QADAǴALAÝ QARYMY ARTA TÚSTI

Atyraý oblystyq prokýratýrasynda Qazaqstan Respýblıkasynyń Bas Prokýrory Qaırat Mámıdiń tóraǵalyǵymen elimizdiń bas qadaǵalaý organynyń ótken jarty jyldyqta atqarylǵan jumystarynyń qorytyndysy men aldaǵy kezeńniń mindetterine arnalǵan kóshpeli alqa májilisi ótti. Alqa barysynda ótken merzim ishinde birshama jumys atqarylǵany tilge tıek boldy. Atap aıtqanda, qadaǵalaý tekserýleriniń qorytyndysy boıynsha 500 myńǵa jýyq adam men 2 myńǵa jýyq kásipkerlik sýbektileriniń konstıtýsııalyq quqyǵy qorǵalǵan. Prokýrorlardyń aralasýymen 5 mlrd. teńgege jýyq eńbekaqy tólenip, 30 mlrd. teńgeden astam keltirilgen zalal qaıtarylǵan. Májilis sońynda gazet tilshisi elimizdiń Bas Prokýrory Qaırat MÁMIMEN suhbattasqan edi. Tómende oqyrmandar nazaryna sol suhbatty usynyp otyrmyz. – Qaırat Ábdirazaquly, sizdiń respýblı­kamyzdyń Bas Prokýrory qyzmetine taǵaıyndalǵanyńyzǵa bir jyldan asa ýaqyt bolypty. Bir qaraǵanda, bul ýaqyt qas qaǵymdaı sııaqty. Degenmen, onyń da salmaǵy bar. Sondyqtan suhbatymyzdy osy kezeń aralyǵynda atqarylǵan jumys, tyndyrylǵan ister týraly áńgimeden bastasaq. – Barshaǵa belgili, daǵdarys tusynda el ekonomıkasyn qoldaýǵa teńdessiz sharalar qabyldap, osy maqsatta Ulttyq qor qarjysynan 1 trıllıon 200 mıllıardtan astam teńge bólindi. Memleket basshysy “Daǵdarys arqyly jańarý men damýǵa” atty ótken jylǵy Qazaq­stan halqyna Joldaýynda daǵdarysqa qarsy sharalardy júzege asyrýǵa jáne osy maqsatqa bólingen bıýdjet qarajatynyń jumsalýyna qatań baqylaýdy qamtamasyz etý jóninde naqty tapsyrmalar bergen bolatyn. Osyǵan baılanysty ýákiletti organdar tıisti jumystardy turaqty túrde júrgizip keledi. Qazirgi ýaqytta quqyq qorǵaý organdary halyqtyń ıpotekalyq zaemdaryn qaıta qarjylandyrýǵa, shaǵyn jáne orta bıznesti, agroónerkásiptik keshendi qoldaýǵa, ekonomı­kanyń naqty sektoryn nesıelendirýge bólingen qor qarjysynyń jumsalýynyń zańdylyǵyn tekserýdi aıaqtady. Tutastaı alǵanda, memlekettik organdar bıýdjet qarajatyn tıisinshe jumsaýdyń Úki­met belgilegen sharttarǵa sáıkes paıdala­ny­lýyn qamtamasyz etti. Bul rette aıtarlyqtaı zań buzýshylyqtar jáne kóleńkeli mámile­lerdiń jasalý derekteri anyqtalǵan joq. Quqyq qorǵaý organdary ýákiletti qurylymdarmen birge Elbasynyń daǵdarysqa qarsy bólingen qarajatty maqsatty jáne tıimdi jumsaý jónindegi tapsyrmasynyń tıisinshe oryndalýyn qamtamasyz etti. Bul arada úkimettik qurylymdardyń ózderiniń de asa muqııattylyq tanytqanyn aıta ketkenimiz jón. Al búkil quqyq qorǵaý organdarynyń jumy­syn osy baǵytqa jumyldyrýda proký­ra­tý­ranyń erekshe ról atqaratyny belgili. Bul rette Quqyq qorǵaý organdary úılestirý keńesiniń mańyzy arta tústi. Osyǵan oraı biz onyń jumysyn odan ári