Aıtýynsha, bul rette eń aldymen, jekemenshik mektepterdi, balabaqshalardy, damý ortalyqtaryn jáne medısınalyq emhanalardy «jan basyna sáıkes qarjylandyrý» máselesine erekshe nazar aýdarylyp otyr.
− Osyǵan baılanysty Úkimet jekemenshik uıymdarǵa beriletin memlekettik tapsyrys tetikterine jan-jaqty taldaý júrgizip, birqatar kókeıkesti máselelerdi anyqtady. Atap aıtqanda, júıelerdi aýqymdy sıfrlandyrý barysynda salada buryn baıqalmaǵan zańbuzýshylyqtar men olqylyqtardy anyq kórsetti. Bul óz kezeginde atalǵan salalardaǵy bıznestiń áleýmettik jaýapkershilik qaǵıdattaryna saı kelmeıdi. Keıingi 8 jylda jekemenshik mektepterdiń sany 7 ese artty. Búginde olar 785-ke jetti. Soǵan sáıkes bıýdjetke túsetin salmaq ta kúrt kóbeıdi. Shyǵyndar 2020 jyly 13 mıllıard bolsa, 2025 jyly 242 mıllıardqa deıin ósti, - dep atap ótti vıse-premer.
Sonymen qatar Aıda Balaeva 2020 jyl men 2025 jyldar aralyǵyndaǵy ınvestısııalyq shyǵyn 111 mıllıard teńgeni quraǵanyn alǵa tartty. Bul qarajatqa shamamen 35 jańa mektep salýǵa bolady.
− Soǵan qaramastan basty maqsat – oryn tapshylyǵy máselesin áli de joıa almadyq. 2025 jyly bul jetispeýshilik 251 myń orynǵa jetti. Bul – oblystaǵy tutas bir qalanyń halqymen birdeı kórsetkish. Jekemenshik mektepterdiń kóbeıýi bilim sapasynyń tómendeýine alyp keldi. Kóptegen bilim oshaqtary naqty óńirlik qajettilikti eskermeı, retsiz ashyldy. Máselen, olardyń 80 paıyzǵa jýyǵy jalǵa alynǵan ǵımarattarda jumys isteıdi. Al dırektorlardyń biliktiligi máselesi de syn kótermeıdi. Mektep ǵımarattary bıznes menshiginde qalyp otyr. Jıyrma jyldan keıin olardyń túpki maqsaty ózgerip ketýi múmkin. Bul júıege degen senimdi azaıtyp, bıýdjet qarjatynyń tıimdiligine kúmán týdyrady, - deıdi Aıda Ǵalymqyzy.
Vedomstvo basshysy sondyqtan qazir jaǵdaıdy túbegeıli ózgertý boıynsha júıeli jumys bastalǵanyna toqtaldy.
− Jańa qarjylandyrý tetigi pılottyq rejımde iske qosyldy. Mektepter tolyq sıfrlandyrylyp, bıýdjetke sáıkes retteldi. Biraq bul – bıylǵy oqý jylynyń sońyna deıingi ýaqytsha shara. Negizgi mindet – júıeni tolyq qaıta qaraý. Eń aldymen, memlekettik tapsyrys naqty óńirlik qajettilikke saı bolýǵa tıis. Jańa mektepterge memlekettik tapsyrys berýge moratorıı engizý usynylyp otyr. Memlekettik qoldaý sharasy retinde tek ınvestısııalyq shyǵyndardy óteý tetigin qaldyrý kózdelýde. Sondaı-aq bilim berý salasyndaǵy bıýdjet shyǵyndaryn ońtaılandyrý maqsatynda, iri megapolısterdi qospaǵanda, stýdenttik jataqhanalardy qarjylandyrý ýaqytsha toqtatý máselesi qarastyrylýda. Bul rette barlyq quqyqtyq jáne áleýmettik táýekelder eskeriledi. Baǵdarlamany kezeń-kezeńmen toqtatý nemese sharttaryn qaıta qaraý nusqalary qaralýda. Dál osyndaı máseleler medısına salasynda da baıqalady. Úkimet azamattardyń ótinishterin eskere otyryp, Áleýmettik medısınalyq saqtandyrý qory arqyly qarjylandyrylatyn jekemenshik medısınalyq uıymdardyń qyzmetine taldaý júrgizýde, - dedi vıse-premer.
