Sýretti túsirgen – Aleksandr MARChENKO
El ishinde quqyqbuzýshylyq azaıǵanymen, sıfrlyq qylmystardyń jańa túrleri kóbeıip, polısııa jumysyna qoıylatyn talap ta kúrdelene tústi. Sondyqtan quqyq qorǵaý júıesiniń ashyqtyǵy men kásibıligin arttyrý – memlekettik saıasattyń mańyzdy baǵyty.
Áleýmettik jelilerdegi beınematerıaldar men pikirler keıde shynaıy jaǵdaıdy burmalap, birjaqty túsinik qalyptastyrýy múmkin. Sondyqtan naqty júıeli jumysty kózbe-kóz kórý – qoǵamdyq pikirdi túzetýge, túsinistikti arttyrýǵa óz múmkindigin beredi. Joba aıasynda oblystyq máslıhat depýtattary, qoǵamdyq uıymdar ókilderi, jýrnalıster, blogerler jáne stýdentter bir kún boıy polısııa qyzmetiniń naqty jumys úderisterine kýá bolyp, túrli bólimderdiń qyzmetimen jaqyn tanysty.
Oblystyq polısııa departamenti bastyǵynyń mindetin atqarýshy Jasqaırat Qaırov óńirdiń krımınogendik ahýaly, keıingi aılarda júrgizilgen profılaktıkalyq is-sharalar jáne negizgi basymdyqtar jóninde baıandady. Onyń aıtýynsha, quqyq buzýshylyqtyń aldyn alýǵa baǵyttalǵan jumystar nátıjesinde jalpy qylmys deńgeıi tómendegen. Qala kóshelerindegi patrýldik qyzmettiń jıilep, beınebaqylaý júıesiniń jańartylýy – osy baǵyttaǵy naqty nátıjelerdiń biri. Urlyq pen esirtki qylmysyna qatysty kórsetkishterdiń tómendeýi de jedel is-qımyldyń tıimdiligin aıǵaqtaıdy.
– Qoǵamdyq oryndarda jasalǵan qylmys – 32 paıyzǵa, kóshe qylmystary 39 paıyzǵa azaıdy. Internet-alaıaqtyqqa qarsy is-qımyl kúsheıtildi. Biz úshin basty mindet – zań ústemdigin qamtamasyz etý jáne ádil qoǵam qurýǵa úles qosý, – dedi J.Qaırov.
Is-sharaǵa qatysqan oblystyq ishki saıasat basqarmasynyń basshysy Nurlan Bıkenov polısııa qyzmetiniń qoǵam aldyndaǵy rólin atap ótip, quqyq qorǵaý organdarynyń ashyqtyǵyn arttyrý memlekettik saıasattyń mańyzdy baǵyty ekenin jáne polısııa jumysynyń kórinbeıtin tustary kópshilikke túsinikti bolýy qajet ekenin aıtty.
Tanystyrý sapary departamenttiń «Eńbek jáne jaýyngerlik dańq» murajaıynan bastaldy. Munda mýzeı basshysy Aıjamal Aıtjanova qonaqtardy murajaıdyń baıyrǵy jádigerleri men altyn qorymen tanystyrdy. Odan keıin qonaqtar tergeý-krımınalıstıkalyq polıgonynda boldy. Munda shynaıy qylmys oryndarynyń úlgisi retinde jasalǵan birneshe oqý kabıneti ornalasqan.
Alǵashqy kabınet polısııa general-maıory Nurlan Rahımberlınniń atyna berilip, onyń qyzmettik zattary men ómir jolyna arnalǵan ekspozısııa usynylǵan. Kelesi bólmelerde krımınalısterge arnalǵan praktıkalyq jattyǵýlar ótedi. Bul jerde bolashaq mamandar túrli jaǵdaılarda dálel jınaý, izderdi anyqtaý syndy sheberlikterin shyńdaıdy.
Jedel krımınalıstıka basqarmasynyń qyzmetkeri, polısııa aǵa leıtenanty Aıda Júsipova krımınalıst chemodanynyń qurylymy men mańyzyn tanystyryp, kúrdeli qyzmettiń qyr-syryna toqtaldy. Ol óńirde Papillon jáne BIL júıeleriniń qoldanylýy tergeý úderisin jedeldetkenin atap ótti.
– Jedel tergeý tobyna krımınalıst, tergeýshi, anyqtaýshy jáne jedel ýákil kiredi. Krımınalıstiń negizgi mindeti – izder men dáleldemelerdi anyqtaý jáne qol izderin jınaý. Mysaly, sotqa deıingi tergep-tekserý kezinde krımınalıst tergeýshige kásibı kómek kórsetedi. Al sol jumystar Qylmystyq prosessýaldyq kodekstiń 80-baby negizinde júrgiziledi. О́ńirde Papillon jáne BIL júıeleri qoldanylady. Olardyń kómegimen qyzmettik prosesterde qoldanylatyn 75-buıryq júzege asyrylady. Osyndaı prosessterdi jedel júrgizý úshin ár krımınalıske mindetti túrde osyndaı chemodan qajet, – dedi A.Júsipova.
Qonaqtar arnaıy jasaqtyń qarý-jaraǵy men jabdyqtaryn kórip, oqqa tózimdi Alan brondy zamanaýı kóliginiń tehnıkalyq erekshelikterimen tanysty.
