Jańa energııa kózderi – qala tirshiliginiń ózegi
Úkimet basshysy eń birinshi at basyn burǵan elordadaǵy JEO-3-tiń birinshi kezeńi tolyq aıaqtalǵan. Endi ekinshi kezeńin iske asyrý josparlanyp otyr. Qazir jylý elektr ortalyǵy elordadaǵy burynǵy energııa tapshylyǵyn tolyq jabýǵa, aldaǵy suranysty eskere otyryp, qosymsha qor qalyptastyrýǵa múmkindik beredi. Saǵatyna 440 Gkal jylý óndiretin stansa Sh.Aıtmatov kóshesi, Uly Dala men Turan dańǵyly boıyndaǵy jańa qurylys aýdandaryn jylýmen qamtamasyz etedi.
Nysanda kómirdi balama otyn retinde paıdalaný múmkindigin keńeıtý jumystary bıyl aıaqtalmaq. Osy maqsatta janarmaı berý júıesin qaıta sebý toraptarymen, usaqtaý korpýsymen biriktirý, sondaı-aq temirjol stansasyn ınjenerlik ınfraqurylymmen qosý kózdelip otyr. Kóktemde syrtqy, ishki avtokólik joldaryn salý, aýmaqty abattandyrý sekildi jumystar jalǵasyn tabady. Jobanyń ekinshi kezeńi aıasynda jeke ınvestısııalar esebinen qýaty 500 MVt bolatyn bý-gaz qondyrǵysyn salý josparlanǵan.
Astana qalasynyń ákimi Jeńis Qasymbek Úkimet basshysyna jylytý maýsymynyń shtattyq rejimi týraly baıandady. Ákimniń aıtýynsha, qalany senimdi jylýmen qamtý maqsatynda úsh jylý elektr ortalyǵy men «Turan», «Ońtústik-Shyǵys» gaz jylý stansalary jumys istep tur. Bas qaladaǵy qurylys qarqyndy júrip jatqandyqtan keleshek qajettilikterdi óteýdi kózdeıtin «Telman» gaz jylý stansasy salynyp jatyr. Ony kelesi jyly paıdalanýǵa berý josparlanǵan.
Al Energetıka mınıstri Erlan Aqkenjenov elimizde qazirgi jylytý maýsymy turaqty deńgeıde ótip jatqanyn málimdedi. Aýqymdy jóndeý jumystarynyń nátıjesinde generasııa kólemi 17,2 myń MVt-qa jetip, ótken maýsymmen salystyrǵanda 7%-ǵa artqan. Mınıstrdiń aıtýynsha, 9 jylý ortalyǵy apat qaýpi joǵary «qyzyl» aımaqtan «sary» aımaqqa, taǵy 3 ortalyq «sarydan» «jasyl» aımaqqa ótti. Elektr stansalarynda 10 energııa blogi, 63 qazandyq pen 39 týrbına jóndeýden ótken. 17 myń shaqyrym elektr jelisi men 420 qosalqy stansa qaıta jańǵyrtylyp, 323 shaqyrym jylý jelisi aýystyryldy. Keıingi úsh jylda energetıka salasyna 1 trln teńgeden astam ınvestısııa tartylyp, elektr qýatynyń tapshylyǵy 29%-ǵa azaıtyldy.
Jumys sapary kezinde Premer-mınıstr salalyq mınıstrlikter men qala ákimdigine JEO-3 jobasyn aıaqtaý jumysyn jedeldetýdi, sondaı-aq jylytý maýsymynyń turaqty ótýin tolyq baqylaýdy tapsyrdy. Nysandy aralaý barysynda JEO-3-tiń eńbek ujymy jańa Konstıtýsııa jobasyn qoldap, sóz sóıledi.
