Kollajdy jasaǵan – Záýresh SMAǴUL, «EQ»
Kisi qolynan qaza tapqan taldyqorǵandyq Aızat Jumanova, óz úıinde óli deneleri tabylǵan atyraýlyq erli-zaıyptylardyń JI arqyly jasalǵan vıdeo-úndeýi myńdaǵan qaralym jınap, áleýmettik jeli arqyly kópshilikke tarap ketti. Mundaı nusqadaǵy vıdeo marqumdar týystaryna úndeý jasap nemese óz janazasyna shaqyrǵan sıpatta ázirlengen. QMDB óz málimdemesinde Islam dini ǵylym men tehnologııanyń damýyna, jańalyq ashýǵa tyıym salmaıtynyn aıtady. Alaıda bul adamzat ıgiligine, ádilettilikke, adamgershilikke negizdelip, sharıǵattyń aıasynda júzege asýǵa tıis. Kez kelgen tehnologııa ıgi maqsatta qoldanylsa, ruqsat, al jamandyqqa, zııandy maqsatta qoldanylsa, tyıym salynady, ıaǵnı dıpfeık jasaýǵa jol joq.
Osy oraıda dıpfeık degenimiz (aǵylshyn tilinen deep learning – «tereń oqytý», fake – «jalǵan») jasandy ıntellektini qoldaný arqyly jalǵan beınejazbalar jasaý tehnologııasy ekenin aıta ketkenimiz jón.
«Deepfake» tehnologııasy arqyly adamnyń shyn máninde aıtpaǵan sózderin aıtqandaı nemese istemegen is-áreketterin istegendeı etý, jalǵan aqparat taratý, sharıǵat boıynsha qatań tyıym salynady. Mundaı jalǵan aqparat taratý el tynyshtyǵyn buzyp, qoǵam ishinde iritki týdyrady. Aldyn almasa, saldary eldiń yntymaq-birligine syzat túsirip, qoǵamǵa zalalyn tıgizedi», delingen QMDB resmı málimdemesinde.
«Deepfake» ádette ózgege zııan keltirý maqsatynda paıdalanylady. Sondaı-aq mundaı kontent adamdardy qorqytyp, ómirine qaýip tóndirýi múmkin. Al ıslam dini adam ómiriniń qaýipsizdigin eń mańyzdy maqsatynyń biri retinde qarastyrady. Tipti qaljyńdap qorqytýǵa da qatań tyıym salynǵan.
Marqumdardyń beınesin jandandyrý maqsatynda qoldanylatyn dıpnostalgııa (Deep Nostalgia – «tereń saǵynysh») tehnologııasy bar. Olar neırojelilik algorıtmder negizinde statıkalyq portretterdi anımasııalaý arqyly jasalady. Múftııat osy máselege qatysty da túsinikteme berdi. QMDB ǵalymdardyń kózqarasyna súıene otyryp, atalǵan tehnologııa marqumdardy qorlap, qurmetsizdik kórsetse, ony qoldanýǵa bolmaıtynyn aıtady. О́ıtkeni marqumnyń artynan orynsyz sóıleý, onyń beınesin anımasııalap ózgertý qurmetsizdik sanalady. Sondaı-aq tehnologııa arqyly marqumnyń kúlip nemese qabaǵyn túıip turǵan beınesin kórsetý ǵaıypty boljaýǵa saıady. Buǵan qosa marqumnyń beınesin ózgertý etıkalyq ári dinı turǵydan durys emes.
Dıpnostalgııa tehnologııasyn eger beıne marqumdy kemsitý, mazaq etý nemese qorlaý maqsatyn kózdemese, qoldanýǵa bolady. Bireýge zııan keltirmeı jasalǵan beıne týystarynyń qaıǵysyn arttyrmaýy kerek. Beıne týystarynyń ruqsatymen jasalýy qajet. Jalpy, qaıtys bolǵandardyń fotosýretin paıdalanbas buryn týystarynan ruqsat alǵan jón.
«Aldamshylyq bolmaýǵa tıis. Mundaı beınelerdi resmı qujattarda nemese shyn vıdeo retinde qoǵamǵa taratýǵa qatań tyıym salynady. Psıhologterdiń aıtýynsha, dıpnostalgııa tehnologııasy bastapqyda jubanysh sezimin berse de, ýaqyt óte kele emosıonaldyq jáne psıhologııalyq kúızelis týǵyzýy múmkin. Bul adamdy depressııaǵa, uıqynyń buzylýyna, psıhologııalyq táýeldilik, qoǵamnan oqshaýlaný sekildi keri áserlerge alyp kelýi yqtımal», dep málimdedi múftııat.
Elimizde dıpfeık jasaǵandardy jazalaýǵa qatysty jeke zańnama joq, mundaı áreketter kóbine QK 190-baby (alaıaqtyq, aıyppul nemese 7 jylǵa deıin bas bostandyǵynan aıyrý), QK 274-baby (jalǵan aqparat taratý: 3 000 AEK-ke deıin aıyppul nemese 3 jylǵa deıin bostandyǵyn shekteý), QK 147-baby (jeke ómirge qol suǵý) boıynsha jaýapkershilikke tartylady.