jandandyrýdy aldymyzǵa mindet etip qoıdyq. Bul rette Elbasy tapsyrmasyna sáıkes, qylmystyq qýdalaý organdarynyń qyzmetterin barynsha úılestirip, olardyń qylmyspen kúrestegi is-áreketteriniń joǵary tıimdiligin qamtamasyz etýdi jumysymyzdyń basty baǵytyna aınaldyrdyq. Osy maqsatta Quqyq qorǵaý organdarynyń úılestirý keńesiniń hatshylyǵy turaqty jumys istep tur. Úılestirý keńesi májilisterinde kóptegen máseleler qaraldy. Onyń ishinde Ulttyq qaýipsizdik strategııa­syna, sybaılas jemqorlyqpen kúreske, uıymdasqan qylmysqa, shekaralardaǵy jáne shekaraǵa jaqyn aýmaqtardaǵy ekonomıkalyq jáne basqa da qylmystarǵa, nashaqorlyq pen esirtki bıznesine, ekologııalyq quqyq buzýshy­lyqtarǵa qatysty kúrdeli taqyryptar da bar. Máselen, joǵaryda aıtylǵan Ulttyq qor qarjysyn zańdy da tıimdi paıdalanýyna baqylaý jasaý máselesi jyl basynda osy Úılestirý keńesiniń májilisinde arnaıy qara­lyp, quqyq qorǵaý organdarynyń árqaısy­synyń osy oraıdaǵy mindetteri aıqyndaldy. Osy baǵytta júrgizilgen birlesken tekserý­lerdiń nátıjeleri saralandy. Al sáýir aıynda ótken májilis otyrysyn­da kámeletke tolmaǵandar arasyndaǵy quqyq buzýshylyqtarmen kúres máselesi qaralyp, oǵan múddeli organdarmen qatar, balalar men jasóspirimder arasyndaǵy qylmys ýshyǵyp otyrǵan Jambyl oblysynyń ókilderi de shaqyryldy. Sóıtip, qylmystyń bul túrimen kúrestiń ádis-tásilderi jan-jaqty talqy­lanyp, birlesken sheshimder qabyldandy. Jalpy, úılestirý keńesterinde qabyldan­ǵan sheshimderdiń qazirgi kezeńde kóbirek kórinis berip otyrǵan qylmys túrlerimen kúreste neǵurlym pármendi tetik qoldanýǵa negiz bolatyny sózsiz. Al aldaǵy ýaqytta qadaǵalaý organynyń úılestirýshilik rólin “Prokýratýra týraly” Zańǵa ózgerister engizý jolymen zańdy túrde bekitip alýdy oılastyryp otyrmyz. – Bas prokýratýra quramyndaǵy Quqyqtyq statıstıka jáne arnaıy esepke alý komıteti tóńireginde de “ony basqa qurylymdarǵa beriledi eken” degen boljamdar aıtylyp edi... – Shynaıy statıstıkasyz aldaǵy jumys­ty josparlaý, onyń basym baǵyttaryn anyq­taý múmkin emes. Sondyqtan bul qurylymnyń qyzmetiniń mańyzy jalǵyz prokýratýraǵa ǵana emes, barlyq quqyq qorǵaý organdary úshin de asa zor. Jáne de joǵaryda aıtqanymyzdaı, úıles­tirý mindeti bizde bolǵandyqtan, onyń pro­kýratýra quramynda bolǵany jón. Komı­tet­ke qatysty memlekettik turǵydaǵy osyndaı kózqarasty anyqtap alǵannan keıin, endi onyń jumysyn osy zamanǵa saı jetildirý mindeti turdy. Sondyqtan komıtet jumysyn túbegeıli jaqsartýdyń jańa jobasy bekitilip, ony júzege asyrýǵa batyl kirisip kettik. Kóp uzamaı-aq ol óz jemisin berdi. Qazirgi tańda jańa tehnolo­gııalardy paıdalanyp, ıaǵnı esepke alýdyń elektrondy ádisteri arqyly búkil elimizdegi, sondaı-aq belgili bir óńirdegi qylmystyq