Mańyzdy ózgerister men tolyqtyrýlar talqylandy

Túzetýler Ata zań mátininiń 84%-yn qamtıdy

Bul qujat azamattardan, saıası partııalardan, qoǵamdyq uıymdar men sarapshylardan túsken barlyq usynystyń negizinde ázirlengen. B.Nurmuhanovtyń aıtýynsha, jańartylǵan Konstıtýsııa jobasynda preambýla, 11 bólim men 104 bap bar. «Halyq keńesi» men «Konstıtýsııaǵa ózgerister men tolyqtyrýlar engizý» atty eki jańa bólim engizilgen. Taǵy 4 bólimniń ataýy ózgerdi. Jalpy, ózgerister men tolyqtyrýlar Ata zańnyń barlyq bólimin qamtyp, 77 bapqa túzetýler engizildi. Bul Konstıtýsııa mátininiń 84%-yn quraıdy.

«Usynylǵan ózgerister – mańyzdy ári muqııat aqylǵa salynǵan qadam. Olar tujy­rymdamalyq tásilderdi ózger­tip, qu­qyqtyq dáldikti nyǵaıtyp, Konstıtý­sııa­nyń sapasyn arttyrady», dep atap ótti Konstıtýsııalyq komıssııanyń múshesi. 

Bas qujat ańdatýy tolyqtaı jańarady

Konstıtýsııanyń ańdatýy – preambýla­sy tolyq jańartylyp, ulttyq qundylyqtar men qazirgi zamannyń talaptaryn eskere otyryp qaıta jazylǵan. B.Nurmuhanovtyń aıtýynsha, munda Konstıtýsııany qabyl­daý­dyń negizgi maqsattary, qaǵıdat­tary, qundylyqtary men sebepteri bekitilgen. Sondaı-aq qoǵamdyq baǵdardy anyqtaıtyn memleket­tiń mıssııasy, tarıhı kontekst pen mádenı erekshelikter kórinis tabady. Jalpy alǵanda, Preambýla qoǵam men memlekettiń damý baǵytyn aıqyndaıdy.

«Jobada memlekettiń mártebesi anyq­talǵan – Qazaqstan Respýblıkasy demo­kratııalyq, zaıyrly, quqyqtyq jáne áleýmettik memleket, al onyń eń joǵa­ry qundylyqtary – adam, onyń ómiri, quqyq­tary men bostandyqtary retinde tanylǵan», dep atap ótti B.Nurmuhanov.

Jalpy, ol «Konstıtýsııalyq qury­lym negizderi» bóliminde memlekettiń uıymdastyrylýyn, elimizdiń egemendigin, aýmaqtyq tutastyǵy men basqa da mańyzdy qaǵıdattardy bekitetin negizgi erejeler kór­setiletinin atap ótti. Sonymen qatar bı­likti bólý qaǵıdaty týraly norma jańasha tujyrymdalyp, eldiń qoldanys­taǵy quqyq máselelerine arnalǵan konstı­tý­sııalyq erejeler naqtylanǵan.

B.Nurmuhanov qazirgi zamandaǵy máse­lelerdi eskere otyryp, qoǵamdyq bir­les­tikterdiń qyzmeti men olardyń mem­le­ketpen ózara is-qımylyn retteıtin konstı­týsııalyq erejelerdiń de qaıta qaral­ǵanyn atap ótti. «Memleket pen dinniń, memlekettik rámizderdiń jáne basqalardyń ózara is-qımylyn retteıtin erejeler jetildirilip jatyr», dep atap ótti ol. 

Neke men otbasy qundylyqtary kúsheıtiledi

Konstıtýsııanyń adamnyń jeke basyna qol suqpaýshylyq, adamnyń negizgi qu­qyqtaryn qorǵaý men sot bıliginiń táýel­siz­digine qatysty normalary aıtar­lyq­taı kúsheıtiledi. Joba tanystyrylymynda Konstıtýsııalyq sot tóraǵasynyń orynbasary B.Nurmuhanov usynylǵan ózgeristerdiń basty tustaryna erekshe toqtalyp, «Negizgi quqyqtar, bostandyqtar men mindetter» atty bólimniń jańa ataýy qaras­tyrylǵan máselelerdi tolyq qam­tı­tynyn atap ótti.

Bul rette usynylǵan novellalar adam­nyń eń joǵary qundylyq ekeni týraly qaǵıdatqa súıene otyryp, quqyqtar men bostandyqtardy iske asyrý men qorǵaý kepildikterin kúsheıtip, tolyqtyrady.

«Bul ómir súrý quqyǵyn absolıýt­tik dárejege kóterý, adamǵa baǵdarlan­ǵan saıasat, adamnyń jeke basyna qol suǵyl­maýshylyq pen «Mıranda ereje­siniń», sıfrlyq dáýirde jeke málimet­terdi qorǵaý, ar-namys pen qadir-qasıetti qorǵaýdy kúsheıtý, áleýmettik quqyqtar men quqyqtyq anyqtyq qaǵıdattaryn bekitý degen sóz», dedi ol.

Sonymen qatar qazir Konstıtýsııanyń 7-bólimindegi sot ádildigi qaǵıdaty retinde qarastyrylyp otyrǵan keıbir normalardyń adam quqyqtaryn qorǵaý kepildigi retinde osy bólimge kóshirilip, jeke bapqa biriktiriletinin aıtty. «Sóz bostandyǵy men shyǵarmashylyq erkindik quqyǵyna jańa mán-maǵyna berilip, demokratııalyq, quqyqtyq memlekette jeke tulǵanyń erkin damýynyń mańyzdy sharty sanalatyn zııatkerlik menshikti qorǵaý kepildikteriniń bólek túrleri belgilendi», dep atap ótti.

