KÁSIPKERLIKTI DAMYTÝDYŃ DAŃǴYLY

Qyzylorda oblysy ákimdigi men “Samu­ryq-Qazyna” ulttyq ál-aýqat qorynyń uıymdastyrýymen aımaq kásipkerlerine arnalǵan bıznes-forým ótkizildi. Indýstrııalyq-ınnovasııalyq baǵdarla­manyń basym bóligin júzege asyryp otyrǵan “Samuryq-Qazyna” UÁQ damý ınstıtýttary­nyń jetekshileri men aımaq kásipkerleriniń kezdesýin ashqan oblys ákiminiń orynbasary Murat Muhamedov Elbasynyń “Jańa onjyl­dyq – jańa ekonomıkalyq órleý – Qazaq­stannyń jańa múmkindikteri” atty Joldaýy­nan keıin elimizde ekonomıkany ártarap­tandyrýǵa basa mán berilip otyrǵanyn jetkizdi. – Elbasy Joldaýy jańasha órleýdiń óreli múmkindigi, jańasha baǵyttyń bastaýy boldy, – deıdi ol. – Baǵdary myǵym, maqsaty aıqyn osy qujat Qazaqstandy daǵdarystyń daýylynan aman alyp qaldy. Osynyń arqasynda el ekonomıkasyn daǵdarystan keıin de turaqty qalyptas­tyrýdyń joly tabyldy. QR Úkimetiniń qaýlysymen eldiń uzaq merzimdi damý jospary bekitildi. Qazir “Bıznestiń jol kartasy – 2020” baǵdarlamasy boıynsha ekonomıkanyń shıkizat emes sektoryndaǵy jumys oryndaryn saqtaý, turaqty óndiris oryndaryn ashý men aımaqtardaǵy kásipkerlik salany damytýda ıgilikti ister júzege asyrylýda. Oblys ákimdigi men “Samuryq-Qazyna” UEQ birlese uıym­dastyryp otyrǵan bul shara sol baǵyttaǵy basym mindetterdi belgileýge arnalyp otyr. Damý ıns­tıtýttary men oblys is­kerleriniń ba­syn qosqan forýmda aı­maqta ındýs­trııalyq-ın­no­vasııalyq ba­ǵyttyń jú­zege asyrylý barysy da baıan­daldy. Aımaq boıynsha respýblıkalyq ındýstrııa­landyrý kartasyna jalpy quny 245 mlrd. teńgeden asatyn 54 joba usynylsa, qazir 10 jobany júzege asyrý qolǵa alynǵan. Oblystyq kásipkerlik jáne ónerkásip basqarmasynyń bastyǵy Serik Sermaǵambetov osy jobalar qatarynda Aqshabulaqta ekinshi gaz óńdeý zaýyty, Qumkól kenishindegi gaz­týrbınalyq qondyrǵy, bıtým zaýyty, “Sha­paǵat sút” JShS-niń nan zaýyty, Qazalydaǵy sút-taýarly fermasy turǵyndaryn atap ótti. Elbasy bastamasymen óndiristiń shıkizat emes sektoryn damytý sharalary Syr boıynda osylaısha júzege asyrylyp jatyr. Ústimizdegi jyldyń birinshi maýsymynda “Bıznestiń jol kartasy – 2020” baǵdarlamasy boıynsha aımaqtaǵy kásiporyndarǵa 2-dárejeli bankter bólgen nesıe 3,7 mlrd. teńgeni qurady. Sondaı-aq, respýblıka bıýdjetinen maqsatty transfert esebinen qaralǵan 571 mln. teńge bıznes qurylymdary nesıesin kepildendirý, sýbsıdııalaý men óndiristik ınfraqurylymdy damytý sekildi sharalarǵa baǵyttaldy. Bıznes forýmda “Samuryq-Qazyna” ulttyq ál-aýqat qorynyń qarjy jáne damý ınstıtýttaryn basqarý jónindegi dırektory Baqytjan Sárkeevtiń sózi búgingi shara maqsa­tyn taǵy da aıqyndaı tústi. Damý ınstıtýt­tarynyń “Ashyq esik” kúni osyǵan deıin Aqmola, Batys Qazaqstan, Jambyl jáne Ońtústik Qazaqstan oblystarynda uıymdas­tyrylǵan. El ekonomıkasyn ártaraptandyrý, ındýstrııalyq-ınnovasııalyq órleý jolynda resýrstardy jumyldyryp