Kollajdy jasaǵan – Záýresh SMAǴUL, «EQ»
Qazirgi kezde qoǵamda «Gazet-jýrnaldy kim oqıdy, teledıdardy kim qaraıdy? Áleýmettik jeliniń aty ozyp tur ǵoı» degen pikir ornyǵa bastady. Biraq onymen kelisý qıyn. Sebebi búgingi zaman aǵymyna saı merzimdi basylymdardyń taralymy kemigenimen, olardyń PDF formatyndaǵy nusqalarynyń jáne ǵalamtordaǵy saıttarynyń qaralymy kóbeıdi. Osy oraıda «Halyq únine qulaq asatyn memleket» qaǵıdatyn usynyp, memlekettik organdardyń azamattardyń aryz-shaǵymdaryna der kezinde den qoıýyn talap etken Memleket basshysy halyq pen bılik arasyndaǵy altyn kópir sanalatyn memlekettik BAQ-qa júıeli de pármendi qoldaý kórsetip keledi. Munyń ózi respýblıkalyq gazetter men telearnalar qyzmetiniń tıimdiligin arttyryp, bedelin kúsheıte tústi.
Máselen, 2021 jyly «Kazahstanskaıa pravda» respýblıkalyq gazetinde jarııalanǵan ótkir syn maqalaǵa oraı, Prezıdent arnaıy tekseris júrgizip, Soltústik Qazaqstan oblysyna ońtústik óńirlerden qonys aýdarýshylardyń muqtajdyqtaryna nemquraıdy qaraǵan Aıyrtaý jáne Esil aýdandarynyń ákimderin qyzmetinen bosatty. 2022 jyly Memleket basshysy «Egemen Qazaqstan» respýblıkalyq gazetinde Batys Qazaqstan oblysynyń Qaztalov, Jánibek jáne Bókeı ordasy aýdandaryndaǵy kúre joldardy jóndeý barysy qanaǵattanǵysyz ekeni jóninde syn maqalaǵa nazar aýdaryp, Úkimetke kemshilikke jol bergen kinálilerdi jazaǵa tartýdy tapsyrdy. Nátıjesinde, sol kezdegi Indýstrııa jáne ınfraqurylymdyq damý vıse-mınıstri ornynan alyndy.
Prezıdenttiń respýblıkalyq BAQ kótergen ózekti máselelerge kóńil bólip, tıisti shara qoldanǵany týraly keıde resmı aqparat kózderinen emes, jurt aýzynan estip júrmiz. Mysaly, zapastaǵy polısııa general-maıory Mırlan Qyzylov 2021 jyly «Egemen Qazaqstan» gazetinde jarııalanǵan «Jetim kýrsanttyń jazyǵy ne?» maqalasynda kótergen áleýmettik ádildik máselesi Qasym-Jomart Toqaevtyń tikeleı aralasýymen ońynan sheshilgenin bizge súıinshileı habarlaǵan edi.
Bıylǵy qańtar aıynda Qasym-Jomart Toqaev Qazaqstannyń halyq jazýshysy, dramatýrg, qoǵam qaıratkeri Tólen Ábdikke «Egemen Qazaqstan» gazetinde jarııalanǵan suhbatyna oraı jedelhat joldap: «Egemen Qazaqstan» gazetine bergen suhbatyńyzdy muqııat oqyp shyqtym. О́zekti oı-tolǵamdaryńyz arqyly ult rýhanııaty úshin qundy dúnıeler aıtylǵan. Tól ádebıetimizdiń damý kókjıegine qatysty syn-pikirlerińiz ben jas býynǵa qarata aıtqan aqyl-keńesterińiz oryndy dep sanaımyn. Shyn máninde, jahandy jaılaǵan qazirgideı qubylmaly zamanda jazýshylar qaýymy kórkem týyndylary arqyly ádildik, jaqsylyq jáne adamdyq qundylyqtaryn keńinen dáriptegeni jón. Bul elimizdiń keleshegi úshin óte mańyzdy», degen edi. Memleket basshysynyń osy jedelhaty kórnekti jazýshyǵa ǵana emes, elimizdiń bas basylymyna da kórsetken rýhanı qoldaýy ekeni sózsiz.
2023 jyldan beri Memleket basshysynyń bastamasymen BAQ ókilderine, negizinen memlekettik BAQ qyzmetkerlerine, Astana qalasynda salynǵan jańa turǵynjaı keshenderinen páter kiltin tapsyrý ıgi dástúrge aınaldy. Úsh jyl ishinde 198 áriptesimiz baspanaly boldy. Olardyń ishinde jýrnalıstermen qatar, rejısserler, operatorlar, korrektorlar jáne otandyq medıanyń basqa da mamandary bar.
