Foto: ashyq derekkóz
SDEK kompanııasynyń atyn jamylǵan
Astanalyq Aıman kýrerlik kompanııanyń atyn jamylyp, ózin san soqtyrǵysy kelgen alaıaqtar týraly aıtyp berdi.
«Bir joly jasóspirim qyzym jańadan alǵan sporttyq sómkesin satpaqshy boldy. Sýretke túsirip, OLX-ke ornalastyrǵanymyz sol edi, 2-3 adam birden qyzyǵýshylyq tanytty. Suraǵan aqshamyzdy berip, satyp alatynyn aıtyp, aqshany aýdarǵannan keıin SDEK kýrerlik kompanııasy arqyly salyp jiberýdi ótindi. Vatsapqa aqshany aýdarǵany týraly aqparat jibergenin eskertti. Qarasam kýrerlik kompanııanyń atymen bir ssylka kelip tur eken. Ashyp kórsem 23000 teńge tur. Aqshany alý úshin bank kartochkasynyń nómirin engizýim kerek. Osy jerde kóńilime kúmán kirdi. Biraq sońyna deıin kóreıin dep, paıdalanbaıtyn kartochkanyń aqparatyn engizdim. Menen endi 6000 teńge tólem jasaýymdy talap etti. Sómkeni alam dep jazǵan adamǵa habarlassam, atalǵan aqshany tóleısiz, sodan keıin sizge 23000+6000 teńgeńiz qaıta túsedi dedi. Birden SDEK kompanııasynyń baılanys telefondaryn taýyp habarlastym. Kompanııa ókili ondaı qyzmet kórsetýdiń joq ekenin aıtty. Sómkege qyzyǵyp habarlasqan úsh adam da tólemdi osyndaı jolmen tóleıtinderin aıtty. Osydan keıin OLX-ten sómkeniń jarnamasyn alyp tastadyq», deıdi ol.
Tórt tańbaly kod suraǵan
Aıjan esimdi qyz (aty-jóni ózgertildi) Threads jelisindegi paraqshasynda alaıaqtarǵa qalaı aldanyp qala jazdaǵanyn baıandady. Ol Kaspi Magazın arqyly ıogaǵa arnalǵan kilemshege tapsyrys bergen eken. Osydan keıin alaıaqtar habarlasyp, kod surapty.
«Alaıaqtar meni de aldaıdy dep múlde oılamappyn. Keshe ǵana Kaspi arqyly ıogaǵa arnalǵan kilemshege tapsyrys berdim. Búgin jetkizilýi tıis bolǵan. Dese de belgisiz nómirden qońyraý shalyp, ózin kýrer dep tanystyryp, zatty bir saǵatta jetkizetinin aıtty. Daýysy senimdi estildi. Sosyn úıde joq ekenimdi, basqa adam kútip alatynyn jetkizdim. Al álgi adam tapsyrysty kútip alatyn adamǵa rásimdeıtinin aıtty. Sosyn menen tórt tańbaly kod surady. Sonda ǵana kúmándanyp, alaıaqtyq áreket ekenin túsindim», deıdi ol.
Kúmándi silteme arqyly WhatsApp-ty buzǵan
«Bir tanysym baýyrynyń óner konkýrsyna qatysyp jatqanyn aıtyp, jiberilgen siltemege kirip, unatý belgisin basýymdy ótindi. Oıymda eshteńe joq, ashyp kirip, belgi basyp jiberdim. Birneshe kúnnen keıin týystarym men dostarym ne úshin aqsha kerek bolyp jatqanyn surap habarlasty. Sóıtsem meniń WhatsApp messendjerimdi buzyp alǵan alaıaqtar mendegi baılanys nomerlerge jazyp, barlyq adamnan aqsha surap shyǵypty. Munaı kompanııasynda jumys isteıtin eki dosym suraǵan 200 myń teńgeni kórsetilgen shotqa jiberip te qoıypty. Osydan keıin kúmándi siltemelerge kirmeıtin boldym», deıdi Arman esimdi oqyrman.
