Kollajdy jasaǵan – Záýresh SMAǴUL ,«EQ»
Zań – turaqtylyq negizi
Júıeli reformanyń basty negizi – zań júıesi. О́tken jyly «Jasandy ıntellekt týraly» zań kúshine ense, bıyl Sıfrlyq kodeks qabyldandy. Bul qujat – buryn ártúrli zańdar men qosymsha aktilerde shashylyp júrgen normalardy bir júıege biriktiretin alǵashqy ereje. Onda memlekettik retteý joldary aıqyndalyp, organdardyń quzyretteri bekitilgen.
Kodeks sıfrlyq derekter men olardyń ónimderin, qoldanýshylar men uıymdardyń quqyqtary men mindetterin retteıdi, elektrondy sıfrlyq qoltańba men sıfrlyq ıdentıfıkasııany qoldanýdyń tártibin belgileıdi.
Sondaı-aq memlekettik organdardyń qyzmetin sıfrlandyrý joldary da qamtylǵan. Senator Lázzat Rysbekovanyń sózinshe, kıberqaýipsizdik máseleleri bólek zańmen rettelip, halyqaralyq standarttarǵa saı jasalady. Baılanys operatorlaryna antıfrod júıelerin engizý jáne ruqsatsyz trafıkti bloktaý tártibi mindetteledi.
Sonymen qatar Kodeks smart-kelisimsharttardy quqyqtyq turǵyda retteıdi. Smart-kelisimsharttar degenimiz – sharttar men mindettemelerdi avtomatty túrde oryndaıtyn sıfrlyq baǵdarlamalar. Mysaly, eger kelisimde belgili bir jaǵdaı oryndalsa, smart-kelisimshart ózi avtomatty túrde tólem jasap nemese habarlama jiberedi. Bul adamdardyń aralasýyn azaıtyp, kelisimderdi jyldam ári qaýipsiz oryndaýǵa múmkindik beredi. Qujatta smart-qalalar men smart-aýdandar uǵymdary da qarastyrylǵan. Bul – basqarý, ınfraqurylym, memlekettik qyzmetterdiń barlyǵy sıfrlyq tehnologııalar men jasandy ıntellekt negizinde uıymdastyrylǵan aımaqtar. Munda mysaly jol qozǵalysyn basqarý, kommýnaldyq qyzmetterdi baqylaý, bilim nemese densaýlyq salasyndaǵy qyzmetterdi úılestirý jumystary avtomattandyrylady. Nátıjesinde, turǵyndarǵa qyzmet kórsetý jyldam, yńǵaıly jáne ashyq bolady, al memlekettik organdar derekter negizinde durys sheshim qabyldaı alady.
Sıfrlyq úkimet
Elimizde jasandy ıntellektini damytý baǵytynda ulttyq platforma qurý qolǵa alynǵan. Qazir platforma synaq rejiminde. Platforma arqyly derekter jıyntyǵyna qol jetkizýge, modelderdi jattyqtyrýǵa, jasandy ıntellekt agentterin qurýǵa bolady. Barlyǵy jabyq, ınternetke qosylmaıtyn qorǵalǵan ortada iske asyrylady. Jasandy ıntellekt jáne sıfrlyq damý mınıstrligi memlekettik organdarmen birlesip 50 JI agent jasap, sol arqyly shamamen 7 mıllıon azamatqa qyzmet kórsetýdi josparlap otyr. Aldymen eń kóp ýaqytty alatyn, halyq úshin mańyzdy 50 úderis jasandy ıntellekt agentteri arqyly avtomattandyrylady. Keıin bul agentter mobıldi qosymshalarda qoljetimdi bolady. Vıse-mınıstr Dmıtrıı Mýnnyń aıtýynsha, birinshi agent qazirdiń ózinde memlekettik qyzmetter boıynsha 75% dáldikpen kómek kórsetedi. Qyzmetti mıllıonnan astam paıdalanýshy synap kórgen. Paıdalanýshylardyń tek 10%-y agenttiń qyzmetine tómen baǵa bergen.
«Júıeni jetildirý jumystary jalǵasyp jatyr. Jasandy ıntellekt agentteri memlekettik qyzmet kórsetýdi ǵana jeńildetip qoımaı, qyzmetkerlerdiń jumys ýaqytyn únemdeıdi. Mysaly, koll-ortalyqtarǵa keletin ótinishterdiń kólemi óte úlken. Jańa agentter ótinishterdi aldyn ala saralap, qajetti zańdar men normatıvtik aktilerdi belgilep beredi. Bul azamattarǵa jyldam ári naqty jaýap alýǵa kómegin tıgizedi. Sonymen qatar platformany paıdalanyp, qujattardy qazaqsha jáne oryssha avtomatty túrde aýdarý múmkindigi de engizildi. Buryn aýdarma tek adamdar arqyly nemese ınternetke qosylǵan serverde júzege asyrylsa, qazir bul jabyq júıede tolyq avtomattandyrylǵan. Budan bólek, jasandy ıntellekt normatıvtik quqyqtyq aktilerdi taldaýǵa, usynystar jasaýǵa qabiletti. Mysaly, drondardy qoldanýǵa baılanysty zańdardy ózgertý joldaryn anyqtap, qaı zańda qaıshylyqtar bar ekenin kórsetedi. Bul mınıstrlikterge zańnamalyq ózgeristerdi jyldam jáne dál júrgizýge kómektesedi. Platforma bıznes úshin de qoljetimdi bolady. Úlken derekter jıyntyqtaryna qol jetkizý arqyly kompanııalar óz jasandy ıntellekt sheshimderin jasap, testileý múmkindigine ıe bolady», dedi D.Mýn.