Aıta keterligi, elimizde 20 mıllıonnan astam adam 698 bastapqy medısınalyq kómek uıymyna tirkelgen. Sonyń 336-sy, ıaǵnı shamamen 48 paıyzy – jekemenshik. Olarǵa tirkelgen halyq sany 5,6 mıllıon adam. Bul – el halqynyń shamamen 28 paıyzy.
− 2020 jyldan bastap alǵashqy medısınalyq-sanıtarııalyq kómek kórsetetin jekemenshik emhanalardyń sany 215-ten 336 uıymǵa deıin ósti, al tirkelgen halyq 3 mıllıonnan 5,6 mıllıonǵa deıin artty. Búginde alǵashqy medısınalyq kómek uıymdary respýblıkalyq bıýdjet esebinen, tegin medısınalyq kómektiń kepildik berilgen kólemi aıasynda, jan basyna sáıkes qarjylandyrylady. Al 2027 jyldyń 1 qańtarynan bastap bul qyzmetter mindetti áleýmettik medısınalyq saqtandyrý qory qarajaty esebinen júzege asady. Alaıda jeke emhanalardyń sany kóbeıip, olarǵa tirkelgen halyq eki esege jýyq artqanymen, bul medısınalyq kómektiń qoljetimdiligi men sapasyn jaqsarta qoıǵan joq. Búginde qosarlanǵan qarjylandyrý faktileri bar. Keı qyzmetter mindetti jáne erikti saqtandyrý arqyly qatar tólenýde. Keıde kórsetilmegen qyzmet úshin aqy alynǵan jaǵdaılar kezdesedi, - deıdi Aıda Ǵalymqyzy.
Málimdeýinshe, tipti lısenzııasyz, tıisti jabdyqsyz jumys istegen uıymdar da bar.
− Bul máselelerdi tek júıeli ózgerister men tolyq sıfrlandyrý arqyly sheshýge bolady. Densaýlyq saqtaý mınıstrligi halyqtyń naqty qajettilikterine, demografııalyq jáne kóshi-qon derekterine súıene otyryp, medısınalyq kómekti josparlaýǵa kóshýde. Belsendi emes pasıentterdi qarjylandyrý júıesinen shyǵarý josparlanýda. Tirkelý talaptary kúsheıtilip, shaǵyn emhanalar biriktiriledi. Al qarjylandyrý kólemi eń tıimdi memlekettik jáne senimdi jeke emhanalarǵa baǵyttalady. Qosarlanǵan tólem men jalǵan esepti boldyrmaý úshin biryńǵaı sıfrlyq baqylaý engiziledi. Barlyq júıeler biriktiriledi. Pasıent kórsetilgen qyzmetti mobıldi qosymsha arqyly ózi rastaıdy. Bul azamattardyń quqyǵyn qorǵaıdy. Sonymen birge sapany baqylaý kúsheıe túsedi. Táýekelge baǵdarlanǵan qadaǵalaý júıesi engizilip, lısenzııalaý talaptary qatańdaıdy, - dedi mınıstr.
Sondaı-aq sapany baǵalaıtyn biryńǵaı memlekettik júıe jasalyp, Ulttyq sapa ınstıtýtyn ashý josparlanýda.
− Sonymen qatar jeke medısınalyq uıymdardyń qyzmeti keshendi túrde tekseriledi. Usynylyp otyrǵan barlyq sharalar jan basyna sáıkes qarjylandyrý júıesin jetildirýge baǵyttalyp otyr. Bizdiń maqsatymyz – qarjylandyrý júıesin ádil, ashyq jáne tıimdi etý. Eń bastysy – bıýdjetten bólinetin qarajat halyqtyń ıgiligine, bilim men densaýlyq sapasyn jaqsartýǵa jumys isteýge tıis, - dedi Aıda Balaeva.