ahýaldy dál bere alatyn dárejege jettik. О́tken jylǵy qazan aıynda Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdenti Ákimshiliginiń qu­qyq­tyq statıstıkanyń shynaıylylyǵyn qam­tamasyz etý sharalary týraly arnaıy másele qaraǵany onyń mańyzdylyǵyn kórsetse kerek. – Osy komıtettiń bergen málimetterine qaraǵanda, qylmystyń keıbir túrleri ósip ketken tárizdi... – Osy ýaqytqa deıin qylmysty tolyq tirkemeı, al olardyń ashylý kórsetkishin kóterip kórsetý barlyq jerde derlik oryn alǵany jasyryn emes. Elektrondyq esepteý júıesi engizilgennen keıin bulaısha burmalaý múmkin bolmaı qaldy. Endi olardyń qoldan tómendetilgen kórsetkishi emes, naqty da shynaıy deńgeıi beriletin boldy. Áıtpese, olar shyn máninde ósken joq. – Toqsanynshy jyldardyń aıaǵynda prokýratýranyń mártebesi jóninde jáne onyń qadaǵalaý fýnksııalaryn joqqa shyǵarýǵa baǵyttalǵan áreketter boldy. Bir qaýym zańgerler “prokýratýra – sosıalızmniń sar­qyn­shaǵy” degen pikirdi qýattap, onyń ókiletti­ligin shekteý jóninde másele qozǵaǵan-dy... – Sizdiń aıtyp otyrǵanyńyz quqyqtyq reformanyń ekinshi kezeńine arnalǵan baǵdarlamany talqylaý kezinde kóterilgen másele ǵoı. Sol kezeńde jasalǵan bul usynys­tar qoldaý tappady. Birinshiden, keıbireýler aıtyp júrgendeı prokýratýrany keńes ókimeti oılap tapqan joq. Kerisinshe, keńes bıligi kezinde artyq qurylym dep sanap, prokýratýrany taratyp jibergen. Tek bes jyldan keıin, 1922 jyldyń shildesinde búkil órkenıetti álemniń aldynda artta qalǵan memleket bolyp kóringisi kelmeı, prokýratýra organdaryn qaıta qurýǵa májbúr boldy. Ekinshiden, prokýratýra – barlyq memleket­terdiń birtutas bóligi. Prokýrorlardyń halyqaralyq assosıasııasynyń quramyna Qazaqstan Respýblıkasynyń prokýratýrasy da múshe bop kirdi. – Siz sot salasynyń barlyq satysynda qyzmet etip, barlyq deńgeıindegi basshylyǵynda boldyńyz. On jylǵa jýyq ýaqyt Joǵarǵy Sot Tóraǵasy qyzmetin atqardyńyz. Sot júıesin reformalaýdaǵy eńbegińizdi eshkim joqqa shyǵara almaıdy. Endi Bas Prokýrorsyz. Osy eki sala qyzmetindegi aıyrmashylyqtardy baıqadyńyz ba? – Aıyrmashylyq, árıne, bar. Bulardyń negizgi qyzmetteri Konstıtýsııanyń ózinde saralanyp berilgen. Ol sot úshin sot tóreligin shyǵarý bolsa, prokýratýranyń negizgi qyzmeti – joǵary qadaǵalaýdy júzege asyrý, dep jazylǵan. Adamdardyń quqyǵy men erkindikterine, memleket múddesine nuqsan keltiretin jappaı sıpat alyp kele jatqan quqyq buzýshylyq­tardyń jedel jolyn kesip otyrý prokýratý­ranyń basty ereksheliginiń biri. Jalpy, bul organ qalyptasyp otyrǵan jaǵdaıǵa, oqys oqı­ǵalarǵa qaraı qımyldap, aıryqsha ıkem­dilik tanytyp otyrýǵa beıim jáne árdaıym solaı bolýǵa tıis. Sondyqtan jalpy strategııalyq mindetter bolmasa, sotpen salystyrǵanda, prokýratýranyń