Adaldyǵymen abyroıly

Pavlodardaǵy Abaı atyn­­daǵy jal­ǵyz qazaq mek­te­bin úzdik bitirgen Sekeń shy­ǵar­mashylyqqa jastaı jaqyn boldy. Ýnıversıtetti támamdaǵan soń Mem­lekettik kitap palatasynda on bes jyl bıblıograf, aǵa redaktor qyzmetin at­qardy. Kórkem týyndylary ádebı ortada jaqsy baǵalanyp, «Qazaq ádebıeti» ga­zetinen bastap respýblıkalyq basy­lym­darda ádebı-syn maqa­la­la­ry­men tanyldy.

Nátıjesinde, aqyl toq­tat­qan shaǵyn­da ǵylymǵa keldi. M.O.Áýezov atyn­daǵy Ádebıet jáne óner ınstıtýtyna birtýar ǵalymdar Serik Qırabaev, Zákı Ahmetov, Rahmanqul Berdibaev, Seıit Qasqabasov, Músilim Bazarbaev, Shamshııabaný Sátbaeva, Sherııazdan Eleýkenov tárbıesin alyp jetil­di.

Alǵashqy jetekshisi professor Beısenbaı Kenjebaev edi. Ol kisi baqıǵa ozǵan soń, professor Serik Negımov qosymsha jetekshilik etti. 1994 jyly «Máshhúr Júsip Kópeıuly jáne onyń ádebı murasy» atty kan­dı­dattyq dıssertasııasyn sátimen qorǵap shyqty.  Týǵan jeri Kerekýge qonys aýdar­ǵan soń, zertteýin sátti jalǵastyrdy. 2006 jyly akademık S.Qırabaevtyń keńesshiligimen «XX ǵasyr basyndaǵy qazaq jáne túrki halyqtary ádebıetiniń tıpo­lo­gııalyq sıpaty» atty dok­tor­lyq dıssertasııasyn qor­ǵap, tyń taqyrypty ıger­di. Ádebıettaný abyzy Serik Smaıyluly: «Seıfıtden adal­dy­ǵy­men, momyndyǵymen súı­kimdi» dep oty­ratyny da esi­mizde. Ǵalymnyń «M.J.Kópeıulynyń shyǵar­ma­­shylyq ómirbaıany», «Qazaq-túrki ádebı baılanys­tary», «Alash jáne túrki rýhanııaty» atty eńbekteri ádebıettanýǵa úles bolyp qosyldy.

Professor Seıfıtden Nazymbek­uly­nyń ǵylymı-pedago­gıkalyq áleýe­ti S.Toraı­ǵyrov atyndaǵy Pav­lo­dar memlekettik ýnıversıteti men Á.Mar­ǵu­­lan atyndaǵy Pavlodar memlekettik pedagogıka ýnıersıtetinde teń kórindi. Uzaq jyl qazaq ádebıeti kafedrasyn basqaryp, «Máshhúrtaný», «Abaıtaný», «Aımaqtyq tulǵataný» kýrstaryn jańa­sha oqytýdy júzege asyrdy. Ádebıet­tanýdyń ózekti máselesin kóterip, on­daǵan ǵylym kandıdaty men magıstrin daıyndady. Pedagogıkalyq tájirıbesi eskerilip, memlekettik «JOO-nyń úzdik oqytýshysy» grantyn jeńip aldy.

Qanshama jyl L.N.Gýmı­lev atyn­daǵy Eýra­zııa ulttyq ýnıversıteti Dok­torlyq dıssertasııa keńe­siniń múshesi bolyp, ortalyq jáne soltústik Qazaqstan óńiri ǵylymı mamandaryn ázir­leýdiń basy-qasynda júr­di.

Ustazdyq pen ǵalymdyq joly jemi­sin berip, «Máshhúr murasy», «Rý­hanı almasý arnalary», «Ádebı baıla­nys negizderi», «Máshhúrtaný kýrsy», «Sopylyq tanym taǵylymy», «Ádebıet­tik ólketaný», «Túrki halyqtary ádebıe­ti» (B.Quralqanovamen birge), «Tulǵa­lar taǵylymy» kitaptary jaryq kórip, Kereký ádebıettaný mektebin baıytty.