otyrǵan ulttyq ál-aýqat qory mamandarynyń pikirinshe, aımaqtaǵy kásipkerlerge damý ınstıtýttary jaıly aqparattyq túsindirý áli de tolyq jetpeı jatyr. Osyǵan baılanysty olar ár oblysta utymdy usynysy bar kásipkerlermen jeke kezdesýler ótkizip, bıznesti damytýdyń múmkindikterimen tanystyrdy. “Samuryq-Qazyna” ulttyq ál-aýqat qorynyń damý ınstıtýttary kásipkerlerdi qoldaýdyń túrli tıimdi baǵyttaryn usynady. Bıznes qurylymdarynyń ókilderine qazir qordyń nesıeni qaıta qarjylandyrý, kepildeme berý, lızıngtik nesıeleý qyzmetiniń sharttary túsindirilýde. Sonymen qatar qor servıstik kómek berýmen de aınalysady. Daǵdarys salqyny sezile bastaǵan tusta “Samuryq-Qazyna” UÁQ jergilikti taýardyń ishki rynogtaǵy aınalymyn qamtamasyz etetin shara qabyldady. Elbasy tapsyrmasymen qorǵa qaraıtyn ulttyq kompanııalardy otan­dyq óndiristi qoldaýǵa mindettep, “qazaq­standyq úles” degen uǵymdy qalyptastyrdy. Jalpy, aımaqta kásipkerlikti damytýǵa demeý jasaıtyn damý ınstıtýttarynyń negizgi talaby – júıeli joba, ashyqtyq jáne naqty kepildeme. Forýmǵa qatysýshylardy “Qazaqstan damý Banki” AQ basqarýshy dırektory Rýslan Qydyrysov shaǵyn kásipten iri bızneske deıin qoldaýdyń negizgi sharttarymen tanystyryp ótti. Bank jalpy quny 5 mln. AQSh dolla­rynan asatyn iri jobalardy qarjylandyrady. Sonymen qatar agroónerkásiptegi iri jobalardy nesıelendiredi. Bul negizgi tirshiligi aýyl sharýashylyǵyna baılanysty bizdiń aımaq úshin tıimdi usynys. Biraq joba quny 20 mln. AQSh dollarynan joǵary bolýy kerek. Bıznes ókilderine banktiń kásiporyn­darǵa nesıe berip, ári kapıtalyna ortaqtasyp, qosymsha qarjy quıý arqyly qoldaý sharalary da keńinen tanystyryldy. Qazir Aqshabulaq kenishinen salynar GTES qurylysyn osy “Qazaqstan Damý Banki” AQ arqyly qarjylandyrý josparlanyp otyr. Forýmda “BRK Lızıng” AQ basqarýshy dırektory Rústem Qaraǵoıshın qandaı da bir qurylǵyny nemese óndiristi lızıngke alý tártibin túsindirdi. “Damý” kásipkerlikti damytý qory” AQ basqarýshy dırektory Ǵabıt Lesbekov kásipkerlerdi shaǵyn jáne orta bıznesti qoldaýmen qatar ony taldaý máselelerimen tanystyrdy. Osydan 13 jyl buryn qurylǵan qor mamandary júrgizilgen zertteý jumystary aımaqta jalpy ónimniń 11 paıyzy orta jáne shaǵyn bıznes salasyna tán ekendigin kórsetip otyr. 2007-2009 jyldary memleket shaǵyn jáne orta kásipti qarjylaı qoldaýǵa 410 mlrd. teńge bólse, sonyń 12 mlrd.-y bizdiń aımaqtan 400-den astam kásiporyndy qarjylandyrýǵa jumsaldy. Habarlamashy “Damý aımaqtar-2” baǵdar­lamasyna oraı kásip ıeleriniń jergilikti ákimdikter basymdyq bergen jobalardy júzege asyrýǵa qatyssa, 10 paıyzdyq syıaqymen nesıe alýǵa múmkindigi bar ekendigin de aıtyp ótti. Sonymen qatar “Damý” kásipkerlikti damytý qory” V áıelder forýmynda Memleket basshysy kótergen máselege oraı bıznestegi názik jandylardy qoldaýdyń  tetigin qalyptastyrdy. Ol boıynsha kásipker