Taksı qyzmeti: Salyq kodeksi júrgizýshilerge qalaı áser etedi?

Jańa salyq rejiminiń artyqshylyǵy nede?

Qańtardan bastap jańa Salyq kodeksi kúshine endi. Bul qadam salyqtyq ákimshilendirýdi jappaı jeńildetýdi kózdeıdi. Osynyń aıasynda taksı agregatorlary arqyly jumys isteıtin júrgizýshilerdiń salyq tóleý tártibi taǵy ózgerdi. О́zin-ózi jumyspen qamtyǵandarǵa arnalǵan salyq tártibi jeke tulǵalardyń múddesin kózdeıdi. Iаǵnı osyǵan deıin Iаndeks taksı platformasy arqyly jumys istep kelgen jeke kásipkerler tikeleı jańa rejimge aýysady. Endi taksı júrgizýshileri burynǵydaı jeke kásipker emes, ózin-ózi jumyspen qamtyǵandardyń sanatyna qosylady. Esesine qujat jınap ábigerge túspeıdi, salyq júktemesi azaıa­dy. Eskeretin jaıt, buryn jeke kásipker retinde jumys istep kelgender bıyl E-salyq Business qosymshasy arqyly tirkelýge tıis.  Osylaısha, júrgizýshiler ózin-ózi jumyspen qamtıtyndarǵa arnalǵan arnaıy salyq tártibine aýysady. Bul týraly Memlekettik kirister komıtetiniń Arnaýly salyq rejimin ákimshilendirý basqarmasynyń basshysy Erqanat Shyńbergen áńgimelep berdi.

– Qazir ózin-ózi jumyspen qamtıtyndar jeke kásipker retinde tirkelmeı-aq jeke tulǵa retinde jumys isteı beredi. Iаǵnı olar tıisti tabystaryn deklarasııada emes, mobıldi qosymshada «chek urý» arqyly kórsetip, qyzmetterin burynǵy­sha iske asyrady. Mundaǵy artyqshy­lyq, tabys salyǵyn tóleýdiń qajeti joq. Buryn olar 1% kóleminde tabys salyǵyn tólese, qazir onyń ornyna 4% kóleminde áleýmettik tólemder tóleıdi. Taksı júr­gizýshilerine, kýrerlerge eshqandaı salyqtyq mindettemeler oryndaýdyń qajeti joq. Olardy ınternet platforma operatorlarynyń ózderi oryndaıdy, – dep túsindirdi E.Shyńbergen.

Qazir ózin-ózi jumyspen qamtyǵandar tabystyń 4%-yn áleýmettik tólemderge aýdarady. Onyń 1%-y Biryńǵaı jınaqtaýshy zeınetaqy qoryna, 1%-y Áleýmettik saqtandyrý qoryna, taǵy 1%-y áleýmettik aýdarymdarǵa sondaı-aq MÁMS-ke de 1% tólenedi. Eskeretin jaıt, munda jeke tulǵanyń aılyq tabysy 300 AEK-ten (1.3 mln teńge) aspaýy kerek. Jalpy, bul ózgeristerdiń basty artyqshyǵy, endi platforma arqyly jumys isteıtinderdiń zeınetaqydaǵy shotyna tabysynyń bir bóligi túsip otyrady. Sol sekildi, MÁMS-ke jarna tólep otyrǵan soń, júrgizýshiler medısınalyq tekserýden tegin óte alady. Taksı júrgizýshilerdiń áleýmettik máseleleriniń bir bóligi osylaısha oń sheshiledi.                                                    

Básekege qabiletti otandyq kompanııalar kerek

Jańa Salyq kodeksi aıasynda áleýmet­tik tólemderge dep ustalatyn tabystyń 4%-y salystyrmaly túrde az dep aıtýǵa bolady. Ári ol somanyń úlesi ózgege emes, azamattardyń ózin áleýmettik qorǵaýǵa jumsalady. Al Iаndeks taksı platformasy bıyl Astana qalasynda júrgizýshiler­diń tabysynan 16%-dan kem ustamaıtyn bolǵan. Jaqynda Májilis depýtaty Murat Ábenov Iаndeks taksıdiń monopolıst kompanııaǵa aınalyp bara jatqanyn aıtty. Osyǵan deıin naryqqa kirýge umtylǵan AQSh, Qytaı kompanııalaryn yǵystyrǵanyn eske salyp, oǵan básekeles bolatyn taksı platformalary keregin alǵa tartty. Kóp uzamaı Májilis depýtaty, «Amanat» partııasy fraksııasynyń jetekshisi Elnur Beısenbaev ta saladaǵy kemshilikterdi tizip, Kólik mınıstrligine depýtattyq saýal joldady.