jumysyn aldyn ala tolyq aıqyndap, kesip-piship qoıý qıyn. Mysaly, sot salasyna bastan-aıaq tergeý júrgizilip, tııanaqtalǵan ister kelip túsetin bolǵandyqtan, onyń jumysyn kúni buryn josparlap qoıýǵa ábden bolady. Al saıyp kelgende, sot pen prokýratý­ranyń ıleıtin pushpaǵy bireý, jumystary qoıan-qoltyq aralasyp jatyr. Maqsat ortaq: adamdar men azamattardyń quqyǵy men memleket múddesin qorǵaý. Uzaq jyldar sot salasynda istegen adam retinde prokýratýra salasynda da kózime bóten bolyp kórinetin ıakı maǵan túsiniksiz eshteńe joq. Qaıta burynǵy tájirıbem mundaǵy jumysyma mol járdemin tıgizip, tolyqtyra túskendeı. Máselen, tergeý jumysynyń sapalylyǵy sot sheshimine tikeleı áser etedi. Jaqsy tergeýden ótip, bári anyqtalyp kelgen isti qaraý sotta jeńilge túsedi. Al ıi qanbaǵan shıki materıal­dardyń qaralýy qıyn. Bul jáıt maǵan ábden belgili bolǵandyqtan, munda kelgennen keıingi myqtap qolǵa alǵan máseleniń biri osy boldy. Qylmystyq ister boıynsha sot prosesine qatysatyn prokýrorlar basqarmasyn Qylmystyq is júrgizý zańdylyǵyn qadaǵalaý departamentine qosyp, olardy tutas bir júıege aınaldyrdyq. Bul óziniń oń jemisin beredi dep oılaımyn. – Ýaqytynda qamaýǵa alý sanksııasyn prokýratýradan alyp, sotqa ótkizý jóninde aıtys-tartystyń az bolmaǵany belgili. Nátıjesinde órkenıetti elderdegi sııaqty sanksııa berý sot quzyretine ótkizildi. Osy pikirdi qoldaýshylar qatarynda siz de boldyńyz. Al búgin prokýrorsyz. Osy másele týraly pikirińiz ózgergen joq pa? – Suraǵyńyzdyń túp tórkinin túsinip otyrmyn jáne oǵan naqty da anyq jaýap bereıin: tipti de ózgergen joq. О́ıtkeni, biz bul máselede árkim óz salasynyń soıylyn soǵyp, tar vedomstvolyq múddede shektelip qalǵan joqpyz. Sondaı-aq, munda “aıtys-tartys” emes, negizinen osy taqyryp tóńireginde adam quqyǵy jónindegi zańnamany jetildire túsýdi dittegen ashyq pikir alysý órbidi. Onda qarapaıym adamdardan bastap, belgili ǵalymdar men memleket qaıratkerlerine deıin baısaldy oı, salıqaly pikir bildirgenine bárimiz kýámiz. Aqyry osy pikirlerge súıenip, negizinen ozyq memleketterdiń tájirıbelerine taban tirep, óz memleketimizdiń erekshelikterin de eskere kele aqyry pikir toqaılastyrdyq. Sóıtip, adam quqyǵyn qorǵaýdy sot aldyn ala tergeý kezinen-aq bastaıtyn boldy. Adamdar men azamattar quqyǵy buzyl­maýy­nyń senimdi kepiliniń biri bolyp otyrǵan bul ózgeris qazirdiń ózinde óz jemisin berip otyr. Jalpy respýblıka boıynsha prokýratýra­nyń bultartpaý sharalaryn tańdaý jónindegi usynystaryn sottyń qaraý praktıkasy naqty negizge súıenip, ońdy qalyptasyp keledi. Qamaýǵa alý túrindegi bultartpaý sharalaryn sanksııalaý týraly usynystardy qaraý kezinde aıtarlyqtaı problemalyq máseleler týyndaǵan emes. Osy