áıelderdiń ekinshi dárejeli bankterden 14 paıyzdyq syıaqymen nesıe alýǵa múmkindigi bar. Qordyń “Bıznes-keńesshi” baǵdarla­masyna sáıkes oblysta 370 adam bilim aldy. Osydan keıin “Investısııalyq qarjylyq korporasııa” AQ basqarýshy dırektory  Asqar Sytysh, “Qazyna kapıtal menedjment” AQ departament dırektorynyń mindetin atqarýshy Baqtııar Batyrbek jáne “Eksporttyq nesıeler men ınvestısııalardy saqtandyrý jáne memlekettik korporasııa” AQ departament dırektory Qanysh Baeshov óz qurylymdary boıynsha kásipkerlikti qoldaýǵa baǵyttalǵan sharalar jaıynda aıtyp berdi. Forýmǵa qatysýshylar oblystaǵy ınves­tısııalyq jobalarmen tanysty. Oblystyq kásipkerlik jáne ónerkásip basqarmasy aımaq boıynsha 16 jobany damý ınstıtýttary jetekshileriniń nazaryna usyndy. Erkin ÁBIL, QYZYLORDA. QYZMETTIK JAŃA KО́LIKTER Tártip bar jerde tabys bar. Osy oraıda qoǵamdyq tártip saqshylaryna júkteletin mindet pen jaýapkershilik aýqymy zor deýge bolady. Al, osy údeden kóriný úshin álbette sala qyzmet­kerleriniń kásibı sheberligi men tabandylyǵyna qosa olardy materıaldyq-tehnıkalyq jaǵynan nyǵaıtý qajettigi týyndaıdy. Oblysta bul máseleniń kúrmeýi sheshilip, aǵymdaǵy jyly osy maqsatqa bıýdjetten 388,5 mln. teńge bólinse, onyń 250 mln. teńgesine ártúrli markadaǵy jańa avtokólikter satyp alynǵan. Taldyqorǵan qalasynda ótken jıynda oblys ákimi Serik Úmbetov halyqtyń tynyshtyǵy men zańdylyqty saqtaý polısııa­nyń basty mindeti ekenin aıtyp, osy rettegi qalyptasqan jaǵdaıdy ortaǵa saldy. Saltanatta 32 avtokólikti jol polısııasy basqarmasyna, 62 avtokólikti patrýldik polısııaǵa, 15 avtokólikti jedel qyzmet kórsetý bóliminiń qyzmetkerlerine tapsyrdy. Oblystyq ishki ister departamentiniń bastyǵy Jaılaýbek Kembaev adam quqyǵyn saqtaý men qoǵamdaǵy qaýipsizdikti nyǵaıtý, qylmystyń aldyn alýdaǵy atqarylǵan sharalarǵa, aldaǵy mindetterge jan-jaqty toqtaldy. Búgingi salaǵa kórsetilgen qomqorlyq – azamattardyń jeke múmkindikteri men Konstıtýsııalyq quqyqtaryn qorǵaýdaǵy jumysty odan ári jaqsartýǵa yqpal etetindigin de atap aıtty. Shahardyń kórikti kelbetin qalpynda ustaý men kommýnaldyq qyzmetti odan ári jaqsartý úshin qoqys tazalaıtyn, júk tıeıtin, býldozer, avtokran, taǵy basqa 12 avtokólik te osy kúni atalǵan sala menshigine berildi. Jalpy kommýnaldyq sharýashylyq salasyna qajetti qural-jabdyq alýǵa oblystyq bıýdjetten 152 mln. teńge qarjy bólinip, apatty jaǵdaı bola qalǵanda qubyrdyń qaı jerinen jarylǵanyn jedel anyqtaıtyn ekrandy qondyrǵy, jylý trassasyna dıagnostıka jasaıtyn avtokóliktermen tolyqtyrylǵan. Jańa avtokólikterdiń kiltin alǵan júrgizýshiler ózderine jasalǵan qamqorlyqqa alǵystaryn aıtyp, óz mindetterinde jaýapkershik tanytatynyn jetkizdi. Kúmisjan BAIJAN. BILIMGE QAMQORLYQ – BOLAShAQ KEPILI Bilim jáne ǵylym qyzmet­kerleriniń II sezinde Elbasy­myz Nursultan Nazarbaev: “Muǵalimder – qoǵamnyń eń bilimdi, eń