Jemqorlyqqa qarsy kúres dáıekti júrgizilýi qajet

Osylaısha, Qazaqstan – Orta­lyq Azııa memleketteriniń ishinde eń joǵary pozısııany ıelendi. Degenmen dúnıejúzi boıynsha ortasha ball 43 ball ekenin, SJQI boıynsha kórsetkishi 50 baldan tómen elder sybaılas jemqorlyq deńgeıi joǵary memleket sanalatynyn eskersek, qol jetken ilgerileýge toqmeıilsıtin jónimiz joq. Sol sebepti osy baǵytta jasalǵan kelesi mańyzdy qadam – Sybaılas jemqorlyqqa qarsy is-qımyl agenttigi taratylyp, tıisti qyzmet Ulttyq qaýipsiz­dik komıtetiniń qaramaǵyna berilgeni.

Shyntýaıtynda, «Qoıshy kóp bolsa, qoı aram óledi» dep qazekem aıtqandaı, jemqorlyqqa qarsy kúrespen eki memlekettik organnyń qatar aınalysýy jurt kútkendeı joǵary nátıje berdi deý qıyn. Ras, keıingi jyldary elimizde jasalǵan jemqorlyq qylmystardyń birtin­dep azaıý úrdisi barlyǵyn bekerge shyǵarýǵa bolmaıdy. Bas proký­ratýranyń Quqyqtyq statıstıka jáne arnaıy esepke alý jónindegi komıtetiniń málimeti boıynsha jemqorlyq quqyq buzýshylyq sany 2022 jyly – 1 530, 2023 jyly – 1 461, 2024 jyly 1 269 bol­ǵan. Alaıda óńirlerdegi jaǵdaı – árkelki. О́kinishke qaraı, byltyr Astana qalasy men 7 oblys­ta osy qoǵamdyq indet azaımaq túgil, tipti údep ketken. Elordada 2022 jyly – 152, 2023 jyly – 196, 2024 jyly 227 jemqorlyq qylmys áshkerelengen. Abaı oblysynda 2022 jyly – 8, 2023 jyly 31 jemqorlyq qylmys jasalǵan bolsa, osy jónindegi kórsetkish byltyr 58-ge jetip, burnaǵy jylǵymen salystyrǵanda 87 paıyzǵa ulǵaıǵan. Jambyl oblysynda 2023 jyly – 43, 2024 jyly 63 jemqorlyq qylmys áshkerelenip, burnaǵy jylǵymen salystyrǵanda 46,5 paıyzǵa kóbeıgen. Qyzylorda oblysynda 2023 jyly – 23, 2024 jyly 32 jemqor quryqtalǵan, ıaǵnı «ósim» – 39 paıyz. Jemqorlyq quqyq buzýshylyqtar sany ótken jyly Shyǵys Qazaqstan oblysynda – 21 paıyzǵa, Pavlodar oblysynda – 19 paıyzǵa, Almaty oblysynda – 14 paıyzǵa, Jetisý oblysynda 8 paıyzǵa artqan.

Quqyq buzýshylyqqa, sonyń ishinde jemqorlyq qylmysqa urynǵan memlekettik qyzmetshiler sany 2022 jyly 1 049 bolsa, burnaǵy jyly osy kórsetkish 489-ǵa deıin azaıǵan, al ótken jyly taǵy 681-ge deıin ulǵaıǵan. Ártúrli quqyq buzýshylyq jasaǵan sheneý­nikter sany Túrkistan oblysynda burnaǵy jylǵy 24-ten 117-ge deıin sharyqtaǵan. Zańnan atta­ǵan memlekettik qyzmetshiler qata­ry Pavlodar oblysynda 23-ten 62-ge deıin, Qyzylorda, Mańǵystaý oblystarynda 13-ten 23-ke deıin, Atyraý oblysynda 15-ten 24-ke deıin, Almaty oblysynda 28-den 44-ke deıin, Qostanaı oblysynda 15-ten 23-ke deıin qalyńdaǵan. Sondaı-aq quqyq buzýshylyq jasaǵan prokýratýra qyzmetkerleriniń sany 1-den 6-ǵa deıin, sýdıalar sany 3-ten 6-ǵa deıin kóbeıgen.