sanksııa berý máselesin pysyqtaı túsý odan ári jalǵasýda. Qazirgi ýaqytta kámeletke tolmaǵan jasóspirimderdi ýaqytsha oqshaýlaý, beıimdeý jáne ońaltý ortalyqta­ryna jiberýge sanksııa berýdi sotqa aýdarý múmkindigi zerdelenýde. Sondaı-aq, men ózim, Quqyqtyq saıasat tujyrymdamasynyń qaǵıdalaryna oraı, adamdar men azamattardy júıke aýrýlary aýrýhanasyna jiberý úshin sanksııa berýdi sotqa ótkerý máselesine at salystym. – Joǵarǵy Sotta Tóraǵa qyzmetin atqaryp júrgen kezińizde sot salasynyń barlyq deńgeıdegi basshylaryna “qaraýyńyzdaǵy qyzmetkerler jemqorlyqqa qatysty qylmys jasasa, ózderińiz tikeleı jaýap beresizder” degen qatal da bolsa ádil talap qoıǵan edińiz. Al qazir she? Prokýratýra salasynda da osy talap bar ma? – Bar bolǵanda qandaı. Bizdiń bir qyzmetkerimiz tarapynan alda-jalda osyndaı qylmys belgili bolsa ol búkil salamyz boıynsha tótenshe oqıǵa bolyp sanalady. Prokýratýra organdarynda sybaılas jemqor­lyq quqyq buzýshylyqtyń aldyn-alý maqsa­tynda tómengi turǵan prokýratýralardyń qadaǵalaý qyzmetterin iske asyrýyna jáne olar júrgizetin jumystardyń ashyqtyǵyn qamtamasyz etýge ishki vedomstvolyq baqylaý júıesin kúsheıtýge baılanysty qosymsha uıymdastyrýshylyq sharalar qabyldandy. Basshynyń qaramaǵyndaǵy qyzmetkerlerdiń álgindeı qoǵamǵa jat qylyǵy úshin jaýapker­shiligi biz jańadan ótken jyly qabyldaǵan Prokýratýra organdary qyzmetkerleriniń Ar-namys kodeksinde qadap aıtylǵan. Mysaly, eger prokýratýra organdarynda qylmysqa jatatyn qylyq jasaǵan qatardaǵy prokýrordyń áreketi úshin aýdan prokýrory jaýap beretin bolsa, al aýdan prokýrory jasaǵan teris qylyq úshin oblys prokýrory jaýapqa tartylady. О́tken jyly Batys aımaqtyq kólik prokýrory osyndaı áreketter úshin jaýapqa tartylyp, laýazymynan bosatyldy. Al Pavlodarda bolǵan oqys oqıǵa boıynsha oblys prokýrory ózi aryz alyp kelgen soń, ony atqaryp otyrǵan laýazymynan bosatýǵa týra keldi. Osylaısha ol aýyr da bolsa batyl sheshim qabyldap, óz aryn taza saqtap qaldy. Aǵymdaǵy jylda qyzmetkerlerimizdiń sybaılas jemqorlyqqa qatysty qylmys jasaý faktisi joq. Bul óz aramyzda mundaı quqyq buzýshylyqtardyń aldyn alý jumystaryn pármendi júrgizýdiń ońdy nátıjesi dep batyl aıta alamyn. Qazirgi ýaqytta Bas prokýratýra men jergi­likti prokýratýra organdarynda qyzmettik tártipti nyǵaıtý jáne sybaılas jemqorlyqqa qarsy turýdyń ádisteri men tásilderin ázirleý boıynsha jumystar odan ári jalǵasýda. – Kezinde tergeý qyzmeti prokýratýra ókilettiginde de bar bolatyn. Memlekettik tergeý komıtetiniń (MTK) qurylýyna baıla­nysty, bul qyzmet osy organǵa berildi de, keıin MTK taraǵan soń, tergeý prokýratýraǵa qaıtarylmaı qaldy. Degenmen, keıingi kezde osy máseleni jıi kóterip júrgen zańgerler de bar. Bul