Saladaǵy serpin
Elimizde sıfrlandyrý júıeli reforma retinde barlyq salany qamtı bastady. Bıyl 2026–2027 jyldarǵa arnalǵan qurylys salasyn sıfrlandyrý jospary bekitilip, nysandardyń búkil jumys sıkli – josparlaý, jobalaý, salý, paıdalaný kezeńderi tolyq sıfrlyq formatqa kóshedi. BIM-jobalaý, sıfrlyq pasporttar jáne qurylys normalaryn mashınamen oqylatyn formatqa kóshirý arqyly ashyqtyq artyp, shyǵyn men táýekel azaıady.
Densaýlyq saqtaý salasynda da sıfrlyq transformasııa qarqyndy. Biryńǵaı memlekettik medısınalyq aqparattyq júıe men «Smart Data Healthcare» platformasy derekterdi biriktirip, basqarý sheshimderin sıfrlyq negizde qabyldaýǵa múmkindik beredi. Emdeý tarıhy, taǵaıyndaýlar men elektrondyq densaýlyq pasporty birikken sıfrlyq marshrýtqa engizildi.
Prezıdent jarııalaǵan Sıfrlandyrý jáne jasandy ıntellekt jyly aıasynda otandyq kompanııalar joǵary tehnologııaly ónimderin kóbeıtip jatyr. Mysaly, «NERO Group» derekterdi joldaıtyn «aqyldy» esepteý quraldaryn shyǵaryp, ınfraqurylymdardy, aýyl sharýashylyǵyn jáne tótenshe jaǵdaılardy baqylaýǵa arnalǵan ushqyshsyz ushý apparattaryn lokalızasııalaýdy bastady. Kompanııanyń óndiristik alańy «Alataý ınnovasııalyq tehnologııalar parki» arnaıy ekonomıkalyq aımaǵynda ornalasqan. Investısııa kólemi 2,4 mlrd teńge. Búginde zaýyt jylý, sý, elektr energııasy men gazǵa arnalǵan «aqyldy» esepteý quraldaryn shyǵarýdyń tolyq sıkline kóshken. О́nimderdegi otandyq úles 58–83% aralyǵynda. «NERO Group» quryltaıshysy Erlan Nábıevtiń aıtýynsha, sıfrlandyrý – tek tehnologııa emes, ekonomıkany jańartý.
«Prezıdenttiń bastamalary arqasynda energetıka jáne turǵyn úı-kommýnaldyq sharýashylyǵy salasyndaǵy sıfrlandyrý birinshi kezektegi mindetke aınaldy. Biz jabdyqtyń qajetti kólemin qamtamasyz etýge daıynbyz. Barlyq aspaptarymyz derekterdi joldaý fýnksııasymen jaraqtalǵan, bul zamanaýı dıspetcherleý qyzmetiniń negizin quraı alady», deıdi ol.
Al Oqý-aǵartý mınıstrligi Memleket basshysynyń jasandy ıntellektini damytý jónindegi tapsyrmalaryn iske asyrý aıasynda ulttyq sıfrlyq profılder júıesi men ulttyq bilim berý platformasyn qurýǵa kiristi. Osy maqsatta ulttyq bilim berý málimetter bazasy jańartylyp, barlyq elektrondyq kúndelik pen jýrnaldar derekteri «KazTech» ulttyq platformasynda saqtalady. Sondaı-aq Oqý-aǵartý vıse-mınıstri Asylbek Ahmetjanovtyń aıtýynsha, 2026–2027 oqý jylynan bastap keıbir aımaqtarda oqytýshy jetispeıtin mektepterge arnalǵan «Qazaq Digital mektebi» jobasy iske qosylady.
«Jańashyldyq pedagogterdiń kúndelikti jumys júktemesin azaıtady, sebebi jasandy ıntellekt agentteri pedagogterge pedagogıkalyq keńesterge daıyndyq kezinde kómek kórsete alady. Al «Qazaq Digital mektebi» jobasy aıasynda jasandy ıntellektiniń repetıtorlyq qyzmetteri de qoldanylady. Bıyl 200 myńnan astam pedagog praktıkalyq daǵdylar men biliktilikti arttyrý kýrstarynan ótedi», deıdi vıse-mınıstr.
