– Dastan Adaıuly, sizdiń Ulytaý oblysyna ákim bolǵanyńyzǵa bir jyl toldy. Osy ýaqyt ishinde oblystyń ekonomıkalyq jáne áleýmettik damý jolynda qandaı ózgerister boldy?
– Qurylǵanyna nebári úsh jyl bolǵan oblysta negizgi ekonomıkalyq kórsetkishter boıynsha oń ózgerister baıqalady. Atap aıtsaq, osy jyldyń toǵyz aıynyń qorytyndysy boıynsha turǵyn úıdi paıdalanýǵa berý 24,6%-ǵa, kólik jáne qoımalaýdyń kólemi 22,9%-ǵa, qurylys salasy 9,3%-ǵa, saýda 4,6%-ǵa jáne ınvestısııalar 1%-ǵa ósti.
О́zińizge belgili, «Jomart» ken ornyndaǵy apatqa baılanysty ýaqytsha jumys toqtatylyp, ónerkásip salasynda kórsetkishter 2,3%-ǵa (97,7%) tómendedi. Degenmen qundyq mánde ónerkásip óniminiń kólemi ótken jylmen salystyrǵanda 15%-ǵa (1 048 mlrd teńge) ósip otyr. О́tken jyly 913 mlrd teńge bolǵan. Sonyń ishinde «Qazaqmys Korporasııasy» JShS-nyń úlesi – 79%. Dástúrli baǵyttardaǵy óndiris azaıǵanyna qaramastan, basqa sektorlarda edáýir ósim baıqalady: kómir óndirý 2,9 ese, paıdaly qazbalar óndirý 60%-ǵa, daıyn metall buıymdaryn shyǵarý 35%-ǵa, un ónimderin óndirý 28%-ǵa ulǵaıdy.
Bıyl Sátbaev qalasynda respýblıkalyq mańyzy bar ındýstrııalyq aımaq (12 ga) quryldy. Qazir oblystyq bıýdjetten 180 mln teńge bólinip, ınjenerlik-kommýnıkasııalyq qurylym tartý jumystary bastaldy. Keler jyly aıaqtalady. Sonymen qatar óńirde shaǵyn ónerkásiptik aımaqtar qurý jumystary júrgizilip, 25 jyldan astam ýaqyt boıy menshik ıesi joq bolǵan toqyma fabrıkasy memleket menshigine qaıtaryldy.
Naqty sektordyń ósýin yntalandyrý maqsatynda agrobıznesti damytýǵa erekshe kóńil bólingen. Úkimet pen Aýyl sharýashylyǵy mınıstrliginiń qoldaýymen óńirde Soltústik Qazaqstan oblysy tájirıbesiniń baǵdarlamasy baǵytynda jalpy somasy 8 mlrd teńge bolatyn 11 ınvestısııalyq joba júzege asyrylyp jatyr. Sonyń ishinde jańbyrlatyp sýarý ádisimen jemshóp daqyldaryn ósirý, 5 000 bas qoı ósirý, 12 900 bas qoı ósirý jobalary aıaqtaldy. Osy jobalardyń qatarynda sharýashylyqtardy biriktirý arqyly «Otbasylyq ferma» jobasy bastaldy. Bul joba alty aýyldyq okrýgti qamtyp, 17 900 bas usaq mal, 6 myń bas iri qara mal satyp alýdy josparlap otyr. Qazir 13 myń bas usaq mal satyp alyndy.
Jyl basynan beri týrızm salasyna tartylǵan ınvestısııa kólemi ótken jyldyń sáıkes kezeńimen salystyrǵanda 45 paıyzǵa ósip, 2,9 mlrd teńgeni qurady (ótken jyldyń sáıkes kezeńi 2 mlrd teńge). Bıyl jyldyń basynan óńirge 14 myńnan astam týrıst kelse, onyń 600-den astamy sheteldik qonaq boldy.
– Memleket basshysy halyqqa Joldaýynda elimizdiń ınvestısııalyq ahýalyn jaqsartý, sheteldik jáne otandyq ınvestorlarǵa qolaıly jaǵdaı jasaý kerektigin aıtty. Osy turǵyda oblystaǵy negizgi ınvestısııalyq jobalarǵa toqtala ketseńiz.