Osy oraıda Senat tóraǵasy Máýlen Áshimbaev dıpfeık jasaıtyndardy jaýapkershilikke tartý máselesi pysyqtaýdy qajet etetinin aıtty.
«Áleýmettik jelilerde dıpfeıkterdiń kóbeıip jatqanyn kórip otyrmyz. Belgisiz adamdar túrli jalǵan málimdemeler jasap, shyndyqqa janaspaıtyn aqparat taratyp jatyr. Arasynda qandaı da bir qorǵa aqsha aýdarýǵa shaqyrady. Bul – alǵashqy dabyl belgileri. Aldaǵy ýaqytta jasandy ıntellekt tehnologııalary damı túsken saıyn mundaı jaǵdaılar óte úlken máselege aınalýy múmkin. Sondyqtan da qazir quqyq qorǵaý organdarymen birlese otyryp, jaýapkershilik máselesin pysyqtaýymyz qajet», dedi M.Áshimbaev.
Senat tóraǵasy mundaı kontentti jasandy ıntellekt emes, adamdar jasaıtynyn aıtyp, saqtyq sharalaryn kúsheıtý qajet ekenin eskertken edi.
«Osyndaı jalǵan aqparat pen alaıaqtyq áreketterdiń artynda adamdar tur. Sondyqtan olardy alaıaqtyq, bopsalaý nemese zańsyz aqsha jınaý baptary boıynsha jaýapqa tartý kerek. Árıne, bul ońaı másele emes. Biraq eger bolashaqta qoǵamda tártip ornaǵanyn, bári zańǵa saı bolǵanyn qalasaq, onda osyndaı áreketter úshin naqty jaýapkershilikti de qarastyrýymyz qajet», dedi Senat tóraǵasy.
Qazaqstan musylmandary dinı basqarmasy áleýmettik jelilerdegi paraqshaǵa oqyrman tartý maqsatynda aqyly negizde júzege asyrylyp jatqan is-áreketterge de nazar aýdardy. О́ıtkeni jalǵan aqparat arqyly aýdıtorııa sanyn arttyrýdy kózdeıtinder kóp. QMDB túsindirmesine sáıkes, follover (follower) – áleýmettik jelidegi paıdalanýshy, ol belgili bir paraqshany qadaǵalap, onda jarııalanatyn posttar, foto jáne vıdeolardy baqylaıdy.
«Qazirgi ýaqytta kóptegen adam men kompanııa óz paraqshalaryn nasıhattaý maqsatynda ártúrli qyzmetterge júginedi. Bul qyzmetter folloverler, laıktar, kommentarııler men basqa kórsetkishterdiń sanyn arttyrýdy kózdeıdi. Paraqshanyń folloverler sanyn kóbeıtýge onyń ıeleri arnaıy qyzmettermen kelisimshartqa otyryp, olarǵa belgili bir somany tóleıdi», delingen múftııat habarlamasynda.
QMDB áleýmettik jelidegi folloverler sanyn kóbeıtý naǵyz (shynaıy) jazylýshylar arqyly júzege asatynyn aıtady. Qyzmet naqty akkaýntty, paraqshany nemese postty nasıhattap, aqparatty paıdalanýshylar arasynda taratady, osylaısha keń aýdıtorııany qamtyp, laık jınaý múmkindigin arttyrady. Múftııattyń aqparatyna sáıkes, bul jaǵdaıda qyzmet aqysy basqa adamǵa kórsetken eńbegine tólenetin tólemge uqsas. Dinde basqa adamnyń eńbegine aqy tóleýge ruqsat beriledi.
Sondaı-aq oqyrman sanyn arttyrýǵa jalǵan akkaýnttar (bot) paıdalanylady. Bul – naqty adamdardyń tirkelip, laık basýy emes, qoldan jasalǵan shyndyqqa janaspaıtyn áreket. Sharıǵatta buǵan tyıym salynady. Sebebi ol is-áreket aldamshylyq ári oǵan tólemaqy alý kisi aqysyn jeý bolyp sanalady.
«Eger tapsyrys berýshi folloverler sanyn jasandy áreketter arqyly arttyrýdy bilse oǵan ózi tapsyrys berse, kúnányń aýyrlyǵy artady. Bul áreketter «jalǵandaýshy, burmalaıtyn, ótirikshi» áreketterge teńestiriledi, jáne sharıǵatqa qarsy. Musylman adal bolýǵa jáne adal eńbekpen tabys tabýǵa mindetti», dep atap ótti QMDB.
Jasandy ıntellekt ómirimizdiń ajyramas bóligine aınaldy. Alaıda ony eldiń damýyna emes, teris maqsatqa paıdalaný opa bermeıtini belgili. Ásirese baqıǵa ozǵandardyń rýhyn mazalap, marqumdar beınesin kúndelikti ómirimizde jeke múddege qoldaný naǵyz ımansyzdyq der edik.