jónindegi pikirińiz qandaı? – Bizdiń qyzmettiń is júrgizý negizderi keleshekte jetildirýdi qajet etedi. Kún tártibinde qoǵamǵa qaýip tóndiretin qylmystar boıynsha prokýrorlardyń qylmystyq isterdi tergeý tájirıbesin qosa alǵanda, sotqa deıingi óndiristegi prokýrorlardyń róli men jaýapkershiligin odan ári joǵarylatý tur. Osyǵan oraı, Elbasy byltyr shilde aıynda qol qoıǵan “Jedel-izdestirý qyzmetiniń máseleleri jónindegi keıbir zańnamalyq aktilerge ózgertýler men tolyqtyrýlar engizý týraly” Zań prokýratýra organdaryna tergeýdi júrgizý quqyǵyn qaıtadan júktegenin aıta ketý kerek. Bastapqy satyda ózektiligi erekshe qylmystyq isterdi, sonymen qatar quqyq qorǵaý organdarynyń qyzmetkerleri jasaǵan qylmystardy tergeý, keleshekte ózge qylmystyq isterdi tergeý quqyǵy berilgen. О́tken kezeń ishinde prokýrorlardyń basshylyǵyndaǵy vedomstvoaralyq tergeý toptary birqatar kópke belgili kúrdeli isterdi qarady. Sóıtip, aıryqsha jaǵdaılarǵa baıla­nysty ár túrli sanattaǵy isterdi prokýrorlar óndirisine alý tájirıbesi kádimgideı qalyptasyp qaldy. Búgingi tańda prokýratýra organdary óziniń qylmystyq qýdalaý qyzmetin istiń kólemi men kúrdeliligine qaraı eki túrde: birinshi, proký­rorlardyń ózderi qylmystyq isterdi tikeleı júrgizedi, ekinshi, joǵaryda aıtylǵandaı, vedomstvoaralyq tergeý toptaryn basqarý arqyly júzege asyrady. Qazirdiń ózinde prokýror basqarýyndaǵy tergeý toptarynyń birtalaı kúrdeli ister boıynsha tolymdy tergeý júrgizgeni belgili. Máselen, osy arnaıy prokýrorlardyń bas­shy­lyǵymen nesıeni zańsyz alyp, memleketke júzdegen mıllıard teńge kóleminde shyǵyn keltirgen BTA Banktiń burynǵy basshylaryna qatysty qylmystyq isti tergeý aıaqtalyp, sotqa tapsyryldy. Sonymen qatar qylmys­tyq áreketter saldarynan memleketke 600 mıllıon teńgeden astam shyǵyn keltirgen Qorǵanys mınıstrliginiń basshylyq quramyna qatysty ister de aıaqtaldy. Qarýly Kúshte­riniń Aeroutqyr áskerleri qolbasshysynyń orynbasary A.V.Balabanovqa qatysty tergeý júrgizildi. Onyń zańsyz áreketteriniń zardabynan memleketke 4 mlrd. teńgeden astam zalal keltirilgen. – Bas prokýratýra janynan tergeý komıteti qurylady eken, degen de áńgime bar ǵoı... – Bas prokýratýranyń janynan tergeý komıtetin qurý jóninde áńgimeniń aıtylyp kele jatqany ras. Oǵan zańdyq negiz de joq emes. Alaıda, prokýratýra organdarynyń quzyretine sáıkes, onyń negizgi mindeti – tergeý organdarynyń zańdylyqty saqtaýyn qamtamasyz etý, oǵan prokýrorlyq baqylaý júrgizý. Meniń oıymsha, Bas prokýratýra janynan tergeý komıtetin quryp, ol komıtetke prosessýaldyq zańmen isterdi tergeý quqyǵyn beretin bolsaq, prokýra­týranyń qadaǵalaý fýnksııasy álsirep ketýi múmkin. Sol sebepti de Bas Prokýror retinde bul máselege óz basym