Alaıda, ókinishke qaraı, elimizdiń kóptegen óńirindegi memlekettik BAQ qyzmetkerleri mundaı qamqorlyqtan qaǵys qalyp otyr. Ákimderdiń arasynda Memleket basshysynan úlgi alyp, jergilikti basylymdar men telearnalarǵa jan-jaqty qoldaý kórsetip júrgender joqtyń qasy. «Syn túzelmeı, min túzelmeıtinin» eskerýdiń ornyna, óńirlik memlekettik BAQ-tyń áleýmettik-ekonomıkalyq saladaǵy kókeıkesti máseleler men jol berilgen kemshilikterdi jazyp-kórsetýine tyıym salǵan sheneýnikter de bar bolyp shyqty. Mundaı teris kózqaras «Halyq únine qulaq asatyn memleket» tujyrymdamasyna qaıshy kelip qana qoımaı, óńirlik memlekettik BAQ-tyń rólin tómendetip, bedelin túsiretinin túsinetin kez jetti.
Taǵy bir oılanarlyq másele – jergilikti memlekettik gazetter men telearnalar memlekettik satyp alý úderisinde eleýli qıyndyqqa tap bolyp júr. Keı oblystyq memlekettik gazet tenderde az soma usynǵan jekemenshik basylymnan jeńilip, memlekettik tapsyrystan múldem qaǵyldy. Saldarynan redaksııa qyzmetkerlerine jalaqy tóleı almaı, sondaı-aq baspahana shyǵystary men kommýnaldyq qyzmetter úshin esep aıyrysa almaı, qaryzǵa batyp otyr. Sondyqtan da keıingi jyldary respýblıkalyq memlekettik BAQ-qa qoldanylyp kele jatqan memlekettik tapsyrys berý ádisin aldaǵy ýaqytta óńirlik memlekettik BAQ-qa da engizgen jón.
Memlekettik BAQ-qa júktelgen mindettiń mańyzdylyǵyna qaramastan, olardyń áleýmettik mártebesi áli aıqyndalǵan joq. «Jýrnalıster de atan túıe sekildi. Arqalaǵany altyn bolǵanymen, jegeni – jantaq» dep kórnekti kósemsózshi Sherhan Murtaza aıtqandaı, memlekettik BAQ qyzmetkerleriniń jalaqysy azdyǵy, áleýmettik turǵydan qorǵalmaǵandyǵy belgili. Sol sebepti olardy muǵalimder men dárigerler sııaqty áleýmettik qyzmetshiler sanatyna qosý máselesin qarastyratyn kez jetti.
Tujyrymdamada kórsetilgendeı, memlekettik organdardyń BAQ-pen ózara baılanysyn jáne mass-medıa salasyndaǵy normatıvtik-quqyqtyq bazany jetildirý barysynda eskeretin kelesi bir másele – memlekettik BAQ-tyń pármendiligin arttyrý maqsatynda olarda jarııalanǵan syn materıaldarǵa tıisti memlekettik organdardyń jazbasha jaýap berýi zań júzinde mindettelse, quba-qup bolar edi.
Shyntýaıtynda, memlekettik organdardyń BAQ-pen baılanysy árqıly. Aıtalyq, Soltústik Qazaqstan oblysynyń ákimdigi «Soltústik Qazaqstan» oblystyq gazetine ejelgi dástúrmen jan-jaqty qoldaý kórsetip keledi. Bıylǵy baspasózge jazylý naýqanyna oraı oblystyq ákimdik bekitken «Oqyrman kúni» jobasy boıynsha árbir aýdanda kezdesý ótkizilip jatyr. «Soltústik Qazaqstannyń» taralymy 10 myń danaǵa jetkendigi – osyndaı yqpaldy is-sharalardyń nátıjesi. Bul – qazaǵynyń sany 197 myńnan sál asyp, turǵyndarynyń ulttyq quramyndaǵy úlesi nebári 37,8 paıyz bolyp otyrǵan Qyzyljar óńiri úshin qanaǵat tutarlyq kórsetkish. Sebebi qazaǵy 447 myńǵa taqaý, ulttyq quramdaǵy úlesi 56,8 paıyzǵa jetken Aqmola oblysynyń «Arqa ajary» gazetiniń taralymy – 5 myń dana. Bul máselede ózge óńirler de maqtana almaıdy.
Túıindeı aıtqanda, qazirgi almaǵaıyp kezeńde qoǵamdyq-saıası turaqtylyqty saqtap, el birligin nyǵaıtyp, Ádiletti Qazaqstandy qurý jolynda memlekettiń qýatty quraly memlekettik BAQ-qa talapty da, qoldaýdy da kúsheıtý qajet.