Úkimet basshysy bıylǵy 15 naýryzda ótetin referendýmǵa azamattardyń belsendi qatysýy mańyzdy ekenine toqtaldy. «Qazir elimiz óte mańyzdy saıası kezeńdi bastan ótkerip jatyr. Jańa Konstıtýsııa – Prezıdentimiz Qasym-Jomart Toqaevtyń ádiletti, qýatty Qazaqstandy qurýǵa baǵyttalǵan aýqymdy saıası reformalarynyń aıqyn kórinisi. Ata zańnyń eń basty arqaýy – adam, ıaǵnı azamattarymyzdyń ómiri men densaýlyǵy, quqyqtary men bostandyǵy. Iаǵnı adam kapıtalyn damytýǵa, eńbek adamyna degen memlekettiń kózqarasy túbegeıli ózgeredi. Referendýmǵa belsendi qatysý, azamattyq jaýapkershilik tanytý jáne memleket pen qoǵamnyń múddelerin basshylyqqa ala otyryp, sanaly tańdaý jasaý asa mańyzdy», dedi O.Bektenov.
Indýstrııa men sıfrlandyrý salasyndaǵy tyń serpin
Úkimet basshysy bas qalada júzege asyrylyp jatqan ındýstrııalyq, sıfrlyq júıelerdiń turaqtylyǵyn arttyrýǵa erekshe nazar aýdardy.
Astana qalasynda ónerkásiptiń negizgi bóligin óńdeý sektory quraıdy. Byltyr ónerkásip óndirisiniń kólemi 3,4 trln teńgeden asty. Atalǵan jobalardyń basym bóligi №1 Indýstrııalyq park aýmaǵynda shoǵyrlanǵan. О́ndiristik portfel jalpy quny 333,3 mlrd teńge bolatyn 137 jobany qamtıdy. Onda 9 500-den astam jumys orny qaralǵan.
Sonymen qatar Premer-mınıstr «Avtokomponenty KZ» JShS-nyń órt sóndirý men arnaıy tehnıka shyǵaratyn zaýytynyń jumysymen tanysty. Byltyr qańtar aıynda iske qosylǵan kásiporynǵa 5,1 mlrd teńgeden astam jeke qarajat baǵyttalǵan. Kásiporyn Kásipkerlikti damytý qorynyń qoldaýyna ıe boldy.
Sapar aıasynda Úkimet basshysyna óndiristik sıkldiń negizgi aımaqtary kórsetildi. Onda qazir shyǵarylatyn ónim túrlerin keńeıtý, lokalızasııa deńgeıin arttyrý maqsatynda óndiristik jelilerdi damytý júrgizilip jatyr.
Oljas Bektenov óz sózinde ındýstrııalandyrý men eńbek ónimdiligi joǵary jumys oryndaryn qurýdyń negizgi draıveriniń biri – otandyq mashına jasaý salasyn damytýdyń mańyzyn atap ótti. «О́ńdeý ónerkásibiniń ósýi ekonomıkany ártaraptandyrýǵa, otandyq óndiristiń básekege qabilettiligin arttyrýǵa tikeleı áser etedi. Prezıdent Qasym-Jomart Toqaev Úkimettiń keńeıtilgen otyrysynda atap ótkendeı, biz el ishinde kóbirek ónim óndirýimiz kerek, naqty sektordy nyǵaıtyp, turaqty jumys oryndaryn qurý qajet. Nátıje neǵurlym kóbirek ónim shyǵarýǵa, kóbirek jumys ornyn qurýǵa jáne joǵary sapaǵa negizdelýi kerek», dedi O.Bektenov.
Sondaı-aq Úkimet basshysy Astana Smart City jobasyn iske asyrý aıasynda qurylǵan Derekterdi óńdeý ortalyǵyna (DО́O) bardy. Bul – eldegi qalalyq ınfraqurylym qajettilikterine arnaıy salynǵan alǵashqy data-ortalyq. Ol halyqaralyq Presight kompanııasy men qala ákimdiginiń seriktestigi negizinde ashyldy.