– Ulytaý oblysyna ınvestısııa tartý jumysy júıeli túrde júrgizilip keledi. 2025 jyldyń 9 aıynda oblystyń negizgi kapıtalyna tartylǵan ınvestısııa kólemi ótken jylǵa qaraǵanda ósip, 150 mlrd teńgeni qurady. Jalpy, oblys qurylǵaly beri ekonomıkaǵa 700 mlrd teńgeden astam ınvestısııa tartyldy, onyń 87%-y jeke ınvestısııalar úlesine tıesili. Sondaı-aq 44 mlrd teńgege 9 ınvestısııalyq joba iske qosylyp, 1200 jumys orny quryldy.
2025 jyly oblysta jalpy quny 138 mlrd teńgeni quraıtyn 16 iri ınvestısııalyq jobanyń iske asyrylýy bastaldy, bul 800 jańa jumys ornyn ashýǵa múmkindik beredi. Osyndaǵy erekshe mańyzdy jobalar qatarynda Jezqazǵan qalasyndaǵy munaı bazasynyń qurylysy, Kúkirt qyshqyly sehynyń jańa óndirisin iske qosý, Qarajal qalasyndaǵy Batys Qarajal keń ornyn ıgerý, Jalyn kómir kenishinde óńdeý zaýytynyń qurylysyn júrgizý, Jylý elektr ortalyǵynda bý-gaz qondyrǵysyn salý sııaqty strategııalyq baǵyttar bar. Bul jobalar óńirdiń ındýstrııalyq áleýetin arttyryp, ekonomıkanyń turaqty damýyna zor serpin beredi.
Bıyl jyl basynan beri jalpy somasy 28,5 mlrd teńgeni quraıtyn tórt ınvestısııalyq joba iske qosyldy. Atap aıtsaq, jel elektr stansasy, munaı bazasynyń qurylysy, respırator sehy, asfalt-beton zaýyty iske qosylyp, 70 jańa jumys orny quryldy. Jyl sońyna deıin 12 mlrd teńgeni quraıtyn úsh iri joba – qonaqúı kesheni, geologııalyq klaster, kókónis ósirý kesheni iske qosylsa, 200-den astam jańa jumys orny ashylady.
Búginde sheteldik ınvestorlarynyń qatysýymen 3 joba qolǵa alyndy. Ulytaý oblysynda et ónimderin óńdeý zaýytyn salý (quny – 5,5 mlrd teńge, qýattylyǵy – jylyna 150 myń bas, 200 adamdy jumyspen qamtıdy), kirpish zaýytyn salý (quny – 3,8 mlrd teńge, qýattylyǵy – jylyna 70 mln kirpish shyǵarady, 26 adamǵa jumys beredi), tabıǵı gazdy suıyltý zaýyty (quny – 5,5 mlrd teńge, qýattylyǵy – táýligine 500 myń kýb metr gaz).
– О́ńirdi sapaly aýyzsýmen jáne jylýmen qamtamasyz etý máselesine toqtalsańyz.
– Oblysta ınfraqurylymdy damytý aıasynda 316 shaqyrym sý jáne káriz júıeleri, 47,8 shaqyrym jylý jelileri jańartyldy. Qala turǵyndarynyń 100%-y, aýyl turǵyndarynyń 97,3%-y ortalyqtandyrylǵan aýyzsýmen qamtylǵan. Qazir 13 aýylda aýyzsý jobalary júzege asyp jatyr. Alty aýylda blok-modýlder ornatylyp, tórt aýylda sý qubyry jelileri salynady. Bıyl aýyldardy aýyzsýmen qamtý deńgeıi 99%-ǵa jetpek.
Sýdyń sapasyn arttyrý úshin «Jezqazǵan qalasynyń sharýashylyq-aýyzsý tazartý qurylystaryn qaıta jańartý» jobasy iske asyrylyp, ol 2026 jyly aıaqtalady. Sonymen qatar «Úıtas-Aıdos», «Esqula» jerasty sý kózderin paıdalaný jobalary qolǵa alynǵan. Quny 16,8 mlrd teńge bolatyn «Úıtas-Aıdos» sý qubyrynyń birinshi kezeńi aıaqtalyp, Jezqazǵanǵa jetkiziletin sýdyń 30%-y jerasty kózderinen alynady. Qalǵan jobalar 2027 jyly aıaqtalady. Sýmen jabdyqtaý jelilerin jańartý sheńberinde 218,7 shaqyrym jeliniń 164,8 shaqyrymy (76%) qaıta jasaldy. Buryn kóshedegi sý baǵanalaryn paıdalanǵan eldi mekender ortalyq júıege qosyldy.
