Semınardy ótkizýdegi maqsat elimizdiń ILL qyzmetine qatysý keleshegin jáne halyqaralyq zertteý baǵdarlamasyna qosylýyna qatysty jospar qurýmen baılanysty.
Neıtrondyq zertteýler salasyndaǵy halyqaralyq yntymaqtastyqty damytý, zamanaýı ǵylymı ınfraqurylymdy irgeli jáne qoldanbaly mindetterdi sheshýge tıimdi paıdalaný, sondaı-aq Iаdrolyq fızıka ınstıtýty men Laýe–Lanjeven ınstıtýty arasyndaǵy ózara is-qımyldy keńeıtý keleshegi Qazaqstan men Fransııa delegasııalary arasyndaǵy Grenobl qalasynda (Fransııa) bıyl jyl basynda ótken kezdesýde talqylanǵan bolatyn.
Semınarda Atom energııasy jónindegi agenttik tóraǵasynyń orynbasary Tımýr Jantıkın ILL-men yntymaqtastyq elimizdiń ónerkásip salasy úshin jańa múmkindikter ashatynyn atap ótse, UǴA vıse-prezıdenti, akademık Asqar Jumadildaev mamandardy birlesip daıarlaýdyń mańyzyna toqtaldy.
Laýe–Lanjeven ınstıtýtynyń bas dırektory Ken Andersen neıtrondyq zertteýlerdegi múmkindikter týraly baıandama jasady.
Laýe–Lanjeven ınstıtýty – ILL neıtrondyq ǵylym men tehnıka salasynda kóshbasshy sanalady. Munda álemniń túkpir-túkpirinen ǵalymdar kelip, zertteýler jasaıdy. Zertteýlerdiń shamamen 20 paıyzy ónerkásip salasynda qoldanýǵa baǵyttalǵan. Qazirgi kezde ILL-de álemdegi eń qýatty neıtron aǵyndarynyń birin qamtamasyz etetin 40-qa jýyq biregeı ǵylymı qondyrǵy jumys isteıdi. Instıtýt jyl saıyn 40-tan astam elden shamamen myńnan astam ǵalymdy qabyldap, halyqaralyq eksperımentter jasaıdy. Endigi kezekte osy ınstıtýtpen yqpaldastyqtyń jalǵasýy tyń ǵalymdary úshin zertteýler jasaýǵa múmkindik beredi.
«Laýe–Lanjeven ınstıtýtymen Iаdrolyq fızıka ınstıtýtynyń yqpaldastyǵy 2016 jyly bastalǵan bolatyn. Endigi kezekte Atom energııasy jónindegi agenttikpen memorandým jasalǵannan keıin elimiz osy ortalyqqa 16-shy memleket bolyp qatysqaly otyr. Mundaı ǵylymı baǵdarlamalarǵa qatysý ǵylym, medısına, energetıka jáne ekologııalyq qaýipsizdik salalaryndaǵy ozyq tehnologııalarǵa qol jetkizýge múmkindik beredi. Otandyq ǵylymı qaýymdastyq úshin bul yntymaqtastyq irgeli fızıka, baıaý neıtrondar fızıkasy, materıaltaný, ınjenerlik zertteýler, ónerkásiptik dıagnostıka, kadrlar daıarlaý jáne zamanaýı zertteý ınfraqurylymyn damytý salasynda jańa múmkindikter ashady. Ortalyqta ıadrolyq fızıka, jańa materıaldar, medısına, energetıka jáne joǵary tehnologııalar salasyndaǵy bolashaqty aıqyndaıtyn zertteýler júrgiziledi. Elimizdiń ǵalymdary buǵan deıin de halyqaralyq ǵylymı toptar quramynda jáne eýropalyq áriptesterimen birlese otyryp, irgeli fızıka jáne baıaý neıtrondar fızıkasy boıynsha zertteý jumystaryna belsendi atsalysty. Bul tájirıbe otandyq zertteýshilerdiń neıtrondyq ǵylym salasyndaǵy joǵary áleýetin dáleldep, myqty ǵylymı baza men kásibı baılanystardyń qalyptasýyna negiz boldy», dedi Iаdrolyq fızıka ınstıtýtynyń bas dırektory Saıabek Sahıev.
Qazirgi tańda elimiz ǵylymyn damytýdyń basym baǵyttarynyń biri – jekelegen halyqaralyq eksperımentterge qatysýmen shektelmeı, júıeli ári derbes ǵylymı baǵyt qalyptastyrý bolyp sanalady. Iаǵnı, eýropalyq seriktestermen birlesip te, otandyq ǵalymdardyń kúshimen de tolyqqandy eksperımentterdi ázirlep, iske asyrý múmkindigi zor. Mundaı qadam elimiz úshin halyqaralyq jobalarǵa qatysýǵa, sonymen qatar ǵylymı mindetterdi óz betinshe aıqyndaýǵa, eksperımenttik ótinimder berýge, derekterdi taldaýǵa jáne alynǵan nátıjelerdi álemdik deńgeıde usynýǵa, kadrlar daıarlaýǵa múmkindik beredi.
ALMATY