– Elde jolaýshylar tasymaly qyzmetinde 500 myńnan astam júrgizýshi jumys isteıdi. Biraq munyń ózin resmı málimet deı almaımyz. Sebebi taksı agregatorlary memlekettik organdarǵa júrgizýshiler týraly tolyq aqparat bermeıdi. Sıfrlandyrý zamanynda bul áreket qısynsyz. Ras, búginde el azamattaryn platformalyq jumyspen qamtyp otyrǵan agregatorlar qoǵamnyń ajyramas bóligine aınaldy. Jyl saıyn olar 150 mıllıonnan astam tapsyrys oryndaıdy, jolaýshy tasıdy. Búginde «taksı júrgizýshisi» degen naqty uǵym, túsinik joq. Ári júrgizýshi, taksopark, taksı agregatorlary arasynda quqyqtyq mindetter qaralmaǵan. Bul taksı júrgizýshileriniń áleýmettik jaǵynan qorǵalmaǵanyn kórsetedi. Júrgizýshilerdi kúndelikti medısınalyq tekserý máselesi oryndalyp jatqan joq. Jolaýshylardyń qaýipsizdigine de kepildik joq, sebebi sapar saqtandyrylmaıdy, – deıdi E.Beısenbaev.

Májilis depýtaty jolaýshylardyń qaýipsizdigin, júrgizýshilerdiń quqyqtary men mindetterin bekitý, ár sapardy mindetti saqtandyrý, medısınalyq tekseristerdi sıfrlandyrýdy usynady. Osyǵan qosa, agregatorlardyń jaýapkershiligi, tarıfterdiń ashyqtyǵy, jolaýshy qaýipsizdigi de zańmen naqty rettelýge tıis. Júrgizýshiniń marshrýttan aýytqymaýyn, jyldamdyqty asyrmaýyn, kólikti úshinshi adam basqarýyna jol bermeýge múmkindik jasaýdy pysyqtaý qajet.   

Tabys tabýdyń joly aýyr

Shyn máninde, Iаndeks taksı plat­formasynyń avtomattan­dyrylǵan qyz­metteri ózge agre­gatorlarǵa qaraǵanda uǵynyq­ty. Jolaýshyǵa, júrgizýshige yń­ǵaıly. Mundaǵy negizgi másele, ár tapsyrystan platformaǵa tólenetin úlestiń  kóptigine baılanysty bolyp tur. Sebebi onyń saldary baǵaǵa áser ete­di. Seıitqalı esimdi Taraz qala­synyń turǵyny da osyny aıtady.

– Taksıdiń «ekonom» tarı­finde Taraz qalasy júrgizý­shi­leriniń ár tapsyrysynan 11,4% Iаndeks taksıdiń qorjy­ny­na túsip otyrady. Árıne bul úlesti Astana, Almatymen salystyrǵanda kóp dep aıta almaımyz. Alaıda bizde tapsyrys aqysynyń eń azy 220 teńgeden bas­talady. Osyndaı tapsyrystan komıssııalardy alyp tastaǵanda 181 teńge qalady. Kúndelikti janarmaıdy bylaı qoıǵanda, kólik bolǵan soń kútimge de birtalaı qarajat jumsaýǵa týra keledi. Qańtardan bastap ózin-ózi jumyspen qamtyǵandardyń qataryna qosylsaq, qosylǵan da shyǵarmyz. Biraq burynǵysha áleýmettik tólemderge tabystyń 4%-yn ustap qalyp jatyr, – deıdi qala turǵyny.