oıshyl, bilgilerińiz kelse, eń “synampaz” bóligi bolyp tabylady. Bilim salasy qyzmetkerleriniń otanshyldyǵy halyqtyń basqa býyndarymen salystyrǵanda anaǵurlym aýyr qıyndyqtardy bastan keshe oty­ryp, jastarǵa óziniń boıyn­daǵy bar bilimin berip qana qoımaı, olardy adamdyq, adal­dyq, tazalyq, gýmanızm, Ota­nyn súıe bilý sekildi asqaq sezimderge tárbıelenýimen tanylady” dep, ustazdyń qoǵam ómirinde alatyn orny men atqa­ryp otyrǵan asqarly mindette­riniń aıryqsha mańyzyn ashyp kórsetkeni málim. Jýyqta eli­mizdiń soltústik oblystarǵa ja­saǵan saparynda Úkimet basshy­sy Kárim Másimov te ustaz, mektep pen densaýlyq máselesi Úkimet jumysynda qashanda bolsyn basty orynda turatyn­dyǵyn aıtty. “Halyq bizdiń jumysymyzdy osy salalardaǵy jetistikterimizge baılanysty baǵalaıdy” dedi. Osy sózdiń rastyǵyna, el basshylyǵynyń bilim men densaýlyqqa mán beretindigine men jas maman retinde kýá bolyp júrmin. Men qyzmet etetin Astana qalasyndaǵy №51 mektep jańa ǵımaratqa ornalas­qan. Bul mektepti 2005 jyly Elbasynyń ózi kelip ashqan bolatyn. Iá, bilim salasynyń damýy eń aldymen osy salaǵa jasa­latyn qamqorlyqqa kóp baı­lanysty. Qazir bizge memleket tarapynan múmkindiginshe qam­qorlyq jasalýda. Jýyqta ǵana bizdiń mektepke “QazMunaıGaz” ulttyq kompanııasy jańa sport alańyn salyp berdi. Osyndaı jaqsylyqtardyń nátıjesi mekteptegi bilim sapa­synan kórinýde. Mektebimizde sońǵy úsh jyldan beri ǵylymı jumystar respýblıkalyq deń­geıge shyqty. Qoǵamdyq jumys­tar deńgeıi de joǵarylaı túsýde. Ártúrli bilim jarystarynda oqýshylarymyz ben túlekte­rimizdiń qol jetkizgen jetis­tikteri qanshama. Bıyl naýyryz aıynda mektebimiz bes jylda bir bolatyn keshendi tekserýden ótip, sonyń nátıjesinde gımnazııa mártebesine ıe boldy. Mektebimizge Mustafa Shoqaı aty berilmek. Osy jaǵdaı­lardyń barlyǵy mektep dırektory Kúlimhan Dúısenova bastaǵan bizdiń ustazdar qaýymyn jańa jetistikterge qulshyndyryp otyr. Qazirgi bilim mazmuny dep júrgenimiz – mektepti jańalaý, bilimdi, tárbıeni álemdik bilim berý júıesine qaraı yńǵaı­lastyrý. Bul mindetti ómirge en­dirip, júzege asyrýshy – mektep muǵalimi, ustaz. Sondyqtan da úzdiksiz bilim júıesi qazirgi tańda da sol memlekettiń tııa­naqtylyǵyn qamtamasyz etetin strategııa men úlken saıasatqa aınalyp otyr. Eldiń irgetasyn bekitetin de, ekonomıkasyn nyǵaıtatyn da, rýhanı qaýip­sizdigin tolyq qamtamasyz etetin de júıeli jumys isteıtin mektep pen bilikti maman kómegimen beriletin tereń bilim. Qalyptasqan jańa jaǵdaıda, memlekettiń bilim berý salasyndaǵy saıasaty tárbıeli de ónegeli, parasatty da salmaq­ty, ishki jan dúnıesi baı, adamgershilik túsinigi mol ári ulttyq jáne dúnıejúzilik jetistikterdi qoǵamdyq ómirdiń kez kelgen salasynda damytýǵa qabiletti jeke tulǵanyń qalyp­tasýyna baǵyttalýy tıis. О́ıt­keni, ultymyzdyń kemeldi kele­she­giniń eń basty kepili – sapa­ly, ári jańa zamannyń