Qazir ǵalamnyń biligi men bilimi JI-ǵa qotarylyp, sezimniń ornyn aqyl basty. Saýatty jazylǵan mátin men jany bar jazbanyń arasynda shekara paıda bolyp, adamnyń mıy men jasandy jadynyń uly kúresi bastaldy. Munyń syrtynda qalamgerler aılap oılanyp, jyldap tolǵanyp júrip aq qaǵazǵa qashaı almaıtyn kórkem áńgimeni, ıakı óleńdi aınaldyrǵan on sekýndta qyzdyń jıǵan júgindeı jazyp bere qoıatyn «JI» atty qudiretpen básekege túsetin zaman keldi. Áńgime men óleńdi qoıshy, álemde poema men romandy JI-men jazatyn qalamgerlerdiń de tóbesi qylań berip qalǵanyn estip jatyrmyz. Kózqarastardyń aınasy qubylyp, buqaranyń adamı bolmys bitimi ózgerip jatqanda, qalamger jarata almaǵan kórkemdikti jasandy zerde jany bar etip jasap, tamyryna qan júgirtse (keleshekte bul da múmkin ǵoı), ony qalyń oqyrman jappaı tutynar bolsa, kóshken kerýenniń artynan úrgen ıtteı bolýdyń qajeti joq shyǵar. Bul jaıtqa asanqaıǵylyq kózben qarap, «JI ádebıetti tyǵyryqqa tireıdi» dep jalań uran kóterýden aýlaqpyz. Kerisinshe, bizdiń kókeıde «JI tutynatyn jańa adamdardyń bólekshe turpatty bolmysyn, myń san qatparly psıhologııasyn bizdiń ádebıet qalaı jazýy tıis?» degen saýal turýǵa tıis.
Internet qarqyndy damyp, qoǵamnyń barlyq salasyna JI tumsyǵyn tyǵyp úlgergen dáýirde keıipkerlerdiń obrazy da kúrdelene túsýi zańdy qubylys. Ýaqyt ótken saıyn JI adamnyń qýanyshy men qaıǵysyn baıaǵy qalyptan aıyrady. Ony Jaqsybek Eshimqulov atty jas qalamgerdiń «О́lim. Kod. О́mir» atty áńgimesin oqyǵanda anyq sezindik. Jas qalamgerdiń jazý mánerindegi jańashyldyǵyn shetke ysyryp qoıyp, tike sıýjetine nazar aýdaryńyzshy.
Jalǵyzilikti ananyń Ámir atty balasy shetinep, adamy kóp qalada bir ózi qalady. О́mirdegi úmit jibin jalǵyz uldyń keleshegine baılaǵan Tolqyn atty kelinshek kúızelistiń teńizine batyp, depressııaǵa túsedi. Shetinep ketken perzentiniń sýretteri men vıdeolaryn qaraı-qaraı kózi talyp, qurbysynyń keńesimen jasandy ıntellekt arqyly saǵym bala jasaıdy. JI perzentiniń sýretteri men beınejazbalaryna jan bitirip, onysy adamsha sóılep, vırtýaldy álemde derbes ómir súredi. Jarym kóńil sorly ana kúndelikti kompıýterdiń aldynda otyryp alyp, sol vırtýaldy Ámirge muńyn shaǵady, syryn aqtarady.
Ras, kez kelgen adamnyń ómirinde túrli qaıǵyly qaza bolady ǵoı. Jaqynymyz dúnıe salsa, onyń sýretteri men beınejazbalaryn álsin-álsin qarap, ishtegi sher men kúıikti basqymyz keletini ótirik pe? Osydan-aq, zamana jaratqan ıgilikter birte-birte adamnyń qaıǵyrý seziminiń ózin ózgeriske túsire bastaǵanyn baıqaýǵa bolmaı ma?
Eń azaptysy sol, jalǵyzilikti kelinshek, JI-daǵy saǵym balasynyń ishi pysqan soń, oǵan serik bolar vırtýaldy qyz da jasaıdy. Saǵym Ámir sol qyzben kóńil kóterip, shynaıy ómirdegi anasyn umytady. Jasandy zerdemen óshken úmittiń shyraǵyn jaqpaq bolǵan sherli Tolqyn JI ishindegi vırtýaldy perzentin qyzǵanyp, aqyrynda Ámirdiń saǵym ǵashyǵynyń kózin joıdy.
Shaǵyn ǵana áńgimedegi kelinshektiń aıanyshty hali kimniń bolmasyn janyn túrshiktiredi. Vırtýaldy álemge qýanyshy men qaıǵysyn «jasyrǵan» jalǵyzilikti adamy kóp qoǵamda ómir súrip jatqandyqtan da bolar búgingi naqty zamandy sýrettegen, qazirgi adamdardyń ishindegi muń-zardy beınelegen, ony jastardyń oılaý qabiletine úılestire jazylǵan shyǵarmaǵa erekshe yqylasymyz aýyp otyr.
Bul shyǵarma qazaq ádebıetinde áli de qozǵala qoımaǵan taqyrypty qaýzaýymen de qundy kórindi. Áńgime taqyrybynyń sátsiz qoıylǵany, vırtýaldy álem logıkasynyń ashyla qoımaǵany, basty keıipker Tolqynnyń kúızelisiniń tereńirek sýrettelmegeni, shyǵarmadaǵy stıldik jáne gramatıkalyq qatelikterdiń az emestigi sekildi kemshilikterdi esepke almasaq, jubanysh pen qasirettiń, úmit pen ókinishtiń pishininiń ózgergenin uqtyrǵany úshin avtorǵa rızamyz. Osylaı JI damyǵan zamandaǵy ana men balanyń arasyndaǵy eriksiz vırtýaldy baılanys janymyzdy jabyrqatyp qana qoımaı, adamdardyń qaıǵymen kúresýi de burynǵyǵa uqsamaıtynyn moıyndatty.
Áńgimeni oqyǵannan keıin birneshe kún aýyr oıdyń jeteginde júrdik. Zaman tehnologııasy ózgergen saıyn burynǵy qalpymyzdy saqtap tura almaıdy ekenbiz. Jańa zaman jańa adamdardy dúnıege ákelip, ýaqyt ótken saıyn olardyń psıhologııasy da sıfrly tehnologııalar syndy kúrdelene túsedi-mis. Osydan birneshe jyl buryn jazýshy-jýrnalıst Sáken Sybanbaıdyń «Ǵalamtordaǵy mahabbat» atty áńgimesin oqyǵanda ınternetpen sóılesip júrip, adam sekildi áńgimelesýden qalǵan Z urpaqtyń qasiretin jazbaı tanyp edik. Sol kezde de ádebıettiń basty mindeti adamnyń ishine úńilip, shynaıy ómirdi jazý ekenin ishteı túısingenbiz. Biz sóz etip otyrǵan Jaqsybek Eshimqulovtyń «О́lim. Kod. О́mir» atty áńgimesi bolashaqta dúnıege keletin kórkem týyndylardyń qalybynyń da basqasha bolaryn hám aqyn-jazýshy da JI tutynatyn oqyrmannyń talǵamyna saı túleýge tıistigin ańǵartty.