«Qazaq-túrki áde­bı baı­­lanystary» eńbe­gin­de HH ǵasyrdyń alǵashqy shıregindegi túrki halyq­ta­rynyń qarym-qaty­na­sy, jádıt baǵytyn­da­ǵy oı-pikir sabaqtastyǵy, týyndylardyń konsepsııa birligi, ıslam ilimi aıasyndaǵy almasýlar, sıýjettik, ıdeıalyq sa­ryn­­das­tyq tarıhı-genetıkalyq, topo­­lo­­gııa­lyq turǵydan zerttelse, «Másh­húr­taný kýrsy» kitabynda asa tylsym Máshe­keń álemi, qubylysy, murasy, taǵy­lymy baıyptalady. Ǵalymnyń «So­pylyq tanym taǵylymy» atty oqý quralynda Abaı, Shákárim, Máshhúr-Júsip syndy ádebıet alyptarynyń shyǵar­mashylyǵyndaǵy sopylyq saryn saralanady.

Bizdiń túsinigimizde Seıfıtden Nazym­bek­uly­nyń «Ádebıettik ólke­­ta­ný» eńbegi – otan men óńir úılesimin teń­ ustaǵan, otarsyzdandyrýdyń jolyn­ kórsetken eleýli jumys. Ertis-Baıan óńi­rinen shyqqan elge tanymal sańlaq­tar, bı-sheshender, ánshi sazgerler, aqyn-jazýshylar, ǵalymdar ómiri men shy­ǵarmashylyǵy tarıhı tanym aıasynda dáıektelgen. Avtor áıgili Shoń, Toraıǵyr bı, Jaıaý Musa, Imanjúsip, Estaı, Maıra, Nurlybekten bas­tap J.Shanın, Q.Sátbaev, Á.Marǵulan, D.Ábilov, Z.Shashkın, Q.Bekhojın, E.Bekmahanov, B.Shala­baev, AShamkenov, M.Álimbaev, Sh.Shókın, M.Jaman­ba­lınov, Q.Ydy­rysov, E.Erbotın, Q.Isabaev, J.Áb­dildın, Sh.Sátbaeva, B.Ýahatov, R.Toqtarov, A.Jaqsybaev, Q.Jú­sipov, N.Oralbaevaǵa deıingi tul­ǵalar­dyń ǵumyrbaıany men murasyndaǵy tyń dúnıe­ler­di, tosyn sátterdi baıyptaǵan.

Ǵalymnyń «Alash arys­ta­ry­nyń jolynda», «Ulylar murasyn ulyqtaǵan», «Ult tarıhyn tereńnen tanyt­qan», «О́leń bolyp órilgen ómir», «О́rshil jyrlar ıesi», «Muhtar mektebiniń maqtanyshy», «Aqyn aǵanyń aq kóńili», «Ustaz úlgisin úl­pektep», «Dáýirmen úndes daryn», «Tektiniń tegi­nen», «Ustazyn ulyq tutqan tulǵa», «Maǵaýın jáne «Men», «Atadan ul týsa ıgi...», «Táýel­sizdik tolǵaýlary», «Tunyqtan týǵan tulpar jyrlar», «Syl­dyrlap syrshyl kelisim», «Jerles jazýshynyń jazbalary», «Biz ony «Bókeń» deıtinimiz», «О́lketaný ilimin óristetken», «Shákárim mura­­synyń shyraǵdany», «Syrly álemniń syryn ashqan» t.b. oı-tolǵamdary oqyrmandy bir­den ózine baýraıdy. Sezimin de, senimin de arttyrady.

Mereıli beleske kóte­ril­gen belgili ǵalym, us­taz, ádisker,  Bilim berý isi­niń qurmetti qyzmetkeri Seıfetdın Nazymbekuly qazir de Kereký ádebı-mádenı ordasynyń, joǵary mek­tebiniń jýan ortasynda. Oqyǵan qaýymǵa abyroıly, shákirtterine qadirli. Aýyl-aımaǵy, otbasy-áýleti áz tuta­dy.

Tynbaı eńbek etetin aq­júrek zııaly­nyń azamattyq, ustazdyq, ǵalymdyq qasıeti jas býynǵa juǵysty bolsyn dep tiledik.

Saǵymbaı JUMAǴUL,

fılologııa ǵylymdarynyń doktory, professor