talap­taryna saı bilim berý júıesi. XX ǵasyrdyń iri ókili, bel­gili aǵartýshy Júsipbek Aı­maýytov ustaz qyzmetin bylaı sıpattaıdy: “Balalarǵa bilim berýmen, tárbıeleýmen muǵalim­niń qyzmeti támam bolmaıdy. Ol balalardy tárbıeleýge, úgit­teýge mindetti, basqasha aıt­qanda, muǵalim qarapaıym qyz­met­ker emes, ol shákirt­teriniń aldaǵy ómirin óz basynan keshirgen tájirıbesine taıanyp, olarǵa keleshekte ómirden aıaǵyn shalys basyp, soqqy jep ókin­beske kúni buryn saqtandy­ratyn qorǵaýshysy, qamqorshy­sy”. Uly Abaıdyń da “ustazdyq etken jalyqpas, úıretýden balaǵa” degen naqyl sózi pedago­gıkalyq ǵylymdy tańdaǵan adamnyń óz maman­dyǵynan sharshamaıtynyn, qaıta keri­sinshe balany oqytý arqyly nár alatynyn aıtady. Ustazdyń búgin qıyn eńbekpen oqytqan shákirti erteń egemendi eliniń úlken bir azamaty bolǵanda biz muny ustaz ben memlekettiń, ata-ana men qoǵamnyń ortaq jemisi dep aıtamyz. Perızat ShOIBEKOVA, № 51 qazaq orta mektebiniń tarıh páni muǵalimi. Astana. “QAÝIPSIZDIK ÁLIPPESI” BALALAR OIYNYNYŃ ÚZDIK SSENARIINE KONKÝRS JARIIаLADY Jyl saıyn respýblıkada jol-kólik oqıǵalarynda 180-nen artyq balalar qaza tabady jáne taǵy 2 myńǵa jýyǵy – túrli dárejeli jaraqattar alady. Jol polı­sııasy osyndaı qaıǵyly oqıǵalar­dy boldyr­maý úshin birqatar sharalardy qolǵa alýda, sonyń ishinde balalar men jasós­pirimderdiń Jol qozǵalysy ere­jelerin bilý jáne saqtaýǵa nasıhattaý joly, dep habarlaıdy JPK baspasóz qyzmeti. Jalpyǵa málim, tek leksııa jáne shaqyrýlarmen bul maqsatqa jetý múm­kin emes. Sondyqtan Jol polı­sııasy komıtetiniń resmı saıtynda balalarǵa arnalǵan balalar qatysýymen JKO-dy aldyn alý jáne JQE-di úırenýge baǵyttalǵan “Qaýipsizdik álippesi” (onlaın rejıminde) oıynyn jasaýǵa sheshim qabyldanǵan. Osyǵan baılanysty IIM Jol polı­sııasy komıteti óziniń resmı saıtynyń (www.zholpolice.kz) tutynýshylary ara­synda jol qaýipsizdigi boıynsha balalar oıynynyń eń jaqsy ssenarıine konkýrs jarııalaıdy. Jumystarǵa qoıylatyn negizgi talaptar: Birinshiden, balalar oıyny flesh-tehnologııalarda jáne onlaın rejımin­de júzege asyrylady. Ekinshiden, oıyn 6 jastan 16 jasqa deıingi balalarǵa qyzyqty jáne túsinikti bolý kerek, qıyndyqtyń 3-5 deńgeıi bolýy kerek. Úshinshiden, oıynda balalardyń bilimi JQE-niń jaıaý júrginshiler erejesi, jolaýshylar erejesi, velosı­pedshilerdiń erejesi, mektep baǵdarla­masy kólemindegi jol belgileri (ony saıttyń “Balalar jaraqaty – Muǵa­limder úshin” bóliminde qaraýǵa bolady) bólimderi boıynsha tekseriledi. Konkýrstyń qorytyndylary 2010 jyldyń tamyzynda shyǵarylady. Eń jaqsy ssenarıı (ssenarııler) “Qaýipsizdik álippesi” balalar oıynyn jasaǵanda paıdalanylady. Jeńimpaz­dar­dyń esimderi Jol polısııasy komı­tetiniń resmı saıtynda jarııalanady. TOQTAÝSYZ JÚRETIN BOLDY “Omby-prıgorod” AAQ-tyń bas dırektory R.Bıkbaýov soltústik­qazaqstandyqtarǵa jaǵymdy habar jetkizip, bir qýantyp