Sýret: ken-zhyloi.kz
Quryltaıda Memleket basshysy avtomobıl men temirjol baǵyttaryn keńeıtý, áýe tasymalyn kúsheıtý, mýltımodaldy logıstıkany damytý – geosaıası jaǵdaıdaǵy naqty artyqshylyq ekenin aıtty. Bul – tek tranzıttik kiris pen óńirlik baılanysty arttyrý ǵana emes, ulttyq ekonomıkanyń uzaqmerzimdi básekege qabilettiligin aıqyndaıtyn faktor.
Prezıdenttiń sózinshe, ınfraqurylymdyq jobalar el aýmaǵyn ǵana baılanystyryp qoımaı, elimizdi Eýrazııa keńistigindegi mańyzdy kólik-logıstıka ortalyǵyna aınaldyrýǵa tıis. Osy maqsatta avtojoldar salý men jańǵyrtý, jańa temirjol dálizderin iske qosý, áýe qatynasyn keńeıtý, tarıftik saıasat pen shekaralyq rásimderdi jetildirý baǵytynda júıeli jumys jalǵasady.
Artynsha bul másele Úkimette de kóterilip, keńinen talqylandy.
«Kólik salasy boıynsha halyqaralyq áýe baǵyttaryn keńeıtý, ulttyq kargo-tasymaldaýshy qyzmetin damytý, avıaotyn baǵasyn retteý men áýejaılardyń básekege qabilettiligin arttyrý usynylady. Temirjol salasynda bıyl «Qyzyljar – Moıynty», «Darbaza – Maqtaaral», «Altynkól – Jetigen» men «Jezqazǵan – Sekseýil» jobalary aıaqtalýǵa tıis», dedi Úkimet otyrysynda Premer-mınıstr Oljas Bektenov.
Al Kólik mınıstri Nurlan Saýranbaev halyqaralyq áýe qatynastaryn keńeıtýge, ulttyq kargo-tasymaldaýshy qyzmetin damytýǵa jáne avıaotyn baǵasyn retteýge basymdyq beriletinin alǵa tartty. Onyń aıtýynsha, basty nazar avıatranzıt áleýetin ulǵaıtýǵa baǵyttalyp, áýejaılardyń básekege qabilettiligin arttyrý arqyly óńirlik hab retindegi ustanymdy kúsheıtý kózdelip otyr.
Mınıstr temirjol ınfraqurylymyndaǵy iri jobalardyń da bıyl tolyq iske asatynyn jetkizdi.
Prezıdent atap ótkendeı, kólik haby bolý mindeti ınfraqurylym, tarıftik ashyqtyq pen halyqaralyq kelisimderdiń úılesimdi damýy arqyly iske asýǵa tıis. Buǵan qosymsha qaýipsizdik, kadr daıarlaý, ozyq tehnologııalar men halyqaralyq tájirıbe de mańyzdy ról atqarady.
Búginde elimizdiń 13 halyqaralyq dálizi bar: 5-eýi temirjol, 8-i avtokólik baǵyttary. Bul elimizdiń eksport, ımport pen tranzıttik áleýetin keshendi damytýǵa múmkindik beredi.
Ulttyq jıynda kóterilgen eldik taqyryptarǵa qatysty Kólik mınıstrligine saýal joldap, naqty jaýap aldyq. Vedomstvonyń málimetinshe, kólik salasyndaǵy barlyq faktor ózara tyǵyz baılanysty. Infraqurylymnyń sapasy artpaıynsha, tıimdi tarıf te, jaqsy kelisimder de tolyq nátıje bermeıdi. Qazir elimizde ınfraqurylymnyń negizgi qańqasy qalyptasty. Endi ony jetildirý, halyqqa qoljetimdi etý men tarıftik saıasatty teńgerimdi júrgizý jumystary jalǵasyp jatyr.
«Tranzıttik tasymaldardy ashyq ári básekege qabiletti etýge baılanysty tarıftik orta qalyptastyrýǵa basymdyq berilip otyr. Qazir EAEO keńistigi, Shyǵys – Batys pen Soltústik – Ońtústik baǵyttarynda naqty tarıfter bekitilgen. Shyǵys – Batys dálizinde «Middle Corridor Multimodal Ltd.» men OTLK sııaqty biryńǵaı logıstıkalyq kompanııalar qyzmet kórsetse, Soltústik – Ońtústik magıstrali boıynsha seriktes eldermen kelissózder júrgizilip jatyr», deıdi Kólik vıse-mınıstri Jánibek Taıjanov.
Elimizdiń Qytaı–Eýropa baǵytyndaǵy tranzıttik áleýetin arttyrýda «Dostyq – Moıynty» temirjol jelisi mańyzdy oryn alady. Joba iske asqannan keıin poıyzdardyń ótkizý jyldamdyǵy artyp, shekara mańyndaǵy keptelister azaıady, tasymaldaý ýaqyty men shyǵyndary qysqarady.