kúmánmen qaraımyn. Degenmen, joǵaryda aıtyp ótkenimdeı Bas prokýratýranyń janynan tergeý komıtetin qurýǵa zań júzinde eshqandaı qaıshylyq joq. – Siz Bas Prokýror bolyp taǵaıyndal­ǵannan keıin keıbir basylymdarda “Qaırat Mámı prokýratýra salasynda kadrlyq saıasatty jańa deńgeıge kóterdi” degenge saıatyn pikirler aıtylýda. Buǵan ne deısiz? – Buryn keńes ókimeti tusynda: “Tabys kilti – kadrda” dep jazýshy edińizder ǵoı. Sol – ras. Bilikti de bilimdi mamandarsyz jumys sapasyn kóterý múmkin emes. Sondyqtan jumysymyzdyń bul salasyna aıryqsha kóńil bólip otyrmyz. О́zderińizge belgili, byltyr Astanada uzaq jyldardan beri birinshi ret aýdandyq prokýrorlardyń basyn qosyp, úlken jıyn ótkizdik. Munyń paıdasy mol boldy. Onda negizgi kadr ustahanasy osy aýdandyq prokýratýra ekendigi atap aıtyldy. Jalpy, bul sala boıynsha prokýratýra organdarynyń júıesinde kadrlardy irikteý jáne ornyqtyrý jumystaryn uıymdastyrý qaıta qaraldy, onda aýmaqtyq organdardyń basshy quramyn kezekti aýystyrý jáne tıimdi ári naqtyly kadrlyq rezervti qalyptastyrý máselelerine erekshe nazar aýdarylyp otyr. Zań talaby boıynsha prokýratýra salasynda óńir prokýrorlarynyń ornyn aýystyryp turý (rotasııalaý) júıeli túrde júrgizilip turady. Negizinen oblys basshylyǵyna osy salada birneshe jyl orynbasar bolyp qyzmet istep, tanymal bolǵan adamdar taǵaıyndaldy. Qyzmetkerge qoıatyn meniń basty talabym: biliktiligi, óz isine jaýapkershiligi, kásibı adaldyǵy. Prokýratýra organdaryna qyzmetke qabyldaý kezinde quqyq qorǵaý jáne sot júıesinde jumys tájirıbesi bar úmitkerlerge, sondaı-aq memlekettik baǵdarlama boıynsha oqyǵan adamdardy alýǵa aıryqsha kóńil bólinedi. Jyl saıyn Bas Prokýror bekitetin basshy laýazymdardyń rezervine jetkilikti kásibı tájirıbesi bar jáne qajetti iskerlik ári moraldyq qasıetterge ıe qyzmetkerler engizilip otyrady. – Qaırat Ábdirazaquly, sybaılas jem­qorlyqpen kúres árdaıym Elbasy nazarynda ekeni belgili. Búgingi kúni qylmystyń osy túrimen kúres qarqyny qalaı? – Bul – bizdiń jumysymyzdyń basty baǵyty. Al 2010-2014 jyldarǵa arnalǵan Bas prokýratýranyń Strategııalyq josparyndaǵy negizgi baǵyttarynyń biri de qylmystyń osy túrimen kúres bolyp bekitilgen. Qazaqstan Prezıdentiniń “Qazaqstan Respýblıkasynda qylmystylyq jáne sybaılas jemqorlyqqa qarsy kúresti kúsheıtýdiń jáne quqyq qorǵaý qyzmetin odan ári jetildirýdiń qosymsha sharalary týraly” 2009 jylǵy 22 sáýirdegi Jarlyǵynda belgilengen mindetterdi iske asyrý boıynsha Bas prokýratýra arnaıy sharalar qabyldady. Bizdiń bul baǵyttaǵy jumysymyz bir sátte tolastaǵan emes. Osy alǵashqy toqsannyń ózinde prokýrorlar osyndaı qylmys belgileri boıynsha 738 tekserý júrgizipti. Sonyń nátıjesinde 906 adam tártiptik, 21 adam