Mundaı tájirıbe kitaphananyń qoǵammen baılanysyn nyǵaıtyp qana qoımaı, ony qalalyq ortadaǵy senimdi dıalog alańyna aınaldyrady. Kitaphanaǵa kelgen adam ózin syrttan baqylaýshy emes, sol keńistiktiń bir bólshegi retinde sezinedi. Al bul oqyrman mádenıetin qalyptastyryp, bilimge degen jaýapkershilikti tereńdete túsedi. Bul ózgeristiń túp-tamyry búginnen bastalmaıdy. Kitaphanany keńistik retinde uǵyný, ony bir mezette áleýmettik-mádenı orta, kásibı kitaphanalyq júıe jáne sáýlettik nysan retinde qarastyrý adamzat oıynda erteden qalyptasa bastaǵan. Mundaı tutastyqty kórsetken tájirıbeni antıkalyq dáýirden kóremiz.
Ejelgi Rım dáýirindegi alǵashqy kitaphanalar salynǵan tusta ınjener Mark Vıtrývıı Pollıon óziniń «Sáýlet týraly on kitap» traktatyn jazady. Onda kitaphananyń úsh túrli qyzmettiń údesinen shyǵý kerektigi aıtylady. Máselen, avtor kitaphana terezelerin shyǵysqa qaratyp ornalastyrý qajet dep sanaǵan. Sebebi kelýshiler kitaphanaǵa kóbine kúnniń birinshi jartysynda keledi, al tabıǵı jaryq jumys ornyn uzaq ýaqyt boıy jaryqtandyryp turady. Bul áleýmettik-mádenı ýáj. Sonymen qatar qor saqtaý oryndaryn oqý zaldarynan órtke qarsy dálizder arqyly bólip qarastyrý kerek degen. Al bul kitaphanalyq talap. Al ıntererde kózdi sharshatatyn altyn jalatýdan bas tartý qajet degen pikiri sáýlettik ustanymnan týǵan.
Osyndaı turaqty izdenisterdiń nátıjesinde kitaphanany keshendi jobalaý bir izge tústi. Aıtalyq damyǵan elderde kitaphana salmas buryn qala turǵyndarynan saýalnama alady. «Bolashaq kitaphanany qandaı kúıde kórgińiz keledi?», «ne sebepti?», «ǵımaratty rásimdeýde jáne ishki keńistikti uıymdastyrýda neni basymdyqqa qoıý qajet?» degen suraqtar qoıylady. Osy arqyly árbir turǵyn bastapqy kezeńniń ózinde kitaphana beınesin qalyptastyrýǵa qatysyp, ony óz keńistigi retinde qabyldaı bastaıdy. Iаǵnı árbir qaýymdastyq óz kitaphanasyn ózi qalyptastyrady.
Bul turǵydan alǵanda bizdiń elimiz qarqyndy damyp keledi. Kitap jáne kitaphana isi sıfrly dáýirdiń ıgilikterin tolyq paıdalanyp jatyr deýge negiz bar. Bul turǵydan alǵanda, Qazaqstanda, ásirese elordada, kitaphana keńistigin jańasha paıymdaý úderisi naqty iske ulasyp keledi. Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaevtyń tapsyrmasyna sáıkes, Astanada kitaphana júıesin jańǵyrtý jumystary kezeń-kezeńimen júzege asyp jatyr. Bul bastama kitaphanany tek mádenı nysan emes, qalalyq ómirdiń ajyramas bóligi retinde qarastyrýǵa negizdelgen.
2023 jylǵa deıin Astana qalasy ákimdigine qarasty «Ortalyqtandyrylǵan kitaphanalar júıesinde» 18 kitaphana jumys istedi. Sol jyly aqparattyq tehnologııalardyń múmkindigin keńinen paıdalaný arqyly tórt kitaphana kovorkıng-ortalyq formatynda jańǵyrtyldy. Olardyń qatarynda №3 jáne №4 balalar kitaphanalary, Ortalyq balalar jáne jasóspirimder kitaphanasy, sondaı-aq kózi kórmeıtin jáne nashar kóretin azamattarǵa arnalǵan mamandandyrylǵan kitaphana bar. Bul ózgerister kitaphananyń áleýmettik fýnksııasyn keńeıtip, ártúrli aýdıtorııamen jumys isteý múmkindigin arttyrdy.
