Alǵash ret álem chempıonatyn birden úsh memleket – AQSh, Kanada men Meksıka elderi qabyldaıdy. Mundaı format týrnırdiń geografııasyn keńeıtip, Soltústik Amerıkanyń fýtbol ınfraqurylymyn tolyq paıdalanýǵa múmkindik beredi. Kanada alǵash ret mýndıal qabyldaýshysy atansa, AQSh 1994 jyly týrnırdi ótkizgen. Al Meksıka buǵan deıin 1970 jáne 1986 jyldary álem chempıonatyn uıymdastyrǵan bolatyn.
Fýtboldan álem chempıonaty fınalynyń bıletteri taǵy qymbattady
Ala dop alamanynyń basty jańalyqtardyń biri – komandalar sanynyń 32-den 48-ge deıin kóbeıýi. Bul sheshim О́zbekstan, Iordanııa, Kabo-Verde jáne Kıýrasao sekildi elder úshin tarıhı múmkindik týǵyzdy. Osylaısha álem chempıonatyna sırek qatysatyn nemese múlde shyqpaǵan quramalardyń joldama alýy qoljetimdi bola tústi. Jańa formatqa baılanysty matchtar sany da aıtarlyqtaı ósip, 100-den asa oıyn ótkiziledi dep josparlanǵan. Jańa júıe boıynsha 12 topqa bólingen 4 komandalyq toptar oınaıdy. Toptan shyqqan eki úzdik komanda tikeleı pleı-offqa ótse, toptaǵy úshinshi oryn ıeleri arasynan 8 úzdik komanda qosymsha joldamany alady. Osy arqyly pleı-offqa 32 komanda shyǵady. Sarapshylardyń pikirinshe, mundaı erekshelik týrnır barysynda kútpegen nátıjeler men sensasııalar sanyn arttyrýy yqtımal.
«Týrnır qurylymynyń ózgerýi nátıjege sózsiz kóp áser etedi. Oıyn sany kóbeıgen soń, kútpegen nátıjeler tirkelýi múmkin: álsiz komandalar da toptan shyǵýy múmkin; favorıtterge júkteme artady; sensasııalar kóbeıedi. Iаǵnı, jańa format aýtsaıderlerge múmkindik beredi, al favorıtter úshin táýekel ósedi. Al týrnır debıýtanttarynan joǵary motıvasııaǵa negizdelgen oıyn kútýge bolady. Qazaqstan jankúıerleri úshin kórshi О́zbekstan bar. Solarǵa búıregimiz buratyny anyq», deıdi fýtbol sarapshysy Bek Tóleýov.
Tarıh kórsetkendeı, jańa komandalar keıde sensasııa jasaıdy. Biraq chempıon bolý – tájirıbesi bar komandalardyń enshisinde qala beredi. 2025 jyly basty úmitkerler qatarynda Ispanııa, Fransııa jáne Brazılııa bolǵan. Degenmen, qazirgi derekter boıynsha Ispanııa men Fransııa basty pretendentter bolyp sanalady. Al sońǵy chempıonatta Argentına besinshi orynǵa shyqty. Týrnırdiń úı ıeleri AQSh ázirge 14-orynǵa baǵalanyp otyr.
Fýtboldan álemdik reıtıng jarııalandy: Qazaqstan neshinshi orynda tur?
«Basty favortter retinde Fransııa, Ispanııa, Argentınany atar edim. Alǵashqysy sońǵy eki álem chempıonatynda fınalǵa deıin jetti. Bireýinde chempıondyq ataq. Quramy myqty. Eýropanyń eń basty juldyzdary shoǵyrlanǵan. Chempıondar lıgasynyń jartylaı fınalyna shyqqan tórt komandanyń úsheýinde osy klýbtyń oıynshylary júr. Iаmaly bar Ispanııa – sońǵy Eýropa chempıonatynyń jeńimpazy. Qurama babynda. 2010-nan keıin «qyzyl fýrııanyń» mýndıalda joly bolmaı júr. Osy joly bar kúshterin salary anyq. Messı Argentınadaǵy sońǵy oıyndaryn jeńispen aıaqtaǵysy keledi. Sondyqtan olarda aıanyp qalmasy anyq. Sońǵy jyldardaǵy nátıjelerge súıensek, Fransııa ulttyq quramasy – áli de eń qaýipti. Ispanııa ulttyq quramasy – jańa býynmen óte jaqsy oıyn kórsetýde. Al men jeke óz basym Portýgalııaǵa jankúıermin. Ronaldý sońǵy mýndıalin jeńispen aıaqtaǵanyn qalaımyn», deıdi fýtbol sarapshysy.
Chempıonattyń geografııalyq aýqymy da oıyn nátıjesine aıtarlyqtaı eser etetini belgili. Bul buǵan deıingi Qatardaǵy týrnırde aıqyn baıqaldy. Sol sebepti de oıynshylardyń aýa raıyna beıimdelýi, fızıkalyq formasyn saqtaýy mańyzdy faktorlardyń biri bolyp qala bermek.
«Quramadaǵy oıynshylardyń bir-birin túsinýi, bireýi jaraqat alsa, nemese sharshaǵan kezde laıyqty almastyra alýy asa mańyzdy. 48 komanda bolǵandyqtan oıyn sany kóp, jaraqat alý jıiligi de aıtarlyqtaı artady. Sondaı-aq jańa komandalarǵa taktıkalyq turǵydan ıkemdilik, pleı-offtaǵy psıhologııalyq turaqtylyq, bapker tájirıbesi nátıjege tikeleı áser etedi. Qysqasy, «eń jaqsy komanda» emes, eń turaqty komanda jeńetinin umytpaýymyz qajet», Bek Tóleýov.
Budan bólek jankúıerler Germanııa, Anglııa men Brazılııa quramalarynan da úlken úmit artyp otyr. Ásirese, týrnırdi eń kóp jeńse de sońǵy chempıonattarda joly bolmaı júrgen Brazılııa quramasy osy joly baryn salady dep kútiledi. Karlo Anchelottı baptaıtyn «Selesaonyń» qatarynda Vınısıýs Jýnıor, Rodrıgo, Rafınıa jáne Antonı baryn salmaq.
Eske sala keteıik, búginde atalmysh dodada chempıondyq sany boıynsha Brazııalııadan keıin 4 retten jeńiske jetken Germanııa ulttyq quramasy men Italııa ulttyq quramasy ornalasady. Úshinshi orynda 3 ret álem chempıony bolǵan Argentına ulttyq quramasy tur. Sonymen qatar Fransııa ulttyq quramasy eki ret, al Ýrýgvaı ulttyq quramasy eki ret álem chempıony atanǵan. Bir retten jeńiske jetken quramalar qatarynda Ispanııa ulttyq quramasy jáne Anglııa ulttyq quramasy bar.
Nurbolat AMANBEK