ákimshilik jaýapkershilikke tartylyp, mem­leket kirisine 19 mln. teńgeden astam qarjy qaıtaryldy. Anyqtalǵan zań buzýshylyqtar boıynsha 17 qylmystyq is qozǵaldy. – Osy qylmys túri qaı óńirlerde basym? – Qoldaǵy bar málimetterge qaraǵanda, esepke qoıylǵan sybaılas jemqorlyq qylmystar boıynsha Ońtústik Qazaqstan, odan keıin Qaraǵandy, Jambyl, Almaty oblystary tur. Quqyq qorǵaý organdarynyń qylmyspen kúrestegi qyzmetterin úılestirýdi kúsheıtý týraly Memleket basshysynyń tapsyrmasyn oryndaý aıasynda osy sybaılas jemqor­lyqpen kúres máselesi taıaý kúnderi arnaıy qaralatyn bolady. – Qazaqstan Respýblıkasynyń Prezıdenti N.Nazarbaev Qazaqstan halqyna Joldaýynda “Biz quqyq qorǵaý júıesin reformalaý boıynsha baıypty jumys júrgizýge tıispiz. Búginde ókinishke qaraı, bizdiń barlyǵymyzǵa tıimsiz basqarýdyń, quqyq qorǵaý organdarynyń fýnksııalaryndaǵy janjaldan, tıisti kadrlyq jumystyń bolmaýynan, sondaı-aq el quqyq qorǵaý júıesi qyzmetinde móldirlik pen baqylaýdyń joqtyǵynan týyndaǵan proble­malar anyq kórinedi” degen bolatyn. Búgingi kúni Elbasy mindettegen osy bir máselelerge baılanysty qandaı jumystar atqarylyp jatyr? – Iá, quqyq qorǵaý organdarynyń arasyndaǵy keıbir ózara túsinispeýshilik máselesi biraz ýaqyt tilge tıek boldy. Biraq, búginde bul másele óz retimen oń sheshimin taýyp, quqyq qorǵaý organdarynyń qyzmeti bir arnaǵa tústi. – Endi syrtqy baılanystaryńyz jóninde aıta ketseńiz... – Jahandaný zamanynda memlekettiń quqyq qorǵaý salasynda syrtqy baılanys­tarsyz elestetý qıyn. Ásirese, esirtki tasy­maly, qylmyskerlerdi qaıtarý, ózara quqyq­tyq kómek sııaqty máselelerdiń sheshimin tabý onsyz tipti múmkin emes. Elimizdiń prokýratýrasy búgingi kúni álemniń kóptegen elderimen tyǵyz quqyqtyq baılanysty jolǵa qoıǵan. Bul másele sońǵy kezde burynǵydan góri jandana tústi. Máselen, ótken jyly Astana qalasynda TMD-ǵa qatysýshy elderdiń bas prokýrorlary arasynda adam, olardyń aǵzalary men tinderi saýdasymen kúres jóninde kelisimge qol qoıyldy. Sondaı-aq, ótken jyldyń qazan aıynda Qazaqstan Respýblıkasynyń Bas prokýratýrasy men Slovakııa Respýblıkasy prokýratýrasy arasyndaǵy kelisimge jáne Chehııa Respýblıkasynyń Joǵary memlekettik prokýratýrasy arasynda memorandýmǵa qol qoıyldy. Búginde elimizdiń Bas prokýratýrasynda halyqaralyq baılanystar jóninde tutas bir departament josparly túrde jumys istep otyr. Onda sheteldik tilderge jetik, osy salada tájirıbesi mol adamdar jumys isteıdi. Jalpy, basqa eldermen quqyqtyq qarym-qatynasymyz barǵan saıyn arta beretini sózsiz. Bul oraıda 2011 jyly Prokýror­lardyń halyqaralyq assosıasııasynyń Astanada bas qosatyny zor bedel jáne úlken jaýapkershilik ekenin de aıta ketken oryndy. Áńgimelesken Sharafaddın ÁMIR.