Almaty Islam mádenıetiniń 2015 jylǵy astanasy atandy
Islam áleminiń aıtýly tulǵalary Almatyda toǵysty. Halyqaralyq májiliske 15 memleketten 100-den asa bedeldi sarapshylar, saıasatkerler men ǵalymdar keldi. Osylaısha bıyl Almaty Islam áleminiń astanasy abyroıly mindetin atqaratyn bolady.
Megapolıste bastalǵan «Almaty – 2015 jylǵy Islam mádenıetiniń astanasy» halyqaralyq konferensııasy Bilim-ǵylym, mádenıet isteri jónindegi ıslam uıymdary (ISESKO) bastamasymen osy attas Jyl sheńberinde ótkizilip jatyr. Sharaǵa mádenıet jáne sport vıse-mınıstri Ǵalym Ahmedııarov, qala ákimi Ahmetjan Esimov, Islam Yntymaqtastyǵy Uıymyna kiretin elderdiń mádenıet mınıstrleri qatysty.
Mazasyz álemdi yntymaqqa shaqyra kelgen mártebeli meımandardy Almaty ystyq yqylaspen, shynaıy meımandos kóńilmen qarsy aldy.
Konferensııany Almaty ákimi Ahmetjan Esimov Memleket basshysy Nursultan Nazarbaevtyń quttyqtaý sózimen ashyp berdi.
«Almatynyń Islam mádenıetiniń astanasy mártebesine 2015 jyly Qazaqstannyń Islam Yntymaqtastyǵy Uıymyna múshe atanýyna 20 jyl tolýy kezinde ıe bolýy este qalarlyq oqıǵa. Osy jyldar arasynda Qazaqstan ortaq múddeler tuǵyrnamasyn qura otyryp, musylman álemi elderimen ózara qatynasty nyǵaıtýǵa belsendi atsalysyp keledi. Bizdiń elderimizdiń arasyndaǵy mádenıettegi, ǵylymdaǵy, bilim berýdegi dástúrli gýmanıtarlyq baılanystardy belsendi jańǵyrtý jáne damytý uzaq merzimdi sátti yntymaqtastyqtyń berik negizin qalaıdy.
Ortaǵasyrlyq Islam mádenıeti óziniń gúldengen dáýirinde Ortalyq Azııa men Jerorta teńizi halyqtarynyń damýyna ólsheýsiz úles qosqanyna tarıh kýá. Qarapaıym ári ár adamǵa túsinikti rýhanı jáne adamgershilik baǵdarlarǵa arqa súıep, meıirimdilik, janashyrlyq sııaqty jaqsy qasıetterge tárbıeleı otyryp, Islam álemdik dinder retinde kóptegen halyqtar men memleketterdiń rýhanı birligin qamtamasyz etti.
Islam mádenıetiniń astanalary halyqaralyq jobasy – IYU-ǵa qatysýshy elderdiń mádenı almasý, gýmanıtarlyq baılanystardy odan ári damytý jáne yntymaqtastyqty tereńdetý áleýetiniń ózektiligin arttyrýǵa úndeıdi. Islam mádenıetiniń astanasy qurmetti ataǵy tarıhı sabaqtastyqty aıshyqtap, Almaty qalasyna Islam mádenıetin damytýǵa tyń serpilis beredi», – delingen Memleket basshysynyń quttyqtaýynda.
Sol sııaqty Memleket basshysy Nursultan Nazarbaev eki kúndik májilistiń kún tártibi mádenıetaralyq jáne konfessııaaralyq únqatysý, taǵattylyq, Islam mádenıetiniń birigýi sııaqty ózekti máselelerdi qamtıtynyna rızashylyq bildirgen. Elbasy konferensııaǵa qatysýshylardyń sany men sapasyna senim artyp, olardyń joǵary biliktiligi men talqylanatyn taqyryptardyń aýqymdylyǵy qandaı da túıtkildi máselelerdi tereń túsinýge jeteleıtinin ataǵan.