Oblysty turaqty jylýmen qamtamasyz etý maqsatynda «Kazakhmys Energy» JShS Jezqazǵan jylý elektr ortalyǵyndaǵy qazandyqtarǵa aǵymdaǵy jáne kúrdeli jóndeý jumystaryn aıaqtady. Sátbaev qalasynyń turǵyndaryn sapaly kommýnaldyq qyzmetpen, jylýmen qamtamasyz etý úshin 2025 jyly jylý jelilerin jańǵyrtý boıynsha eki joba qolǵa alyndy. Naqtyraq aıtsam, «Sátbaev qalasynyń №1, 2 magıstraldyq jylý jelisin qaıta qurý» jobasynyń quny – 9 167,5 mln teńge. Uzyndyǵy – 5,3 shaqyrym. Jobalardy iske asyrýǵa oblystyq bıýdjetten 1 710,7 mln teńge bólindi. Bıylǵa josparlanǵan 2,4 shaqyrym jylý jelilerin aýystyrý jumystary jylytý maýsymy bastalǵanǵa deıin aıaqtaldy.
– Jezqazǵan jáne Sátbaev qalasynyń turǵyndary «Sát Tazalyq» JShS qoqys tazalaý jumysynyń syn kótermeıtinin aıtyp, jıi shaǵymdandy. Bul mekemeni basqa kásiporynmen almastyrsa da qala tazalyǵyndaǵy kemshiliktiń bolýyna ne sebep?
– Osy jylǵy 1 qyrkúıekke deıingi kezeńde Jezqazǵan qalasyndaǵy qatty turmystyq qaldyqtardy shyǵarýdy «Sát Tazalyq» JShS merdigeri júzege asyrdy. Alaıda jumysshylar sanynyń jetispeýshiligi men arnaıy tehnıkanyń buzylýyna baılanysty jumys tolyq kólemde bekitilgen keste boıynsha ýaqtyly oryndalmady. Osyǵan baılanysty «Sát Tazalyq» JShS-men kelisimshart buzyldy. Qazir Jezqazǵan qalasynda qatty turmystyq qaldyqtardy shyǵarý jumystaryn «Samuryq Astana» JShS bekitilgen kestege sáıkes júrgizip jatyr. Alaıda keıbir ýchaskelerde ýaqytsha qıyndyqtar bar. Bul negizinen 15 jerasty konteıneriniń zaqymdanýyna jáne órtený faktilerine baılanysty. Máseleni sheshý maqsatynda jerasty konteınerlerine arnalǵan 20 qapshyqqa memlekettik satyp alý júrgizildi, merdiger anyqtaldy. Qazir qaldyqtardy shyǵarý úshin segiz arnaıy avtokólik jumys istep tur. Sonymen qatar 100 konteınerlik alań abattandyryldy, 250 eýrokonteıner satyp alyndy. Qosymsha 250 konteıner memlekettik satyp alý arqyly ótkizilip, «Nysana qoldaý» JShS jetkizýshi bolyp anyqtaldy. Qazir olardyń 150-i jetkizildi.
– О́ńir turǵyndarynyń kópshiligi syrqattansa, Astana, Qaraǵandy qalasyna baryp, dertine shıpa izdeıtini belgili. Jezqazǵanda salynatyn perınataldyq ortalyq pen onkologııalyq ortalyqtyń qurylysy naqty qolǵa alyndy ma álde qaǵaz júzinde qaldy ma?
– Iá, oblysta onkologııalyq jáne perınataldyq ortalyqtar salý máselesi 2023 jyldan beri kóterilip keledi. Osyǵan baılanysty, jalpy óńirde densaýlyq saqtaý júıesiniń ınfraqurylymyn damytý maqsatynda «Turar Healthcare» kommersııalyq emes aksıonerlik qoǵamymen jasalǵan shartqa sáıkes oblystyń densaýlyq saqtaý júıesin damytýdyń 2024–2033 jyldarǵa arnalǵan master-jospar strategııasy ázirlengenin atap ótkim keledi. Atalǵan ortalyqtar máselesi de osy josparǵa kiredi. Osy master-jospardy jáne oblystaǵy tósektik oryn qoryn eskere otyryp, perınataldyq jáne onkologııalyq ortalyqtar qurylysyn ońtaılandyrý týraly sheshim qabyldandy. Oblystyq kópsalaly aýrýhananyń janynan 100 tósektik jańa korpýs salynady. Bul bizge onkologııalyq bólimdi sol jerge kóshirýge, sondaı-aq onyń atqaratyn qyzmetin keńeıtýge múmkindik beredi. Al bosatylǵan alańdarda perınataldyq ortalyq úshin qosymsha oryn bólinedi.
