázirlegen 2024–2028 jyldarǵa arnalǵan tuqym sharýashylyǵyn damytý keshendi josparynda tuqym qozǵalysyn baqylaýdyń sıfrlyq júıesin ázirleý kózdelgen. Osyǵan baılanysty, Ulttyq ǵylym akademııasynyń akademıkteri Qazaq ulttyq agrarlyq zertteý ýnıversıteti jáne Qazaqstan-Brıtan tehnıkalyq ýnıversıtetiniń ǵalymdarymen birlesip tuqym qozǵalysyn baqylaýdyń sıfrlyq júıesin ázirlep, avtorlyq kýálik aldy.
Semınar barysynda sıfrlyq platforma tanystyrylyp, pılottyq rejımde iske qosylatyny málim boldy. Sfırly platforma búginde turalap turǵan tuqym sharýashylyǵy salasynyń damýyna tyń serpin bermek. Naqty aıtqanda, memlekettik organdarda tuqym sharýashylyǵynyń jaǵdaıy týraly naqty ári ózekti aqparat bolady. Bul derekter saladaǵy olqylyqtardy, problemalardy anyqtap, negizinde durys basqarýshylyq sheshim qabyldaýǵa múmkindik beredi.Tuqymdar men otyrǵyzý materıaldaryn óndirý jáne ótkizý boıynsha barlyq tehnologııalyq prosesterdiń tolyq ashyqtyǵy qamtamasyz etiledi. Jalǵan kórsetkishterge jol berilmeıdi, bul memlekettik sýbsıdııalardy zańsyz alýǵa tosqaýyl bolady. О́simdik sorttarynyń avtorlaryna roıaltı men syıaqylar tóleý máselesinde tártip ornatý múmkindigi týady.
Semınar-keńes jumysyna Almaty oblysynyń ákimi M.E. Sultanǵazıev, Aýyl sharýashylyǵy mınıstrliginiń ókilderi, «Ulttyq agrarlyq ǵylymı-bilim berý ortalyǵy» KEAQ basshylyǵy, FAO halyqaralyq sarapshylary, iri fermerler, aýyl sharýashylyǵy taýar óndirýshileri men bıznes ókilderi, Almaty oblysynyń attestattalǵan tuqym sharýashylyǵy sýbektileri, jetekshi halyqaralyq jáne otandyq ǵalymdar-ekspertter, JOO rektorlary, ǴZI basshylary men jas ǵalymdar qatysty.
ALMATY