UQK-niń quramyna engizilgen Sybaılas jemqorlyqqa qarsy qyzmettiń (Antıkor) alǵashqy jumys nátıjeleri Memleket basshysy júrgizgen reformanyń negizdiligin aıǵaqtaǵandaı. Vedom­stvonyń baspasóz qyzmetiniń máli­metine qaraǵanda, bıylǵy shilde aıynda Qylmystyq kodeks­tiń 362-baby (bılikti nemese laýazymdyq ókilettikterdi asyra paıdalaný) boıynsha – 3, 366-baby (para alý) boıynsha – 5, 367-baby (para berý) boıynsha – 4, 190-baby (alaıaqtyq) boıynsha – 2, 147-baby (jeke ómirge qolsuǵylmaýshylyq jáne derbes derekterdi qorǵaý týraly zańnamany buzý) boıynsha – 1, 361-baby (laýazymdyq ókilettikterdi teris paıdalaný) boıynsha – 1, 364-baby (kásipkerlik qyzmetke zańsyz qatysý) boıynsha – 1, barlyǵy 17 quqyq buzýshylyq faktisin áshkerelegen. Sotqa 16 qylmystyq is joldanǵan. Aıaqtalǵan ister boıynsha memleketke keltirilgen 113,6 mln teńge zalaldyń orny tol­­tyrylǵan. Jalpy somasy 619,1 mln teńge múlikke tyıym salynǵan.

Sybaılas jemqorlyq týraly habarlaǵany úshin eki adamǵa 471,84 myń teńge somasynda syıaqy berilgen.

Taıaýda Antıkor Kólik vıse-mı­nıstrin para aldy degen kú­dikpen ustap, sot sanksııasymen qamaýǵa aldy. UQK-niń baspasóz qyzmeti osy qylmystyń jaı-jap­saryn egjeı-tegjeı baıanda­ma­ǵanymen, beıresmı derek kózde­rinen qurýly torǵa túsken «shortannyń» bu­ryn Soltústik Qazaqstan oblysy ákiminiń orynbasary qyzmetin atqarǵany málim boldy. 2023 jyly Qyzyljar óńiriniń birinshi basshysy laýazymyna úmitker retinde balamaly básekege túskenimen, jergilikti máslıhattardyń depýtattary oǵan senim bildirmegen eken. Qyzyljarlyqtardy qudaı qaqqan deýge bolady. Kómekeıi keń sheneýnik oblys ákimi hám «jarty patsha» bolyp taǵaıyndalyp ketken jaǵdaıda óńirdegi onsyz da kúrdeli áleýmettik-ekonomıkalyq ahýal odan saıyn ýshyqpasa, jaqsarmaıtyny anyq edi. Oǵan sol jolǵy janama saılaýǵa qatysqan 174 depýtattyń 56-sy qoldaý bildirgen eken.

Antıkor shilde aıynda Aqmola oblysy boıynsha Memlekettik kiris departamentiniń basqarma basshysyn para aldy degen kúdik­pen ustady. Bul fakti boıynsha sotqa deıingi tergep-tekserý jú­rip jatyr. Sondaı-aq qyz­met­tik ókilettikterin asyra paı­dalandy degen kúdikpen Ener­getıka mınıstrligi Energe­tıkalyq qadaǵalaý jáne baqylaý komıtetiniń Qyzylorda oblysy boıynsha aýmaqtyq departa­men­tiniń basshysynyń ústinen qylmystyq is qozǵaldy. Ol jer qoınaýyn paıdalanýshylar­dan júıeli túrde para alýǵa múm­kin­dik beretin sybaılas jem­qor­lyq shemasyn uıymdastyr­dy degen kúdikke ilinip, qamaýǵa alyndy.

«Myń asqanǵa – bir tosqan». Mansap baspaldaǵymen joǵary­lap, sheshim qabyldaý deńgeıindegi bıik laýazymdarǵa qol jetkizgen talaı sheneýnik aıaq astynan joldan ta­ıyp, ustalyp jatyr. Ardan attaǵan jemqorlardyń jegeni jelim, ishkeni iriń bolatyn kez kelgeni anyq. Osy oraıda bir oılanarlyq másele – Úkimettiń bıylǵy 30 mamyr­daǵy №388 qaýlysyna sáıkes ótken maýsym aıynda quqyq qorǵaý, azamattyq qorǵanys organdarynda jáne memlekettik feldegerlik qyzmette engizilgen polıgrafologııalyq zertteýdi kóp keshiktirmeı memlekettik qyzmet júıesine túgel engizý qajet sııaqty.