«Bul joba tranzıttik kiristerdi ulǵaıtyp qana qoımaı, óndiris, servıs, kólik-logıstıka sektorlaryn damytýǵa da yqpal etedi. О́ńirlerde jańa jumys oryndary paıda bolyp, ınfraqurylym júktemesi teńgerimdeledi. Eń bastysy, otandyq eksporttaýshylar úshin Eýropa, Qytaı jáne Ortalyq Azııa baǵyttaryna úzdiksiz jetkizý múmkindigi keńeıedi», deıdi temirjol jáne tranzıt salasy boıynsha sarapshy Sulýgúl Bakesova.
Al Kólik vıse-mınıstriniń aıtýynsha, 2029 jylǵa deıin 11 myń shaqyrym temirjol jelisin jóndeý kózdelgen. Onyń 4,4 myń shaqyrymy qazirdiń ózinde jańǵyrtyldy. Bıyl 1 557 shaqyrym jolǵa kúrdeli jóndeý josparlanyp otyr.
Memleket basshysy eldegi avtojoldardy barynsha damytý isine de kóńil bóldi. Tıisti vedomstvonyń málimetinshe, 2030 jylǵa deıin avtojol salasyn jańǵyrtý halyqaralyq damý bankteri men qarjy uıymdarynyń qoldaýymen, sondaı-aq respýblıkalyq bıýdjet pen jeke sektor qatysýymen júzege asyrylmaqshy.
«Ortalyq – Batys» kúre jolynyń qurylysy Astana men batys óńirler arasyndaǵy baılanysty qysqartyp, Arqalyq, Amangeldi, Torǵaı, Yrǵyz sııaqty az qonystanǵan aýmaqtarǵa jańa ekonomıkalyq tynys syılaıdy. Joba jol boıyndaǵy servısti damytyp, aımaqtyq naryqtardyń birigýine áser etedi.
«Prezıdenttiń Astana – Arqalyq – Torǵaı – Yrǵyz arqyly Transkaspıı dálizine shyǵatyn jol salý týraly tapsyrmasy – óńirlik tarıhı oqıǵa. Sebebi bul jol qaǵazda júrgen ıdeıa bolatyn. Endi qurylysy bastaldy. 560 shaqyrym jol únemdeledi, Tobyl men Torǵaı óńiriniń agrarlyq áleýeti men kóliktik baılanysy artady», deıdi Qazaqstan avtojolshylar qaýymdastyǵynyń tóraǵasy Baǵlan Baımaǵanbetov.
Qazirgi táýekelder tek kólik salasyna ǵana emes, geosaıası jáne tehnologııalyq keńistikke de baılanysty. Sanksııalar, baǵyttardyń ózgerýi, shekaradaǵy júktemeniń artýy – buǵan dálel. Osyǵan baılanysty marshrýttardy ártaraptandyrý, shekara ınfraqurylymyn jańǵyrtý men bıyldan bastap kıberqaýipsizdik sharalaryn kúsheıtý qolǵa alyndy.
El úshin strategııalyq mańyzǵa ıe baǵyt – Orta dáliz. Keıingi jyldary bul baǵytqa Qytaı tarapy tolyqqandy seriktes retinde qosyldy. Resmı kelisimderge sáıkes, Qytaı 2029 jylǵa qaraı osy dáliz arqyly jylyna 300 myń konteıner jóneltýdi kózdep otyr.
Prezıdent Ulttyq quryltaıdyń V otyrysynda avıasııa salasyn damytý strategııalyq mańyzǵa ıe ekenin atap aıtty. Memleket basshysy halyqaralyq reısterdi kóbeıtip, áýe qatynasyn keńeıtý, avıasııalyq júk tasymalyn jolǵa qoıý, eldi Eýrazııadaǵy mańyzdy avıasııalyq habqa aınaldyrý mindetin qoıdy. Prezıdenttiń aıtýynsha, bul tek ekonomıkalyq tıimdilik qana emes, elimizdiń ashyq qoǵam retindegi bedelin de nyǵaıtady.
Kólik mınıstrliginiń dereginshe, Astana men Shymkentte ekinshi ushý-qoný jolaqtary salynyp, Almaty men Aqtaý áýejaılary jańǵyrtylady. О́ńirlik áýejaılarǵa da ınvestısııalar tartylyp, Atyraý, Pavlodar jáne kýrorttyq aımaqtarda jańa termınaldar men áýe ınfraqurylymdary paıda bolady.
Halyqaralyq reıster jelisi de keńeıip, jańa baǵyttar ashylady. Bul elimizdiń tranzıttik múmkindigin arttyryp, týrızmdi damytýǵa da serpin beredi. Buǵan qosa avıaotyn ınfraqurylymy jańartylyp, áýe parki ulǵaıtylady, kadr daıarlaý júıesi qaıta qurylady, ICAO-men birge 2050 jylǵa deıingi damý strategııasy ázirlenedi.
Buıyrtsa, bıyl halyqaralyq reıster jelisi Vena, Tokıo, Rım, Abý-Dabı, Ár-Rııad, Amman, Sıan, Shanhaı, Úrimshi, Varshava baǵyttarynda keńeıdi. Ortalyq Azııa elderine de qosymsha reıster ashý josparlanǵan. Osylaısha, Prezıdenttiń quryltaıda aıtqan saıası-strategııalyq baǵyty avıasııa salasyndaǵy naqty jobalarmen jalǵasyp otyr.