Bulardan bólek «Siz qomaqty qarjy utyp aldyńyz, mıllıondaryńyzdy alý úshin osy shotqa osyndaı qarjy aýdaryńyz» dep aldaıtyndar men «depozıttegi aqshańyzdy alaıaqtar alyp ketkeli jatyr, sondyqtan tez arada biz bergen shotqa aýdaryp qoıyńyz, keıin ózińizge qaıtaryp beremiz» dep bank qyzmetkeri bolyp habarlasatyndarǵa aldanyp qalyp jatqandar da jeterlik.
Qarjy mınıstrligi eskertedi: Mınıstr Takıevtiń atyn jamylǵan alaıaqtar paıda boldy
Mamandar ne deıdi?
Kıberqaýipsizdik salasynyń sarapshylarynyń aıtýynsha, sońǵy jyldary alaıaqtar tehnıkalyq ádisterden góri psıhologııalyq manıpýlıasııaǵa kóbirek súıenedi.
Olardyń basty qarýy: qorqytý (shotyńyz buǵattalady, qylmystyq is qozǵalady), asyqtyrý (qazir tólem jasamasańyz, kesh bolady), qyzyqtyrý (utys, jeńil nesıe, ınvestısııa), senimge kirý (bank qyzmetkeri, polısııa, tanys adamnyń atyn paıdalaný).
Mamandardyń aıtýynsha, alaıaqtar kóbine: messendjerler, áleýmettik jeliler, jalǵan saıttar, fıshıngtik siltemeler, jalǵan ınvestısııalyq platformalar arqyly áreket etedi.
Petropavlda alaıaqtyń arbaýyna túsken áıel 18 mln teńgesinen aıyryldy
Qarjy mamandary ınternet alaıaqtyqtyń eń qaýipti túri − bank kartasy men jeke derekterdi aldaý arqyly ıemdený ekenin aıtady.
Kóp jaǵdaıda azamattar: SMS-kodty bógde adamǵa aıtady, kúmándi siltemege kirip, karta derekterin engizedi, jalǵan «bank qyzmetkerine» senip qalady.
Psıhologtardyń aıtýynsha, alaıaqtar adamnyń qorqynysh sezimin, sengishtigin, jalǵyzdyǵyn paıdalanady.
Ásirese zeınetkerler, qarjylyq qıyndyqtaǵy adamdar, ınternetti jańadan qoldanýshylar jıi aldanyp qalady.
Qalaı qorǵanýǵa bolady?
Alaıaqtardan qorǵanýdyń birden bir joly jeke derekterdi eshkimge bermeý kerek. JSN, karta nómiri, CVV-kod, SMS-kod bulardyń barlyǵy qupııa aqparat. Bank te, polısııa da ony telefon arqyly suramaıdy.
Eshqashan kúmándi siltemelerge ótpeńiz. Siltemeniń mekenjaıyn muqııat tekserińiz. Belgisiz saıttarǵa karta derekterin engizbeńiz.
Barlyq akkaýnttarǵa eki satyly aýtentıfıkasııa ornatyp, kúrdeli qupııasóz qoldanǵan durys bolady.
«Tez sheshim» talap etip qońyraý soǵatyndardyń usynystarynan saq bolyńyz. Alaıaqtar árqashan asyqtyrady. Qansha jerden tez sheshim qabyldaý qajet bolsa da oılanyp, jaqyndaryńyzben aqyldasyńyz.
Ulttyq antıfrod-ortalyǵy 90 myń azamatty alaıaqtardyń arbaýynan saqtap qaldy
Kúmándi qońyraýdy qoryqpaı toqtatyńyz. О́zińiz bankke resmı nómir arqyly qaıta habarlasyńyz.
Quqyq qorǵaý organdaryna habarlańyz. Aqsha aýdarylyp ketken jaǵdaıda dereý bankke habarlasyńyz. Polısııaǵa aryz jazyńyz. Kıberqylmys bólimderine shaǵym túsirińiz.
Internet alaıaqtyq qazirgi qoǵamnyń kúrdeli máselesine aınalyp otyrǵany shyndyq. Tehnologııa damyǵan saıyn, alaıaqtardyń da aılasy kúrdelenip barady. Sondyqtan olardan qorǵanýdyń birden bir joly – sıfrlyq saýattylyqty arttyrý, aınalaǵa saqtyqpen qaraý jáne aqparatty tekserýdi ádetke aınaldyrý qajet.
