HALYQARALYQ AQYL-OI JARYSYNDA 5-ShI ORYNNAN KО́RINDI
Qazaq eli táýelsizdigin alǵannan bergi jyldar ishinde aldyńǵy tolqyn elordada nebir qıyn túıinderdi sheshý jolynda keleli keńes quryp, pátýaly baılamǵa kelip, tórtkúl dúnıeniń tórinen kórinip jatsa, Otanymyzdyń jas tolqyn matematıkteri alǵash ret ózderiniń qarym-qabiletin tanytyp, Astanada ótken halyqaralyq matematıkalyq olımpıadada Qytaı, Reseı, AQSh, Ońtústik Koreıa sekildi azýyn aıǵa bilegen memleketterden keıingi besinshi orynǵa ıe boldy.
Osy arada qazaqtyń tas shaınap, muz búrikken jyr dúldúli Qasym aqynnyń (Amanjolov) “Eı, tákappar dúnıe, Maǵan da bir qarashy: Tanısyń ba sen meni. Men – qazaqtyń balasy!” degen óleńi oıǵa oralyp otyr.
Jarty ǵasyrdan asa ýaqyttan beri ótip kele jatqan bul olımpıada elordanyń týǵan kúninde tý kótergen edi. Bir jeti boıy 105 memleketten bir myńǵa tarta oqýshy baptaryna qaraı, baqtaryn synaǵan bolatyn. 13 shildede Astanadaǵy Táýelsizdik saraıynda olımpıadanyń qorytyndysy shyǵaryldy. Oǵan Premer-Mınıstr Kárim Másimov, Bilim jáne ǵylym mınıstri Janseıit Túımebaev, halyqaralyq matematıkalyq olımpıadanyń konsýltatıvtik keńesiniń tóraǵasy Iozef Pelıkan bastaǵan keńes músheleri, ózge de azamattar qatysty.
Alǵashqy sózdi Premer-Mınıstr K.Másimov alyp, jas bilimpazdardy jeńisterimen quttyqtady. Olımpıadanyń absolıýtti chempıony ataǵyn eń joǵary upaı sanymen jeńip alǵan qytaılyq oqýshy Zı Peıge Astanadaǵy máýeli Báıterek beınelengen altyn medaldi tapsyrdy.
Eń úzdik jas matematıkterge berilýge tıis 47 altyn, 104 kúmis, 115 qola medaldi alý baqytyna ıe bolǵan bilimdi jastardyń qatarynan tabylǵan bizdiń oqýshylar álemdik deńgeıdegi oı óristeriniń bıiktigin dalasyna saı qalyqtap ta, sharyqtap ta usha alatyn qyran tektes qalybyn tanytqany – elimiz úshin mereı, jurtymyz úshin julqynyp aıtar tabys ekeni anyq.
Endi sol bilim jarysyna úkilep qosqan abyroıly 6 oqýshy kim degenge keler bolsaq, altyn medaldiń ıegerleri Taldyqorǵan qalasyndaǵy №20 mektep-lıseıdiń oqýshylary Qanat Satylhanov (matematıkadan sabaq bergen muǵalimi – N.Doskendirova, jattyqtyrýshysy – S.Polıanskıh) pen Nursultan Qajymuratov (matematıkadan sabaq bergen muǵalimi – V.Korıagına, jattyqtyrýshysy – S.Polıanskıh), Almaty qalasyndaǵy №34 mektep-lıseıdiń oqýshysy Denıs Ovchınnıkov (matematıka pániniń muǵalimi, ári jattyqtyrýshysy – O.Pak), kúmis medal ıegerleri Astana qalasyndaǵy qazaq-túrik lıseıiniń oqýshysy Raýan Rahmet (matematıka pániniń muǵalimi, ári jattyqtyrýshysy – Mýammer Gıýl), Almaty qalasyndaǵy O.Jáýtikov atyndaǵy fızıka-matematıka mektebiniń oqýshysy Medet Janbolatov (pán muǵalimi – J.Baısúıelova, jattyqtyrýshysy – D.Esmuhanov). Sol sekildi halyqaralyq olımpıadanyń alǵys hatyna ıe bolǵandardyń qatarynda Almaty qalasyndaǵy O.Jáýtikov atyndaǵy fızıka-matematıka mektebiniń oqýshysy Azamat Dúısenbaev (pán muǵalimi, ári jattyqtyrýshysy – Ǵ.Soǵambaeva) bar. Osyndaı bıik nátıjege jetý jolynda óziniń erekshe úlesin qosqan, Qazaqstan quramasynyń ǵylymı jetekshisi, belgili matematık ǵalym Erjan Baısalovtyń eńbegin de atap ótkenimiz abzal.
