Sýret: turkystan.kz
О́tken jyly qarapaıym azamattardy alańdatqan basty másele ınflıasııanyń údep, baǵanyń aspanǵa sharyqtaýy bolǵany anyq. Bul rette Memleket basshysy «jaýyrdy jaba toqymaı», túıini tarqatylmaǵan túıtkilder áli de az emestigin jasyrǵan joq. «Bul – eń aldymen, ınflıasııa deńgeıiniń joǵary bolýy. Sonyń saldarynan azamattarymyzdyń ál-aýqatyn arttyrýǵa arnalǵan eńbektiń bári tekke ketip jatyr. Bıyl Úkimet pen ákimder memleketimizdiń áleýmettik-ekonomıkalyq tuǵyryn nyǵaıtý úshin kóp jumys isteýi kerek», deı kelip, keleńsiz jaǵdaıdy jaqsartý maqsatynda qolǵa alynǵan sharalarǵa toqtaldy. Sonyń ishinde qys mezgilinde tarıfterdi ósirý ákimshilik tásilder arqyly ýaqytsha toqtatylǵanyn, Úkimetke bıýdjet qarjysyn barynsha tıimdi paıdalaný mindeti júktelgenin, azamattardyń ál-aýqatyn arttyrý maqsatynda ınflıasııany tómendetýge baǵyttalǵan úsh jyldyq baǵdarlama qabyldanǵanyn eske saldy. Qoldanylyp jatqan sharalar oń nátıjesin bere bastaǵanyn baıqap otyrmyz. Mysaly, Astana qalasyndaǵy jeke sektorǵa arnalǵan gaz baǵasy tekshe metrine 49 teńgeden 43 teńgege deıin arzandatyldy.
Byltyr sıyr etiniń baǵasy eki esege jýyq qymbattap ketti. Sol sebepti Aýyl sharýashylyǵy mınıstrliginiń shetelge sıyr etin eksporttaýdy shektep, arnaıy kvota engizýine týra keldi. Osy oraıda Memleket basshysy eginshiliktegi nátıjeler óte jaqsy ekenin atap ótip, endi mal sharýashylyǵyn damytý qajettigine erekshe kóńil bóldi. Buǵan qosa elimizdegi shaǵyn sharýashylyqtar jetkilikti kólemde sýbsıdııa ala almaı otyrǵanyn eskerip, Úkimetke osy máselege aıryqsha nazar aýdarýdy tapsyrǵanyn aıtty. Sondaı-aq qazir Úkimet kooperatıvterge, ıaǵnı sharýalar birlestigin qurýǵa qaıta oralý máselesin qarastyryp jatqanyn quptaıtynyn bildirdi. Sebebi kooperatıvter aýyl sharýashylyǵy óndirisiniń tıimdiligin arttyryp, tutynýshylarmen uzaq merzimge arnalǵan qarym-qatynas ornatýǵa jol ashpaq.
Prezıdent damyǵan elderde kooperasııa jaqsy qyrynan kóringenin, tipti iri korporasııa deńgeıine jetken birlestikter bar ekenin aıta kelip: «Qazaqstannyń barlyq aýylynda tabysty kooperasııa qurýǵa negiz bolatyn alǵysharttar jetkilikti. Sharýalar jazda malyn baǵyp, sút, et, teri, jún jınap, ony óńdeý úshin kúsh biriktire alady. Solaı etýge tıis te. Kúnkóristen ósip-órkendeýge bastaıtyn jol osy. Kooperasııany birlik pen jasampazdyq ıdeologııasy dep te qarastyrǵan durys», dedi. Álbette, osy sóz aýyldaǵy «ortaq ógizden ońasha buzaýdy artyq» sanap kelgen aǵaıyndy oılandyrsa, quba-qup. Olar eskeretin taǵy bir mańyzdy jaıt – ótken ǵasyrdyń jıyrmasynshy-otyzynshy jyldaryndaǵy ujymdastyrý kezindegideı kooperatıv qurý isin naýqanǵa aınaldyryp, sharýalarǵa qysym kórsetip, májbúrleýge jol berilmeıdi. Memleket basshysy bul máseleniń de basyn ashyp aıtty.
Prezıdent 2022 jylǵy Qańtar oqıǵasynan keıin bir kezde at tóbelindeı azǵantaı top zańsyz ıemdengen aktıvterdi memleketke qaıtarý maqsatynda Bas prokýratýranyń Aktıvterdi qaıtarý jónindegi komıtetin qurýǵa uıytqy bolǵany málim. Al byltyrǵy Joldaýda bergen tapsyrmasyna sáıkes atalǵan vedomstvonyń ataýy Bas prokýratýranyń Investorlardyń quqyǵyn qorǵaý jónindegi komıteti dep ózgertildi. Jurtshylyq arasynda muny zańsyz aktıvterdi elge qaıtarý taqyryby osymen jabyldy dep túsingender bar. Memleket basshysy mundaı túsiniktiń orynsyz ekenin, aktıvterdi qaıtarý jumysy jalǵasa beretinin málimdedi. Biraq zańsyz ıemdelingen aktıvterdi qaıtarý jumysy bir qalypqa túskendikten, ony endi bir ortalyqtan úılestirýdiń qajeti joq. Sondyqtan ınvestorlardyń quqyǵyn qorǵaýǵa basa mán beretin kez keldi. Al aktıvteri kúmán týdyryp, kúdikke ilingen adamdardyń kóbi qarjysyn elge ınvestısııa retinde salýǵa nıet bildirgen. Olarmen jalpy somasy 5 trln teńgeden asatyn kelisimder jasalǵan. Osynsha qarajattyń esebinen ınvestısııalyq jáne áleýmettik jobalardy júzege asyrý josparlanyp otyr. Onyń ishinde týrıstik, kólik-logıstıkalyq ortalyqtar, taý-ken, metallýrgııa, energetıka sektorlaryna qatysty jobalar bar. Sonymen qatar bilim, densaýlyq, mádenıet, sport salalaryna, sondaı-aq muqtaj jandardy ońaltý jáne áleýmettik ortaǵa beıimdeý baǵdarlamalaryn qarjylandyrýǵa aıryqsha nazar aýdarylady.
