Sýretti túsirgen – Erlan OMAR, «EQ»
Basqosý Qytaı Halyq Respýblıkasyndaǵy Sıan Szıaotýn ýnıversıtetiniń prezıdenti men L.N.Gýmılev atyndaǵy Eýrazııa ulttyq ýnıversıtetiniń rektory arasynda qol qoıylǵan memorandýmdy resmı almasý rásiminen bastaldy. Atalǵan qujatty Qytaıdan arnaıy kelgen qonaq, Sıan Szıaotýn ýnıversıteti Jýrnalıstıka jáne jańa medıa ınstıtýtynyń dırektory Vý Fen EUÝ basqarma múshesi – akademııalyq máseleler jónindegi prorektory Ardaq Beısenbaıǵa saltanatty jaǵdaıda tabys etti. Bul memorandým eki oqý orny arasynda birlesken halyqaralyq ǵylymı zertteý jobalary boıynsha yntymaqtastyqty damytyp, «Jańa taralym men jarnamanyń zamanaýı úrdisteri» degen ataýmen birlesken onlaın sabaq ótkizýge, bakalavrıat nemese magıstratýraǵa bilimgerlerdi qabyldaýǵa óz septigin tıgizbek.
Aıta ketsek, Sıan Szıaotýn ýnıversıteti (Xi’an Jiaotong University) – Qytaıdyń eń bedeldi joǵary oqý oryndarynyń biri jáne 2025 jylǵy QS World University Rankings reıtıngi boıynsha Qytaıda 12-orynda, al álem boıynsha 202-orynda tur.
Vý Fen myrza Sıan Szıaotýn ýnıversıteti men Eýrazııa ulttyq ýnıversıteti arasynda yntymaqtastyqtyń ornaýy eki el úshin de bilim salasyndaǵy mańyzdy syrtqy baılanystyń biri ekenin jáne Ortalyq Azııa, onyń ishinde Qazaqstan jasandy ıntellektini damytý salasynda eleýli jetistikke qol jetkizip jatqanyn atap ótti.
Búginde sıfrlyq tehnologııalardyń qarqyndy damýy HHI ǵasyr medıakeńistigin túbegeıli ózgeriske ushyratyp jatyr. Qazir bul qubylystyń negizgi qozǵaýshy kúshi – jasandy ıntellekt. Osy taqyrypta alǵashqy bolyp sóz sóılegen ýnıversıtet prorektory A.Beısenbaı aqparatty jınaý, óńdeý, taratý men tutyný tásilderi ózgerip, buryn adamnyń ǵana quzyrynda bolǵan shyǵarmashylyq jáne analıtıkalyq qyzmettiń keıbir tustary avtomattandyrylyp jatqanyn atap ótti.
«Mamandardyń aıtýynsha, kóptegen jetekshi medıakompanııa, mysaly, «Reuters», «Bloomberg», «Washington Post» qarapaıym jańalyqtar men qarjylyq esepterdi JI arqyly jazyp otyr. JI algorıtmderi derekter negizinde aqparat daıyndap qana qoımaı, onyń stıli men aýdıtorııaǵa beıimdelýin retteı alady. Bul tehnologııa jýrnalıstıkadaǵy adam faktorynyń álsireýine alyp kelýi múmkin. Alaıda emosııalyq, áleýmettik konteksti túsiný, syn turǵysynan oılaý, etıkalyq sheshim qabyldaý – JI áli tolyq meńgere almaıtyn qabiletter», dedi ol.
Jasandy ıntellekt taqyryby – jaı ǵana tehnologııalyq trend emes, bul – órkenıettiń jańa baǵyty, memlekettik basqarýdyń tıimdiligi men qoǵamnyń jaýapkershiligin aıqyndaıtyn basty faktorǵa aınalǵanyn atap ótken Senat depýtaty Bıbigúl Jeksenbaı jańa tehnologııa jetistikteriniń qoǵam ómirine úılesimdi enýi úshin oǵan quqyqtyq negiz bolýǵa tıis ekenin aıtty. Onyń sózinshe, bul baǵytta nátıjeli jumys iske asyp jatyr. Atap aıtqanda, jýyrda elimizde tuńǵysh ret «Jasandy ıntellekt týraly» zań jobasy ázirlengenin tilge tıek etti.
«7 taraý, 28 baptan turatyn bul zań bolashaqta áli ózgertilip, tolyqtyrylatyny sózsiz. О́ıtkeni JI boıynsha álemde jasalyp jatqan jumystar úlken joldyń basy ǵana. Elimizdiń tuńǵysh zańy da – qazirgi zaman talaptaryna jaýap beretin keshendi quqyqtyq baza qalyptastyrýǵa baǵyttalǵan alǵashqy qadam. Biz osy baǵytta zańnamamyzdy halyqaralyq standarttarmen úılestirýge daıynbyz. Qazir tıisti jumys Ádilet mınıstrligi, Jasandy ıntellekt jáne sıfrlyq damý mınıstrligi men Astana halyqaralyq qarjy ortalyǵy alańynda júrgizilip jatyr», dedi senator.
Onyń aıtýynsha, búginde elimizde IýNESKO-nyń etıkalyq kodeksin eskerip, ulttyq AI etıkasy jónindegi keńes qurylyp jatyr. 300-den astam joba jasandy ıntellekt elementterin qoldanady. «Astana Hub» pen AHQO alańdarynda 70-ten astam AI-startap tirkelgen. Bul salaǵa salynatyn ınvestısııa kólemi 1 trıllıon teńgeden aspaq. Osy jáne ózge de jetistikterge toqtalǵan B.Jeksenbaı memleket tarapynan AI tehnologııalaryn memlekettik basqarýǵa engizý, bilim men ǵylym júıesinde qoldaný, medıa sala men sıfrlyq mádenıette etıkalyq standarttar engizý sekildi úsh strategııalyq baǵyt aıqyndalǵanyn atap ótti.
Halyqaralyq konferensııada medıa salasynyń ózge de maıtalman mamandary, atap aıtqanda, memleket jáne qoǵam qaıratkeri, fılologııa ǵylymdarynyń doktory, professor Saýytbek Abdrahmanov, «Astana aqshamy» gazetiniń bas redaktory Erkin Qydyr, «Qazaq gazetteri» JShS bas dırektorynyń orynbasary Qambar Ahmet, «Habar» agenttigi» AQ basqarma tóraǵasynyń orynbasary Dáýlethan Jıenqulov, «Abai tv» telearnasynyń dırektory Erkin Muhamedjanov, t.b. sóz alyp, qolyna qalam men mıkrofon ustaǵan qaýymnyń jasandy ıntellekt múmkindikterin qoldanýyna qatysty oraıly oılaryn ortaǵa salyp, keleli pikirlerin kópke jetkizdi.