Osydan keıin Almaty qalasynyń ákimi A.Esimov osynaý alqaly jıynnyń mańyzdy ekendigin aıta otyryp, ótken jyly «Almaty – Dostastyqtyń 2014 jylǵy mádenı astanasy» atanǵan kezde de qala turǵyndary men qonaqtary úshin este qalarlyq mádenı oqıǵalardyń mol bolǵandyǵyn atady.
– Byltyr almatylyqtardyń kóńilinen shyqqan 32 shara ótti. Al bıyl Almaty jańa mádenı baǵdarlama estafetasyn qabyldap otyr, – dedi megapolıs basshysy. Sóziniń sońynda A.Esimov Almaty tek qarjy ortalyǵy ǵana emes, sonymen qatar, túrli mádenıet toǵysqan oryn ekendigin ári megapolıstiń dinı, ulttyq, etnostyq toleranttylyq úlgisin naqty ómirdiń mysaldarymen dáıektep kele jatqanyn jetkizdi. Qazirgi kezde qalada 300-den astam etnomádenı birlestikter jumys isteıtindigin málimdedi.
Din rýhanı qundylyqtarymyzdy quraıtyn bolǵandyqtan, ony myna zamana ahýalynan bólip qaraı almaıtynymyzǵa kózimiz jetti. Aqıqatynda, din qazirgi zaıyrly qoǵamnyń da ajyramas bólshegi. Sondyqtan, Qazaqstanda dinaralyq qarym-qatynasty durys jolǵa qoıyp otyrýǵa zor mán berilgen. Onyń ishinde Islam da basqa dinder sııaqty qoǵamnyń ilgerileýine úlken yqpaly bar. Sondyqtan da, Qazaqstan kezekti ret alasapyran álemdi yntymaq pen beıbitshilikke shaqyrýdyń únqatysý alańyna aınalǵaly otyr. Osy turǵydan alǵanda, 57 memlekettiń jáne onyń ishinde 1,5 mıllıard musylmannyń basyn biriktiretin Islam Yntymaqtastyǵy Uıymy tórt birdeı qurlyqty – Azııa men Afrıkany, Eýropa men Ońtústik Amerıkany qatar qamtıtynyn tórtkúl dúnıe biledi.
Shahar basshysynan keıin sóz alǵan Qazaqstan Respýblıkasynyń Mádenıet jáne sport vıse-mınıstri Ǵ.Ahmedııarov osynyń bárin saralaı kelip:
– Qazaqstan – óz tarıhyn tereńnen alatyn memleket. Bıylǵy «Almaty – Islam mádenıetiniń astanasy jyly» elimiz úshin óte aıtýly jyl – Qazaq handyǵynyń 550 jyldyǵymen tuspa-tus kelip otyrǵany qýanyshty nyshan. О́ıtkeni, qazaqstandyq tarıh pen mádenıet, Islam tarıhy men mádenıetiniń ajyramas bóligi, – dedi.
Vıse-mınıstr Islam áleminiń astanasy retinde bıyl Almaty kezdeısoq tańdalyp alynbaǵanyn, ońtústik astanamyzdyń shejiresin tarıhpen óre otyryp, megapolıs qalamyzben qatar atalatyn Túrkistan men Tarazdyń Eýrazııa keńistigindegi tanymaldylyǵyn taratyp aıtyp ótti.
Spıker qazaqtyń keń dalasyn kerýenderimen jalǵaǵan Uly Jibek jolyna shola qarap, Ile Alataýynyń silemderindegi ýaqyttyń izi saırap jatqanyn sóz etip, búgingi tańda búkil Islam áleminiń ordasyna aınalǵan qalada 300-den astam mádenı oshaqtar men 115 tarıhı, arhıtektýralyq eskertkishter men monýmentter bar ekendigin atap kórsetti.