2024 jyly elordanyń tórt aýdanynda tórt jańa kitaphana ashylyp, taǵy tórt kitaphana ǵımaraty kúrdeli jańǵyrtýdan ótti. Al 2025 jyly úsh jańa kitaphana paıdalanýǵa berilip, taǵy úsh nysan qaıta jańartyldy. Sonyń nátıjesinde búginde Astanadaǵy kitaphanalar sany 25-ke jetip otyr. Qalada jeti jańa kitaphana boı kóterip, qyryqqa jýyq jas maman jumyspen qamtyldy. Bul kórsetkishter kitaphanaǵa degen qoǵamdyq suranystyń artyp kele jatqanyn ańǵartady.
Kitaphananyń zamanaýı beınesin tek ǵımarat sáýletimen shekteýge bolmaıtynyn sala mamandary da jıi aıtyp júr. Osy oraıda L.N. Gýmılev atyndaǵy Eýrazııa ulttyq ýnıversıteti ǵylymı kitaphanasynyń dırektory Baqytjan Orazalıev kitaphananyń basty ólshemi onyń qoǵamǵa qyzmet etý áleýeti ekenin atap ótedi.
«Kitaphananyń basty kórsetkishi – onyń qoǵamǵa qyzmet etý áleýeti. Ol tek kitap saqtaıtyn nemese oqý ótetin oryn emes, oı men bilim aınalymyn jandandyratyn ortalyqqa aınalýy tıis. Zamanaýı kitaphana oqyrmanǵa qolaıly jaǵdaı jasaýymen erekshelenýi kerek, ıaǵnı ár adam munda ózine qajet tynyshtyqty da, pikir almasatyn orta men shyǵarmashylyq serpin beretin keńistikti de taba alýy qajet», deıdi ol.
Mamannyń aıtýynsha, búgingi kitaphana keńistiginde oqý zaldarymen qatar keńes berý buryshtary, aqparattyq taldaý ortalyqtary, til men sóıleý mádenıetin damytatyn shaǵyn stýdııalar, balalar men jastarǵa arnalǵan shyǵarmashylyq alańdar bolýy qajet. Qoǵamda til mádenıetiniń álsireýi, sóz saptaýdyń jutańdanýy baıqalatyn qazirgi kezeńde bul mindetti tek mektep pen ýnıversıtettiń enshisine qaldyrý jetkiliksiz. Al kitaphana ómir boıy bilim alý men til mádenıetin jetildiretin úzdiksiz ortaǵa aınala alady.
Sonymen qatar Baqytjan Orazalıev kitaphananyń táýlik boıy jumys isteýi jalǵyz ólshem emes ekenin de eskertedi. Onyń pikirinshe, másele kitaphananyń qashan ashylyp, qashan jabylýynda emes, oqyrmannyń kez kelgen ýaqytta erkin kelip, sapaly jumys isteı alý múmkindiginde jatyr. Osyǵan baılanysty kitaphana ornalasatyn jerdiń qolaılylyǵy, ınfraqurylym men qoǵamdyq kólikke qoljetimdilik sheshýshi ról atqarady.
Maman ǵımarattyń arhıtektýrasy men ishki qurylymy kópfýnksııaly bolýy qajet ekenin de atap ótedi. Oqý jáne zertteý aımaqtarymen qatar jeke jumys bólmeleri, demalys jáne kommýnıkasııa keńistigi qarastyrylýǵa tıis. Bul turǵyda ýnıversıtet kitaphanasynyń túngi saǵat 23:00-ge deıin jumys isteýi stýdentter men zertteýshiler úshin qolaıly jaǵdaı qalyptastyryp otyr.