Jasaq mamandary qonaqtarǵa urys taktıkasynyń elementterin kórsetip, qyzmettik ıtterdiń jumysymen de jaqyn tanystyrdy. Departamentte 30-ǵa jýyq qyzmettik ıt bar. Solardyń biri – labrador-retrıver tuqymdy Baks. Kınolog, polısııa leıtenanty Almas Janysbaev qyzmettik ıtti arnaıy operasııalarǵa daıyndaý kezeńin baıandap berdi. Onyń aıtýynsha, Baks esirtki boıynsha birneshe qylmystyń izin ashqan.
– 2019 jyldan beri kınologııa ortalyǵynda qyzmet atqaramyn. Jalpy, bul tuqymdaǵy ıtter bir qojaıyndy ǵana moıyndaıdy. Kúshik kezinde kimge úırense, ómir boıy sol adamnyń buıryǵymen júredi. Baksty maǵan Almatydaǵy ortalyqtan kúshik kezinde ákeldi. Ol jerde alty aılyǵyna deıin bastapqy úıretý júrgizilip, keıin kúshikter ár mamanǵa taratylady. Baks maǵan dál sol kezeńde keldi. Sol ýaqyttan beri ony bir jasyna deıin arnaıy operasııalarǵa beıimdep, úırettim. Keıin Almatyǵa baryp synaqtan ótip, arnaıy tapsyrmalardy oryndaýǵa ruqsat aldyq. Sodan beri birge talaı operasııaǵa qatysyp, qylmystyń betin ashtyq. Jýyrda Saran qalasyndaǵy kópqabatty úıdiń bir páterinde tergeý júrgizgenbiz. Sol kezde Baks birneshe mınýttyń ishinde esirtki zatyn taýyp aldy, – dedi Almas Baqtııaruly.
Kórsetilimniń negizgi bóliginen soń qatysýshylar birneshe topqa bólinip, polısııa bólimsheleriniń kúndelikti jumysyna jaqynnan úńilý múmkindigine ıe boldy. Solardyń biri – oblystyq máslıhat depýtaty, Amanat partııasynyń Áıelder qanatynyń jetekshisi Zara Shalabaeva men oblys ákiminiń genderlik teńdik máseleleri jónindegi shtattan tys keńesshisi Aıjan Qııasova. Olar aýyr jáne asa aýyr qylmystardy tergeýmen aınalysatyn arnaıy basqarmanyń jumys tártibimen tanysyp, tergeýshilerdiń bir kúndik qyzmetiniń qalaı uıymdastyrylatynyn kórdi.
A.Qııasovanyń aıtýynsha, bul saladaǵy ózgeristerdiń basty ereksheligi – sıfrlandyrýdyń tergeý prosesin túbegeıli jańǵyrtýy.
– Elektrondy júıelerdiń engizilýi isterdi júrgizýdi burynǵydan da jedel ári naqty etti. Birizdendirilgen derekter bazasy men avtomattandyrylǵan prosester adam faktoryna táýeldilikti azaıtyp, formalızmdi qysqartty. Eń mańyzdysy – mamandar materıaldyń mánin tereń taldaýǵa kóbirek kóńil bóle alady. Tergeý bóliminiń ishki tártibi men jumys formaty da aıryqsha áser qaldyrdy. Tergeýshiler – quqyqtyq tártiptiń ózegi, – dedi ol.
Al oblystyq máslıhat depýtaty Merýert Bashaı Mıhaılovkadaǵy jergilikti polısııa pýnktiniń qyzmetimen tanysty. Ol ýchaskelik ınspektorlarmen birge profılaktıkalyq reıdterge qatysyp, turǵyndarmen kezdesip, quqyq buzýshylyqtyń aldyn alý baǵytynda júrgizilip jatqan jumystyń barysyn kórdi.
Depýtattyń aıtýynsha, ýchaskelik ınspektorlardyń kásibıligi men jaýapkershiligi jumystyń ár qadamynan baıqalǵan.
– Qyzmetkerler qoıylǵan kez kelgen suraqqa naqty ári tolyq jaýap berýge daıyn. Tirkeýde turǵan azamattardyń úılerin aralap, túsindirý jumysyn júrgizdik. «Taza Qazaqstan» aksııasy barysynda birqatar quqyq buzýshylyq anyqtalyp, hattamalar toltyryldy. Bul mańda qaraýsyz qalǵan bos jerlerdiń kóptigi de nazar aýdartty. Olardyń ıeleri bar bolǵanymen, shetelge kóship ketken. Jerdi basqa adamǵa rásimdegen kúnniń ózinde burynǵy menshik ıesi sot arqyly daýlaýy múmkin. Sondyqtan bul másele jer qatynastary basqarmasy men ákimdik deńgeıinde keshendi sheshimdi qajet etedi dep sanaımyn. Zańnamaǵa tıisti ózgerister engizilse, bos jatqan aýmaqtardy retke keltirý jeńilder edi, – dedi ol.
«Quqyqtyq tártip álippesi» jobasy polısııa qyzmetiniń kópshilikke beımálim qyrlaryn ashyp qana qoıǵan joq, quqyq qorǵaý organdary men qoǵam arasyndaǵy senim kópirin nyǵaıtýǵa serpin berdi. Sol sebepti osyndaı bastamalar quqyqtyq tártipti nyǵaıtyp qana qoımaı, polısııa men halyq arasyndaǵy baılanysty odan ári bekite túsetin mańyzdy qadamǵa aınalyp otyr.
Qaraǵandy oblysy