Joǵaryda atap ótkendeı, konferensııada kezegimen sóz alǵan tanymal tulǵalar men salıqaly saıasatkerlerdiń sózi úndes shyǵyp otyrdy. Sóz kezeginde aqyn Oljas Súleımenov:
– Saıasatkerler HHI ǵasyr bastalǵanda ıslam órkenıeti men batys órkenıetiniń qaqtyǵysy bolady degen boljam aıtqan edi. Sol kezde Qazaqstan IýNESKO-ǵa keler ǵasyrdy mádenıetterdi jaqyndastyrý jyly dep ataýdy usynǵan bolatyn. Halyqaralyq uıym bir jyldy ataýdy uıǵardy. Biraq, ol az kórindi de, mádenı yntymaqtastyqty 10 jylǵa sozý týraly sheshim qabyldandy. Keler urpaq mádenıetterdiń irgesi nege ajyrap ketkenin bilýi kerek. Qazir gomosapıens ókilderi sonymen aınalysýda, – dedi.
Sonymen, eki kúnge sozylatyn halyqaralyq konferensııada 40-qa tarta spıker, ıaǵnı asa bedeldi halyqaralyq uıymdardyń kóshbasshylary men ǵalymdar kezegimen sóz alyp, Islam Yntymaqtastyǵy Uıymy aıasynda halyqaralyq ıntegrasııalaný úrdisin talqylaýda. Islam álemi elderindegi tarıh pen mádenıetti zertteý salalaryndaǵy qalyptasqan aǵymdaǵy ahýalǵa saraptama júrgizedi. Qysqasha aıtqanda, kópjaqty mádenı yntymaqtastyqtyń keleshegi tórt baǵyt boıynsha Almaty qalasynyń tórt buryshynda ótý ústinde.
Úlken jıyn «Interkontınental» qonaqúıinde «Islam yntymaqtastyǵyn uıymdastyrý – mádenıetaralyq jáne konfessııaaralyq únqatysýdyń negizi» atty seksııada ótti. «Almatynyń álemdik Islam mádenıetindegi róli men mańyzy» atty aýqymdy shara Á.Qasteev atyndaǵy Qazaqstan Respýblıkasynyń memlekettik óner murajaıynyń ekspozısııa zalyna aýysty. Al «Islam – tózimdilik pen raqymshyldyq dini» atty seksııa Almatydaǵy Ulttyq kitaphanany tańdaǵan. Tórtinshi «Polıetnostyq jáne polıkonfessııalyq qoǵamda dinı-mádenı dástúrlerdi jańartý men saqtaý» atty seksııa «Interkontınental» qonaqúıine qaıta oraldy.
Qalaı desek te, Qazaqstan órkenıetterdiń toǵysýynda, dinderdiń ózara túsinistik tabýynda, barys-kelis pen alys-beristiń artýynda az shara atqarǵan joq. Oǵan qosa, san júzdegen jyldary bar tarıhymyzdy da Islamnan bólip qaramaıtyndyǵymyz aıan. Sondyqtan da, konferensııanyń ashylý saltanatynda sóz alǵandar álemdik jáne dástúrli dinderdiń kóshbasshylaryn qazaq jerinde toǵystyrýǵa qol jetkizgen Nursultan Nazarbaevtyń Islam dinine qatysty: «Islam dini – bul bizdiń halqymyzdyń rýhanı tireginiń biri. Bizder barlyq qazaqstandyqtardyń dinine, etnomádenı erekshelikterine qaramastan, jalpyulttyq birlik pen kelisimniń tamasha formýlasyn jasadyq», degen sózin eske ala otyryp, Almatydaǵy osynaý ońdy oqıǵa sol bastamalardyń zańdy jalǵasy ekendigin tilge tıek etti.
Qoryta kelgende, alqaly kezdesý IYU-ǵa múshe memleketter arasyndaǵy gýmanıtarlyq baılanystardy keńeıtýge, tájirıbe almasýǵa, Almatynyń mádenı áleýetin kóterýge jáne Qazaqstannyń tarıhı-mádenı muralaryn dáripteýge, Islamnyń oń bet-beınesin saqtaýǵa septigin tıgizeri sózsiz.
Keshe halyqaralyq jıynnyń nátıjesinde qarar jáne kóptegen usynymdar qabyldandy. Endi olar múddeli memlekettik organdar men IYU-ǵa múshe memleketterdiń ǵylymı mekemelerine jiberiletin bolady.
Aınash ESALI,
«Egemen Qazaqstan».
ALMATY.
Sýretterdi túsirgen
Dáýren ISAEV.
