Sýretti túsirgen – Erlan OMAR, «EQ»
Keıingi jyldary Qazaqstan halyqaralyq eńbek naryǵynda óz ornyn kúsheıtip, sheteldik mamandarǵa qolaıly orta qalyptastyrýǵa kiristi. Eńbek jáne halyqty áleýmettik qorǵaý mınıstrliginiń dereginshe, osy jyldyń basynda elde 16 myńnan astam sheteldik maman eńbek etip júrgeni tirkelgen. Olardyń 40 paıyzy – qurylys pen ınfraqurylym salasynda, 25 paıyzy – munaı-gaz sektorynda, 10 paıyzy – óndiris salasynda, qalǵandary – IT, medısına, bilim berý baǵytynda qyzmet etedi.
Alaıda búgingi saıasattyń basty maqsaty – tek jumys kúshin ákelý emes, bilikti, ınnovasııalyq qabileti joǵary mamandardy turaqtandyrý. Osy baǵytta Úkimet sheteldik mamandarǵa vızalyq rásimderdi jeńildetip, jańa sıfrlyq quraldardy engizip jatyr. Sonyń ishinde eń mańyzdysy – «Digital Nomad Residency» qanatqaqty baǵdarlamasy. Bul bastama IT salasyndaǵy sheteldik mamandarǵa jańa múmkindik berýge baǵyttalǵan. Baǵdarlamanyń maqsaty – álemdik deńgeıdegi IT talanttardy elimizde jumys isteýge, turaqty turýǵa tartý, olardy eldiń qarqyndy damyp kele jatqan sıfrlyq ekonomıkasynyń bir bóligine aınaldyrý. Joba arqyly sheteldik IT mamandary jeńildetilgen tártippen turaqty turýǵa ruqsat ala alady. Talaptar da zamanaýı formatta qarastyrylǵan. Úmitkerde jeke sáıkestendirý nómiri men elektrondyq sıfrlyq qoltańba bolsa jetkilikti. «Astana Hub» portaly arqyly ótinish berip, portfolıo, túıindeme, motıvasııalyq hat, sottalmaǵany týraly anyqtama tapsyrady. Sońǵy qadam eGov.kz portaly arqyly turaqty turýǵa ruqsatty aldyn ala maquldaý. Osylaısha, IT mamanyna Qazaqstanda jumys isteýge, ómir súrýge zańdy quqyq beriledi.
Bul bastama elimizdiń eńbek naryǵyn sapalyq turǵydan jańartýǵa baǵyttalǵan naqty qadam. О́ıtkeni IT salasy – qazirgi ekonomıkanyń negizgi tiregi. Al ozyq mamandardy tartý arqyly eldiń startap ekojúıesi men ınnovasııalyq áleýeti aıtarlyqtaı artady. «Astana Hub» tehnoparkiniń málimetinshe, keıingi eki jylda sheteldik IT-mamandar sany 40 paıyzǵa ósip, elimiz aımaqtaǵy sıfrlyq habqa aınala bastady.
Májilis depýtaty Erlan Saırovtyń pikirinshe, elge sheteldik mamandardy kóbirek tartý úshin ákimshilik kedergilerdi azaıtý, salyqtyq jeńildikter men vızalyq jeńildetýler engizý qajet. «Sheteldik kompanııalar kadrdy úsh aı kútpeıdi. Sondyqtan bizge bıýrokratııany azaıtyp, júıeni tolyǵymen avtomattandyrý qajet. Bul – básekege qabilettiliktiń talaby», deıdi ol.
Sonymen qatar sheteldik mamandardy tartý ekonomıkaǵa ǵana emes, áleýmettik mádenıetke de áser etedi. Sondyqtan Úkimet ıntegrasııa men beıimdelý tetikterin jetildirýdi qolǵa alǵan. Eńbek jáne halyqty áleýmettik qorǵaý vıse-mınıstri Asqarbek Ertaevtyń aıtýynsha, qazirgi kezde til úıretý kýrstary, mádenı baǵdar berý baǵdarlamalary men eńbek quqyqtaryn qorǵaý sharalary da qarastyrylyp otyr.
«Eńbek emıgrasııasy baǵytynda elimiz búginde bilikti kadrlardy tartý men otandyq qyzmetkerlerdiń kásibı deńgeıin arttyrýǵa baǵyttalǵan birqatar keshendi sharalardy júzege asyryp keledi. Negizgi maqsat – eńbek naryǵynda bilim men tájirıbe transferin qamtamasyz etip, halyqaralyq standarttarǵa saı mamandar daıarlaý. Osy baǵytta Eńbek jáne halyqty áleýmettik qorǵaý mınıstriniń 2024 jylǵy 3 mamyrdaǵy buıryǵymen shetel azamattarynyń elimizde turaqty turýǵa ruqsat alýyna múmkindik beretin suranysqa ıe kásipter tizbesi keńeıtildi. Tizimge qosymsha 30 jańa mamandyq engizildi. Bul – el ekonomıkasynyń naqty sektorlaryndaǵy kadr tapshylyǵyn óteýge, eńbek resýrstarynyń sapasyn arttyrýǵa baǵyttalǵan mańyzdy qadam. Máselen, 2024 jyly turaqty turýǵa negizinen IT salasyndaǵy joǵary suranysqa ıe mamandyqtar boıynsha 72 ruqsat berildi. Bul derek sıfrlyq ekonomıka baǵytyndaǵy kadrlarǵa degen suranystyń ósip kele jatqanyn dáleldeıdi. Sonymen qatar otandyq mamandardyń básekege qabilettiligin arttyrý maqsatynda tálimgerlik júıesin uıymdastyrý qaǵıdalary bekitildi. Iаǵnı sheteldik jumys kúshin tartatyn jumys berýshiler endi jergilikti qyzmetkerlerge kásibı tájirıbe men bilim berýdi qamtamasyz etýge mindetti. Bul qadam – eńbek naryǵynda transformasııa men sapalyq serpiliske jol ashatyn mańyzdy mehanızm. Sondaı-aq jeke tulǵalardyń úı sharýashylyǵynda jumys isteý maqsatynda eńbekshi kóship kelýshilerge ruqsat berý tetigi de qaıta qaraldy», deıdi A.Ertaev.
Mundaı bastamalar álemdik tájirıbege de saı. Mysaly, Sıngapýr «Employment Pass» júıesi arqyly joǵary bilikti sheteldik mamandardy tartady, Kanada «Express Entry» baly júıesimen úzdik kadrlardy iriktep alady. Elimiz osy úlgilerdi ózine beıimdep, «Kazakh Green Card» sekildi uzaqmerzimdi turýǵa ruqsat beretin jańa model ázirleý múmkindigin de qarastyryp jatyr.
Sheteldik mamandardy tartý elimizdiń eńbek naryǵyn damytyp qana qoımaı, eldiń tehnologııalyq táýelsizdigin qalyptastyrýǵa yqpal etedi. Búgingi tańda basty mindet – «jumys kúshin» emes, qabileti myqty mamandardy tartý. Prezıdent aıtqandaı, bilikti mamandar – memlekettiń eń úlken kapıtaly. Olardy elge ákelip qana qoımaı, turaqtandyrýǵa kúsh salý qajet.