Bizben pikirlesken taksı júrgizýshisi jeltoqsan aıynda 444 tapsyrys oryndap, 355 819 teńge tabys tapqan. Bul Iаndeks taksıdiń – 39 601 teńge, taksoparktiń – 6 565 teńge, áleýmettik tólemderge ustalǵan 16 734 teńgeni alyp tastaǵanda túsken naqty tabys. Buǵan janarmaıdy, kóliktiń basqa da shyǵyndaryna jumsalǵan shyǵyndy qosyp eseptesek, tabys jaqsy dep aıtýǵa kelmeıdi. Taraz qalasyndaǵy taksı júrgizýshileriniń tabysy shamamen osyndaı bolsa, Astanada tarıf joǵary. Tıisinshe, Iаndeks taksı qyzmetiniń de ustaıtyn paıyzdyq mólsherlemesi de joǵary. 

– Kóligim jańa bolǵan soń, qo­sym­shanyń «Komfort plıýs» tarıfine qosylǵanmyn. Sáıkesinshe, ár tapsyrys­tan túsken aqshanyń 19,2%-yn Iаndeks platformasynyń ózi ustap qalady. О́zim taksıdi qosymsha jumys retinde qarastyrǵan soń, jumystan keıin, demalys kúnderi shyǵamyn. Túsingenim, taksı qyzmetinde júrip, aqsha jınaý degen qıynnyń qıyny. Keıde tabys kúndelikti shyǵynnan artylmaıtyndaı kórinedi. Kólikti nesıege alǵan soń, ázirge osyndaı jumys rejimine kónýge týra kelip tur. Tapsyrystar tarıhyna úńilsem, qazanda kóp tabys taýyppyn. Ol aıda 564 230 teńge tapsam, Iаndeks taksı komıssııaǵa 102 524 teńge ustaǵan, basqa tólemderdi qosa eseptegende 442 myń shamasynda taza tabys túsipti. Janarmaı men kólik jýý qyzmetine, as-sýǵa ket­ken shyǵyndardy qosqanda taza tabys 300 myń teńgeden tómen. Bárinen de ózge qala, aýyl­dardan kelip jumys isteıtinderge qıyn. О́zim de kólikti bir kúnge 11 myń teńgege jalǵa alyp, jumys istegen kezderim boldy. Sonda tańnan keshke deıin tynym tappaı júrip, 5–10 myń teńge ǵana tabys tabatynmyn. Buǵan jaldaǵan páteraqysyn qosyńyz, – deıdi Berik esimdi Astana turǵyny.

Astana júrgizýshileriniń ishinde otandyq óndirýshilerdi qoldap, Aparu taxi qyzmetine de aýysyp kórgender bar eken. Degenmen, tapsyrys az bolǵan soń, kóbi úırenshikti platformaǵa qaıta oral­ǵan. Negizi Iаndeks taksı qosymshasyna keıin­gi jyldary engizilgen artyqshylyq­tyń biri, tapsyrystarǵa qatysty derekter­diń barlyǵy júrgi­zýshige ashyq kórseti­ledi. Oryn­dalǵan tapsyrys sanynan bas­tap, platformanyń ózine, taksoparkke, áleýmettik tólemderge túsken qarajat­tyń barlyǵynyń esebi shyǵyp turady. Bul turǵyda naryqtaǵy básekelesterin ońaı yǵystyra alatyn iri, ozyq kompanııa­nyń bási joǵary. Qosymsha tehno­lo­gııa­lyq jaǵynan ozyq bolǵanymen, Májilis minberinen depýtattar aıtqandaı, baǵasy jaǵynan júrgizýshi men jolaýshyǵa birdeı tıimdi deýge kelmeıdi. Naryq ta­labyndaǵy suranysty, qyzmet sapasyna qatysty artyqshylyqtardy qaperge alsaq, naq qazir bizde Iаndeks taksıge báseke bola alatyn otandyq, tipti sheteldik kompanııa joq. Árıne otandyq agregatorlardy qoldaǵymyz-aq keledi, biraq budan nátıje bolmaı tur.