Foto: Ashyq derekkóz
Arterııalyq gıpertonııa álem boıynsha merziminen buryn bolatyn ólimniń, múgedektiktiń jáne sozylmaly aýrýlardyń damýynyń negizgi sebepteriniń biri bolyp qala beredi. Arterııalyq qysymnyń joǵary bolýy mıokard ınfarktiniń, ınsýlttiń, sozylmaly júrek jetkiliksizdiginiń, sozylmaly búırek aýrýynyń jáne tamyrlyq demensııanyń negizgi qaýip faktorlarynyń biri sanalady.
Gıpertonııanyń qaýiptiligi – aýrý uzaq ýaqyt boıy eshqandaı belgilersiz ótýi múmkin. Sondyqtan ony jıi «únsiz óltirýshi» dep ataıdy. Osyǵan baılanysty arterııalyq qysymdy baqylaý búginde qoǵamdyq densaýlyq saqtaýdyń mańyzdy mindetteriniń biri retinde qarastyrylady.
Dúnıejúzilik densaýlyq saqtaý uıymynyń eldik beıininiń derekterine sáıkes, Qazaqstandaǵy eresek turǵyndardyń arasynda arterııalyq gıpertonııanyń taralý deńgeıi shamamen 42%-ǵa jetedi, ıaǵnı eldegi árbir ekinshi eresek adamnyń arterııalyq qysymy joǵary.
2025 jyldyń qorytyndysy boıynsha Qazaqstanda arterııalyq gıpertonııa dıagnozymen 1 776 876 pasıent dıspanserlik esepte turǵan. Bul máseleniń aýqymyn jáne densaýlyq saqtaý júıesine túsetin júktemeniń joǵary ekenin qosymsha kórsetedi.
Elimizde qanaınalym júıesi aýrýlarynyń aldyn alý jáne olardy erte anyqtaý boıynsha keshendi sharalar jalǵasyp jatyr. Skrınıngtik baǵdarlamalar medısınalyq-sanıtarııalyq alǵashqy kómek deńgeıinde arterııalyq gıpertonııany anyqtaý men ýaqtyly dıagnostıkalaýdyń joǵary deńgeıin qamtamasyz etýge múmkindik beredi.
MÁMS sheńberinde ambýlatorııalyq dárilik qamtamasyz etý júıesi de mańyzdy ról atqarady. Ol arterııalyq gıpertonııasy bar pasıentterdi qoljetimdi dárilik terapııamen jáne turaqty dıspanserlik baqylaýmen qamtamasyz etedi.
Júrgizilip jatqan jumystardyń nátıjesinde Qazaqstanda qanaınalym júıesi aýrýlary boıynsha syrqattanýshylyq kórsetkishteriniń tómendeýi baıqalady. 2025 jyldyń qorytyndysy boıynsha qanaınalym júıesi aýrýlarymen syrqattanýshylyq kórsetkishi 5,5%-ǵa tómendedi, al osy aýrýlardan bolatyn ólim 100 myń turǵynǵa shaqqanda 148,8-di qurady.
Sonymen qatar densaýlyq saqtaý júıesiniń negizgi mindetteriniń biri – arterııalyq qysymdy baqylaý tıimdiligin arttyrý, emge beıildilikti qalyptastyrý jáne halyq arasyndaǵy qaýip faktorlaryn tómendetý bolyp qala beredi.
Densaýlyq saqtaý mınıstrligi arterııalyq qysymdy turaqty túrde ólsheý, dárigerge ýaqtyly qaralý, salaýatty ómir saltyn ustaný jáne taǵaıyndalǵan emdi úzdiksiz qabyldaý aýyr júrek-qan tamyrlary asqynýlary men merziminen buryn bolatyn ólim qaýpin edáýir tómendetýge múmkindik beretinin eskertedi.