«Bas prokýratýra men Úkimettiń aldynda barlyq jospardy jáne ýaǵdalastyqty oryndaý mindeti tur. Bul – asa mańyzdy jumys. Zańsyz aktıvterdi elge qaıtarý arqyly áleýmettik ádildikti qalpyna keltirý – konıýnktýra ne bolmasa jurtqa jaǵý úshin jasalǵan saıası naýqan emes, bul – memlekettiń myzǵymas ustanymy», dedi Q.Toqaev. Buǵan taǵy bir aıǵaq retinde Memleket basshysy bıylǵy 3 qańtarda «Qazaqstan Respýblıkasynyń keıbir zańnamalyq aktilerine Qazaqstan Respýblıkasy Konstıtýsııalyq Sotynyń sheshimderin oryndaý jáne zańsyz ıemdenilgen aktıvterdi memleketke qaıtarý máseleleri boıynsha ózgerister men tolyqtyrýlar engizý týraly» zańǵa qol qoıǵanyn aıtqan jón. Onda qoldanystaǵy zańnamaǵa zańsyz ıemdenilgen aktıvterdi qaıtarý úderisiniń ashyqtyǵy men tıimdiligin arttyrýǵa baǵyttalǵan túzetýler engizilgen. Aldaǵy ýaqytta zańsyz ıemdenilgen aktıvterdi qaıtarý jónindegi sharalardyń nátıjeleri, olardyń memleket pen azamattardyń múddesine paıdalanylýy týraly aqparatty jarııalaý mindeti qoıylyp otyr. Sondaı-aq kelisimder jasaý nátıjesinde erikti túrde qaıtarylǵan nemese memleket kirisine berilgen aktıvterdi zańsyz dep tanymaý týraly jańa norma da bar. Sarapshylardyń pikirine qaraǵanda, atalǵan zań aktıvterdi erikti túrde qaıtarý úderisin jedeldetýi múmkin.
Byltyr Sybaılas jemqorlyqqa qarsy is-qımyl agenttigi qaıta uıymdastyrylyp, Ulttyq qaýipsizdik komıtetine qosylǵan edi. Keıbireýler muny jemqorlyqpen kúres memlekettik saıasattyń basym baǵyty bolýdan qaldy dep joramaldaǵan edi. Prezıdent mundaı pikir durys túsinbeýshilik nemese keıbir «aram oıly» adamdardyń bos áńgimesi dep sanaıtynyn, shyntýaıtynda, Sybaılas jemqorlyqqa qarsy is-qımyl agenttigi men Ulttyq qaýipsizdik komıtetiniń bir mindetti qabattasa atqarýy memlekettik mańyzy bar jumysqa kesirin tıgize bastaǵanyn jaıyp salyp, sybaılas jemqorlyqpen barlyq deńgeıde kúresý memlekettik saıasattyń basym baǵyty bolyp qala beretinin jáne qabyldanǵan sheshim qatardaǵy jemqorlardy ǵana emes, qylmystyq árekettiń ıdeologteri men uıymdastyrýshylaryn da jaýapqa tartýǵa múmkindik beretinin málimdedi. Mundaıda qazekem «Eki qoshqardyń basy bir qazanǵa syımaıdy» dep bilip aıtqan ǵoı.
Memleket basshysy byltyrǵy Joldaýynda jarııa etken birpalataly Parlament qurý bastamasyn da san saqqa júgirtip, onyń basty maqsaty – Parlament tóraǵasy laýazymyn memlekettik basqarý júıesindegi eń basty laýazymǵa aınaldyrý jáne ony qazirgi Prezıdenttiń ózi ıemdenetin bolady dep júrgen «sáýegeıler» de bar. Osy týraly saýalǵa oraı Q.Toqaev: «Bul – bos áńgime. Mundaı pikir meniń saıası qaǵıdattaryma qaıshy keledi. Men Qazaqstannyń prezıdenttik basqarý úlgisindegi memleket ekenin birneshe ret aıttym. Jeke bastyń qamyn kúıttep, memlekettik júıeni tutastaı ózgerte salý baryp turǵan jaýapsyzdyq, tipti adamgershilikke jatpaıtyn áreket bolar edi», dedi. Bul jaýap kimniń bolsyn kókeıinde esh kúmán qaldyrmasa kerek.