Presight kompanııasynyń ókilderiniń habarlaýynsha, DО́O negizinde qala ahýaly ortalyǵy, beınetaldaý júıeleri, jasandy ıntellekt platformalary men qalalyq ortany basqarý jónindegi sıfrlyq qyzmetter jumys istep tur.
Jumys sapary barysynda Premer-mınıstr ónerkásiptik bazany damytýǵa, sıfrlyq ınfraqurylymdy nyǵaıtýǵa baǵyttalǵan jobalardy júzege asyrýdy júıeli jalǵastyrýdy tapsyrdy. Sondaı-aq turaqty ekonomıkalyq ósimdi qamtamasyz etý men azamattardyń ómir súrý sapasyn arttyrý maqsatynda ındýstrııalyq, tehnologııalyq sheshimderdi ıntegrasııalaý qajettigin atap ótti.
Bıznes pen sportty óristetý baǵyty
Premer-mınıstr O.Bektenov bıznes salasyndaǵy kásiporyndardy aralap, zamanaýı sporttyq ınfraqurylymnyń jumysymen tanysty.
Aldymen Úkimet basshysy «Táp-tátti» JShS-nyń daıyn taǵam ónimderi men jartylaı fabrıkattar shyǵaratyn zaýytynyń óndiristik qýatymen tanysty. Kásiporyn basshysy Nurjan Sársenov Premer-mınıstrge tehnologııalyq jelilerdi kórsetip, qazirgi óndiristik kórsetkishter týraly baıandady. Búginde kondıterlik, un men nan-toqash ónimderin shyǵaratyn zaýyt zamanaýı jabdyqtarmen qamtylǵan. Jobalyq qýattylyǵy jylyna 5 myń tonnaǵa deıin jetedi. Kásiporynda 200 jumys orny ashylǵan.
Aralaý barysynda ShOB-ty damytý men qoldaý memlekettik saıasattyń basymdyǵy bolyp qala beretini aıtyldy. Búginde elimizde atalmysh salada shamamen 4,5 mln adam jumys isteıdi. Bul – ekonomıkalyq belsendi halyqtyń jartysyna jýyǵy.
Qazir Astanada 273 myńnan astam ShOB sýbektisi jumys isteıdi. Bul byltyrǵy jyldyń sáıkes kezeńimen salystyrǵanda 10,1% kóp. Sektorda 557,2 myń adam eńbek etedi. Demek, qalanyń ekonomıkalyq belsendi halqynyń 70%-y osy salada shoǵyrlanǵan. Al elorda ekonomıkasyndaǵy ShOB úlesi respýblıka boıynsha eń joǵary kórsetkish – 74,4%-ǵa jetti.
2025 jyldyń 9 aıynda Astanadaǵy ShOB sýbektileri 14,9 trln teńgeniń ónimi men qyzmetin usynyp, 21,9% ósim kórsetti. Kásipkerlerdi qoldaýǵa jergilikti bıýdjetten 12,8 mlrd teńge bólindi. Sonyń ishinde paıyzdyq mólsherlemeni tómendetý aıasynda 3 myńnan astam joba sýbsıdııalanyp, 49 kredıtke kepildik, áleýmettik kásipkerlik sýbektilerine 24 grant berildi. Budan bólek, «Astana bıznes» jergilikti nesıelendirý baǵdarlamasy arqyly 3,6 mlrd teńgege 254 joba maquldanǵan.
Premer-mınıstr elordanyń ortalyq saıabaǵynda salynǵan jańa shańǵy bazasyna da arnaıy bardy. Qala ákiminiń orynbasary Erik Meıirhannyń aıtýynsha, nysan qurylysy byltyr sáýirde bastalyp, bıyl qańtar aıynda aıaqtalǵan. Jalpy aýdany shamamen 2 myń sharshy metr bolatyn eki qabatty ǵımarat bir aýysymda 300 adamǵa deıin qabyldaı alady. Munda 30 jańa jumys orny ashylǵan.