B.Nurmuhanovtyń sózinshe, Konstı­tý­sııada neke men otbasy qundylyq­taryn, sondaı-aq qorshaǵan ortany qor­ǵaý mindettemeleri kúsheıtiledi. «Aty ózgergen «Sot júıesi. Prokýratýra. Qu­qyq qorǵaý tetikteri» bóliminde aıtar­lyq­taı ózgerister bar. Oǵan sot isin júr­gizý nysandaryn keńeıtýge, ádildik pen sot táýelsizdiginiń konstıtýsııalyq qaǵı­dat­taryn nyǵaıtýǵa, sondaı-aq sot júıe­sin­degi kadr máselelerine qatysty sot máse­leleri boıynsha mańyzdy túzetýler kiredi», dedi.

Sondaı-aq ol Konstıtýsııalyq komıssııa músheleriniń nazaryn advokatýranyń quqyqtyq mártebesin bekitetin jeke bap­tyń qarastyrylǵanyna aýdardy. «Kons­tıtýsııaǵa ózgerister men tolyq­ty­rý­lar engizý» dep atalatyn jańa bólim Ata zańnyń mátinin eń úzdik halyqaralyq tájirıbege sáıkes jańartýǵa múmkindik beretinin atap ótti. 

Halyq keńesi azamattar múddesin bildiredi

Konstıtýsııalyq komıssııa músheleri Ata zańnyń negizgi bólimderine túzetýlerdi daıyndaý kezinde aýqymdy jumys atqar­dy. Atap aıtqanda, el Parlamentiniń óki­let­tikteri men rásimderine aıtarlyqtaı re­vızııa júrgizildi. «Prezıdent» bóliminiń erejeleri, ıaǵnı prezıdenttik saılaý men ant berý rásiminiń merzimi, Memleket basshysynyń Quryltaımen, Úkimetpen, basqa da memlekettik organdarmen ózara is-qımyly aıasyndaǵy ókilettikteri, sondaı-aq kadr máseleleri men norma shy­ǵarý fýnksııalary tujyrymdamalyq turǵy­dan qaıta qaraldy.

B.Nurmuhanovtyń aıtýynsha, bir palataly Parlamentke kóshý aıasynda «Quryltaı» bólimine keń aýqymdy túzetý­ler jobasy daıyndaldy. Atap aıtqan­da, eki palataly Parlament pen onyń osyndaı júıedegi qyzmeti týraly erejeler alynyp tastaldy.

«Zań shyǵarýshy organnyń ókilettikteri muqııat qaıta qaraldy. Quryltaıdyń sessııalary men qyzmetin uıymdastyrýǵa qatysty barlyq bap jańartyldy. Zań shyǵarý bastamasy quqyǵy bar sýbek­ti­lerdiń tizimi keńeıtildi. Quryltaı qabyl­daǵan zańdarmen retteletin negizgi qoǵam­dyq qatynastardyń tizimi de keńeı­tild­i. Zań jobalaryn qaraý men qabyldaý rásim­­derin retteıtin erejeler qaıta qaral­dy», dedi Konstıtýsııalyq sot tóraǵa­synyń orynbasary.

B.Nurmuhanov atap ótkendeı, el azamattary arasynan qurylǵan Qazaqstannyń Halyq keńesine qatysty erejeler jeke bólimde shoǵyrlanǵan. Sondaı-aq jańa joǵary keńes organy el halqynyń múd­delerin bildirý men zań shyǵarý bastamasy quqyǵyna ıe bolatyny bekitiledi.

Sonymen qatar salalyq konstıtýsııa­lyq zańda kórsetilgen Konstıtýsııalyq sottyń quqyqtyq mártebesi týraly erejeler de Konstıtýsııa jobasyna engizildi. «Konstıtýsııalyq qadaǵalaýdy júzege asyratyn, búkil el boıynsha Konstıtýsııanyń ústemdigin qamtamasyz etetin táýelsiz memlekettik organ retindegi mártebesin bekitedi», dep atap ótti B.Nurmuhanov. 

Aýmaqtyq tutastyq týraly norma ózgergen joq

Konstıtýsııaǵa belgili bir aýmaqtarǵa qarjy salasynda arnaıy quqyqtyq rejim engizý nemese «jyldam damý qalalary» dep atalatyn qalalardy qurý múmkindigin qaras­tyratyn normany engizý usynylyp jatyr. B.Nurmuhanovtyń aıtýynsha, bul Astana halyqaralyq qarjy orta­ly­ǵynyń qyzmeti men Alataý qalasyn damy­týǵa qatysty. Atalǵan sharalar res­pýblıkanyń tıimdi ekonomıkalyq damýyn qamtamasyz etýge baǵyttalǵan.

Bul rette, B.Nurmuhanov usynylyp otyrǵan normany Konstıtýsııanyń negizgi erejelerimen tyǵyz baılanysta qarastyrý qajettigin atap ótti. Atalǵan erejelerge sáıkes, eldiń ákimshilik-aýmaqtyq qury­lymy tek qana konstıtýsııalyq zańmen anyqtalady.

«Memlekettiń birtutastyǵy, el aýmaǵy­nyń tutastyǵy, bólinbeıtindigi men oǵan qol suǵylmaýshylyǵy týraly norma ózge­rissiz qalady», dep atap ótti Konstıtý­sııa­lyq sot tóraǵasynyń orynbasary.

Jalpy otyrys sońynda Konstıtý­sııa­lyq sot tóraǵasy Elvıra Ázimova komıs­sııanyń kelesi otyrysy 29 qańtar­da, ıaǵnı búgin ótetinin habarlady. Komıs­sııa músheleri Ata zańǵa engiziletin ózgeris­ter­di toptyq jumys aıasynda odan ári talqylady.