tas­tady. Ol qala mańyna qaty­naıtyn elektr poıyzdarynyń ju­mys kestesi saqtalyp, odan ári de toqtaýsyz júretinin jetkizdi. Bul mindetti Batys-Sibir temir joly basqarmasyna qarasty “Omby-prıgorod” kompanııasy atqarady. Arzan ári tıimdi kólik Soltústik Qazaqstan oblysy jáne Reseımen shekaralas óńir jolaý­shylarynyń qolaıyna jaǵyp, alty jyl boıy úzilissiz júrip turdy. Novosibir, Túmen, Petropavl baǵyttary boıynsha da jolaýshylar qatynasy uıymdastyryldy. Kom­panııa qala mańyna qatynaıtyn baǵyttardy damytý maqsatymen 1,5 mıllıard rýbl qarjy jumsady. Alǵashqyda shyǵynsyz jumys istegenimen, keıin qarjy daǵdarysy saldarynan poıyzdar qatynasy 22 paıyzǵa deıin azaıdy. Onyń salqyny Omby-Petropavl baǵy­tyn­daǵy elektr poıyzy qatynasyna da tıip, adamdardyń saıajaılarǵa, razezderge jetýi úlken mashaqatqa aınaldy. Júrginshiler tarapynan poıyzdardyń júrýin toqtatpaý jóninde aryz-shaǵymdar kóptep túskenine qaramastan másele sheshile qoımady. Tek Soltústik Qazaqstan oblysynyń ákimi Serik Bilálov pen Omby oblysynyń gýbernatory Leonıd Polejaevtyń qoldaýy arqasynda “Petropavl-Omby” baǵytyndaǵy poıyz óz jumysyn toqtatpaıtyn boldy. Alaıda, kóp nárse jolaý­shylardyń ózderine de baılanysty ekenin atap kórsetken jón. Sebebi, bılet almaı, tyǵylyp júrý, baratyn jerin jasyryp, qashyq­tyqty qysqartyp kórsetý sekildi jaıttar jıi kezdesedi. Jaǵdaı osy­laı jalǵasa berse, keler jyly problemanyń qaıtalanbasyna eshkim kepildik bermesi anyq. Olaı bolsa, elektr poıyzdarynyń qyzmetin jaqsartyp, shyǵynsyz jumys iste­ýine júrginshilerdiń ózderi de múddeli bolǵany abzal. О́mir ESQALI, Soltústik Qazaqstan oblysy.

Ortalyq memlekettik organdardyń ınternet-saıttary

Qazaqstan Respýblıkasynyń Úkimeti          www.government.kz Ishki ister mınıstrligi       www.mvd.kz Qorǵanys mınıstrligi      www.mod.kz Qorshaǵan ortany qorǵaý mınıstrligi         www.eco.gov.kz Bilim jáne ǵylym mınıstrligi       www.edu.gov.kz Syrtqy ister mınıstrligi               www.mfa.kz Densaýlyq saqtaý mınıstrligi      www.mz.gov.kz Kólik jáne kommýnıkasııa mınıstrligi      www.mtk.gov.kz Eńbek jáne halyqty áleýmettik qorǵaý mınıstrligi               www.enbek.gov.kz Qarjy mınıstrligi           www.minfin.kz Ádilet mınıstrligi             www.minjust.kz Tótenshe jaǵdaılar mınıstrligi   www.emer.kz Mádenıet mınıstrligi      www.sana.gov.kz Baılanys jáne aqparat mınıstrligi                                                           www.bam.gov.kz Aýyl sharýashylyǵy mınıstrligi                www.minagri.kz Indýstrııa jáne jańa tehnologııalar mınıstrligi   www.mit.kz Ekonomıkalyq damý jáne              www.minplan.kz saýda mınıstrligi - Týrızm jáne sport mınıstrligi    www.mts.gov.kz Munaı jáne gaz mınıstrligi          www.memr.gov.kz Statıstıka agenttigi                            www.stat.kz Jer resýrstaryn basqarý agenttigi      www.auzr.kz