Eldiń mereıin ósirgen 6 jeńimpazymyz Elbasy Nursultan Nazarbaevqa ózderiniń atynan jedelhat joldapty. Onda Prezıdenttiń HHI ǵasyrdy bilim, ǵylym ǵasyry degenin aıta kelip, sol údeden shyǵý jolynda úlken qulshynyspen talaptanyp júrgenderin, myna jetistik táýelsizdigimizdiń 20 jyldyǵyna tartar tartýlary ekenin aıtqan. Aldaǵy ýaqytta Otandaryna adal qyzmet etýge ázir ekendikterin jetkizip, bir kezderi osyndaı halyqaralyq deńgeıdegi bilim jarysy qazaq topyraǵynda da ótse ǵoı dep armandaǵandaryn, endi sol armannyń oryndalǵanyn, tórt qubyladan kelgen myńǵa tarta oqýshynyń táýelsiz elimizben tanysý kezinde ózderiniń olarǵa jan-jaqty málimet berý arqyly tanysyp, tabysqandaryn alǵa tartypty. Sizdiń júrgizip otyrǵan salıqaly saıasatyńyzdyń arqasynda, zor qamqorlyqtyń nátıjesinde osyndaı bıik dárejege jetip otyrmyz. Onyń ústine olımpıadanyń ashylýy Astana toıymen ushtasyp kelýi de bizdiń yntamyzdy arttyryp, namysymyzdy qamshylady, jigerimizge jiger qosty, depti jedel hatta júldegerler.
Bir jetige sozylǵan olımpıada tek qana bilim jarysy bolyp qoımaı, alty qurlyqtan kelgen oqýshylarǵa el men jerimizdi tanystyryp, órkenıettiń kóshine qosylyp, óńirge ǵana emes, álemge tanymal memleket ekenimizdi dáıektedik. Onyń ústine TMD memleketteriniń ishinde alǵash ret ótkizilgen bul aqyl-oı jarysy Qazaq eliniń qaı jaǵynan da óresi joǵary ekenin kórsetti. Sonymen, birinshi oryndy – Qytaı, ekinshi oryndy – Reseı, úshinshi oryndy – AQSh, tórtinshi oryndy – Ońtústik Koreıa, besinshi oryndy – Qazaq eliniń komandalary ıelense, qalǵandaryn ózge memleketter bólisti.
Biz olımpıadany uıymdastyrýǵa, bilim báıgesine umtylǵandardy daıyndaýǵa jetekshilik jasaǵan Erjan Baısalovty áńgimege tartqanymyzda: el bolyp eńse tiktegeli beri osyndaı olımpıadalarǵa qatysyp kele jatyrmyz. Bul jolǵy jeńisimiz erekshe boldy. Burynǵy olımpıadalarda top jarǵan Japonııa, Iran sııaqty elderdiń oqýshylary tıisti deńgeıden kórine almady. Esesine, táýelsizdigin alǵanyna 20 jyl bola qoımaǵan Qazaq eli bestikke ilindi. Shyny kerek, Qytaı, Reseı, AQSh sekildi elderdiń qatarynan tabylý zor mártebe. Endigi jerde bul bıikten joǵary órlemesek, tómendemeýimiz kerek. Tek qana matematıka emes, álemdik ǵylymdardyń kóshbasynda turǵan bıologııa, fızıka, hımııa, t.b. pánder boıynsha da ótetin jarystarǵa qatysqanda osyndaı kórsetkishke qol jetkizip, el abyroıyn arttyrýdy oılastyrǵanymyz jón. Dúnıe júzinde ótip jatqan alýan túrli olımpıadalyq jarystarǵa úmitkerlerdi daıyndaıtyn respýblıkalyq “Daryn” ǵylymı-praktıkalyq ortalyǵynyń zamanǵa saı umtylystaryn, uıymdastyrý jolyndaǵy tabystaryn bóle-jara aıtsaq esh artyqtyǵy joq, dedi ǵalym.
Al altyn medal ıegeri Nursultan Qajymuratov bilim jarysyna daıyndyqtyń joǵary dárejede bolǵanyn aıtyp, óziniń osyǵan deıin úsh olımpıadaǵa qatysqanyn, endi, mine, júldeger atanyp otyrǵanyn tilge tıek ete kelip, ótken jyly Germanııanyń Bremen qalasynda bolǵan olımpıadada Qanat Satylhanov ekeýmiz kúmis júldeni ıelensek, osy joly Otanymyzdyń sımvolyna aınalǵan Báıterektiń sýreti medalǵa oıyp bastyrylǵan altyn alqany moınymyzǵa taǵyp otyrmyz. Bul jetistik bolýmen qatar, bizge zor jaýapkershilik te júkteıdi, deıdi.
Sonymen, álemdik óre, azamattyq qarym jaǵynan Otanymyzdyń myqty ekenin tanytqan jas matematıkter elimizdi aqyl-oı salasy boıynsha dúnıejúzilik shyrqaý shyńǵa kóterip, qandaı jarysta bolsyn qabiletten kende de, kem de emes ekenimizdi osylaısha dáıektedi.
Súleımen MÁMET, Sýretterdi túsirgen Orynbaı BALMURAT.
