Foto: istockphoto.com
Science jýrnalynda jarııalanǵan jańa ǵylymı jumysta Maks Plank atyndaǵy Kún júıesin zertteý ınstıtýty men Chıkago ýnıversıtetiniń mamandary Aıdyń qalyptasýyna qatysty jańa boljamdy usyndy. Zertteý barysynda olar Jer men Aıdan alynǵan synamalardaǵy temir ızotoptarynyń qatynasyn muqııat taldap, bul kórsetkishterdiń bir-birine barynsha jaqyn ekenin anyqtaǵan.
Temirmen birge hrom, molıbden jáne sırkonıı sııaqty elementterdiń ızotoptyq quramyn salystyrý da mańyzdy nátıjeler bergen. Barlyq derek Jer men Aıdyń ortaq bastaýyn meńzeıdi.
Ǵalymdardyń paıymdaýynsha, shamamen 4,5 mıllıard jyl buryn Jerge Teııa dep atalatyn iri protoplaneta kelip soqtyǵysqan. Bul qaqtyǵys jas Jerdiń ólshemi men ishki qurylymyn ózgertip qana qoımaı, orbıtasyna da aıtarlyqtaı áser etken. Soqtyǵys nátıjesinde ǵaryshqa shashylǵan materıal keıin Aı retinde qalyptasqan.
Zertteý avtorlary Jer men Aı quramyn Kún júıesiniń túrli aımaqtarynan shyqqan meteorıttermen salystyra otyryp, Teııanyń «qurylys materıaly» Kúnge jaqynyraq aımaqta turǵanyn tujyrymdaǵan. Esepteýler protoplaneta Jer orbıtasynyń ishki bóliginde qalyptasyp, soqtyǵysqa deıin eki aspan denesi bir-birine óte jaqyn ornalasqanyn kórsetedi.