– BAQ ókilderimen bolǵan brıfıngte sizge Jezqazǵan, Sátbaev qalasyndaǵy jasyl jelektiń kútimsiz qalǵany jóninde saýal qoıǵan edik. Sonda siz kógaldandyrýǵa bıyl qanatqaqty joba retinde Jezqazǵan qalasynyń ákimine «E-Dendra» baǵdarlamasyn engizýdi tapsyrǵanyńyzdy aıtyp edińiz. Bul joba qashan aıaqtalady?
– «E-Dendra» jobasy memlekettik satyp alý portaly arqyly eki ret jarııalandy, alaıda qatysýshylardyń bolmaýyna baılanysty konkýrs ótpeı qaldy. Qazir jobany iske asyrýdyń balama joldary qarastyrylyp jatyr. Sonymen qatar qalada kógaldandyrý baǵytyndaǵy jumys nazardan tys qalǵan joq. Aǵashtardy sanıtarlyq kesý, bar jasyl jelekterdi sýarý, kútim jasaý sharalary turaqty túrde júrgiziledi. Atalǵan jobany kezeń-kezeńimen júzege asyrýǵa qosymsha qarjy kózderin tartý kózdelgen.
– Memleket basshysy halyqqa Joldaýynda «Jasandy ıntellektimen jumys isteý quzyretin qalyptastyrý mektep qabyrǵasynan qolǵa alynýǵa tıis» dedi. Ulytaý oblysynda jasandy ıntellekt tehnologııasyna qyzyǵýshylyq tanytqan oqý oryndary bar ma?
– О́ńirde jasandy ıntellektini bilim berý júıesine engizý jumystary josparly túrde júrgiziledi. Oblystaǵy 1 324 pedagog biliktilikti arttyrý kýrstarynan ótip, ádistemelik qoldaý alyp otyr. Ár mektepte jaýapty tulǵalar bekitilip, JI-di oqý úderisine engizý baǵytyndaǵy jumys baqylaýǵa alynǵan. Sonymen qatar «Sıfrlyq saýattylyq» jáne «Informatıka» pánderi aıasynda JI elementteri oqytylady. Jezqazǵan qalasyndaǵy №14 jalpy bilim beretin mektebinde «Digital leadership» tehnologııasyn bilim berý uıymynyń pedagogıkalyq ujymyn jasandy ıntellekt tehnologııalaryn tıimdi paıdalanýǵa úıretý, oqý úderisin sıfrlandyrý arqyly bilim sapasyn arttyrý maqsatynda 21 pedagog pen 100 bilim alýshy qamtylyp otyr.
– Jyldyń basynda Ulytaý óńirinde kıikterdiń jappaı qyrylýy eldi alańdatty. Osy jaǵdaı qaıtalanbas úshin qandaı is-shara qarastyrylyp otyr?
– Ulytaý óńirinde kıiktiń jappaı qyrylýy olardyń sanynyń aıtarlyqtaı ósýimen baılanysty boldy. Atalǵan jaǵdaıdyń qaıtalanýyna jol bermeý úshin «Ekologııa jáne tabıǵı resýrstar mınıstrligi Ulytaý oblysy boıynsha orman sharýashylyǵy jáne janýarlar dúnıesi aýmaqtyq ınspeksııasy» RMM-i kúz mezgilinde aqbókenderdiń ońtústikke qaraı kóshý joldaryna bóget keltirmeıtin jumystaryn jergilikti atqarýshy organdarmen birlesip qolǵa aldy. Sondaı-aq qys mezgilinde kıik janýaryna monıtorıng júrgizýge, qalyń qardan kıik ólekselerin ýaqtyly ári der kezinde jınaý úshin qar shanasyn satyp alýǵa jergilikti bıýdjetten qarjy qarastyryldy. Búginde memlekettik satyp alý konkýrstyq jumysy júrgizilip jatyr.
Áńgimelesken –
Juldyz TOIBEK,
«Egemen Qazaqstan»
Ulytaý oblysy