Bazanyń ınfraqurylymynda zamanaýı, keń jattyǵý zaly bar. Ol kúshtik qondyrǵylarmen, mamandandyrylǵan jabdyqtarmen, sonyń ishinde «Ercolina» trenajerimen jaraqtandyrylǵan. Sondaı-aq tózimdilikti arttyrýǵa arnalǵan ınnovasııalyq jabdyq – «Skate Treadmill RL3500E» kásibı trenajerine erekshe nazar aýdaryldy. Bul jabdyq jyl boıy tehnıkany shynyqtyrýǵa, konkımen syrǵanaý tehnıkasyn ımıtasııalaýǵa, jyldamdyq pen kólbeý buryshty meńgerýge múmkindik beredi.
Sonymen qatar shańǵy bazasynda shańǵylar men sporttyq jabdyqtardy daıyndaý, saqtaý men keptirýge arnalǵan úı-jaılar qarastyrylǵan.
Oljas Bektenov zamanaýı sporttyq ınfraqurylymdy damytý eldiń olımpıadalyq áleýetin nyǵaıtý mindetterimen tikeleı baılanysty ekenin atap ótti.
«Memleket basshysy buqaralyq sportty damytýǵa, salaýatty urpaqty tárbıeleýge, jalpy ult densaýlyǵyn nyǵaıtýǵa erekshe nazar aýdarady. Zamanaýı sport ınfraqurylymy men qoljetimdi ári sapaly baza qalyptastyrmaı, buǵan qol jetkizý múmkin emes. Mundaı nysandardyń qurylysy sportshylardy júıeli daıarlaý men jastarymyzdyń áleýetin ashýǵa negiz bolmaq. Qazir Italııada Olımpıada oıyndary ótip jatyr. Biz sportshylarymyzdyń jeńiske jetýine jaǵdaı jasaýdyń qanshalyqty mańyzdy ekenin kórip otyrmyz. Sondyqtan memleket bizdiń sportshylarymyzǵa eń joǵary deńgeıde jattyǵýǵa múmkindik beretin ınfraqurylymdy dáıekti túrde daıyndaýda. Buqaralyq sport pen olımpıadalyq rezervti qoldaý – bul ult densaýlyǵyna, eldiń halyqaralyq ımıdjine salynǵan ınvestısııa», dedi Premer-mınıstr.
Jańa shańǵy bazasy balalar men jasóspirimder sport mektebiniń, olımpıadalyq rezervti daıarlaý ortalyǵynyń, joǵary sport sheberligi mektebiniń tárbıelenýshilerin daıarlaıtyn negizgi alańǵa aınalatyny aıtyldy.
Shańǵy jarystarymen qatar munda bıatlon men sporttyq baǵdarlaýdy da damytý kózdelgen. Bastapqy kezeńde 15 jattyqtyrýshynyń jetekshiligimen 180 sportshy jattyǵady. Bolashaqta olardyń sanyn 360 adamǵa deıin arttyrý josparlanǵan. Nysannyń kásibı sportshylarǵa ǵana emes, shańǵy sportynyń áýesqoılaryna da esigi ashyq. Buqaralyq sportqa da jaǵdaı jasalady. Aldaǵy ýaqytta qala turǵyndary nysannyń trassalary men ınfraqurylymyn yńǵaıly paıdalanýǵa múmkindik alady.
Sapar sońynda Premer-mınıstr salalyq mınıstrlikter men Astana qalasy ákimdigine birqatar tapsyrma berdi. Atap aıtqanda, olımpıadalyq rezervti daıyndaý maqsatynda ınfraqurylymdy odan ári damytýdy qamtamasyz etý, jastardy buqaralyq sportqa tartý baǵdarlamalaryn keńeıtý, sondaı-aq ónimdilik pen eksporttyq áleýetti arttyrýǵa basa nazar aýdara otyryp, ShOB-ty júıeli qoldaýdy jalǵastyrý mindetteldi.
