Tarazdy gúldendirgen «Jasyl el»

«Aılyq alasyń, jumys iste!»

Áýdem jerdegi turmystyq qatty qaldyqtardy qolmen terip, qoqys qabyna salǵan sa­ıyn mańdaıynan shúmektep aqqan terdi jeńimen qaıta-qaıta súrtip qoıady. Qoǵamdyq oryndardyń tazalyǵy úshin kún saıyn kúresip júrgen jannyń qoly da kúnge kúıip, eńbek taby sińgen qatqyl kúıge engendeı.

Osy sátte ákesiniń erketotaıy bolsa kerek, shamamen on jasar bala qolyndaǵy «Fıýz» shaıynyń qalbyry men piste qabyn alleıa boıyndaǵy kanal jıegine selqos laqtyryp jiberdi. Muny kórgen keıýana sabyrly únmen: «Balam, qasyńdaǵy qoqys jáshigine salsań qaıtedi?» dedi.

Biraq baldyrǵan onyń sózin qula­ǵyna da ilmedi. Kekesin aralas kúlki­men murnyn tyjyraıtyp, jyrq-jyrq kúldi. Sol-aq eken, ákesi de aralasyp: «Seniń ju­mysyń emes pe? Aılyq alyp otyrsyń ǵoı. О́ziń jınap al!» dep dúrse qoıa berdi.

Joǵarǵy erni kókke, tómengi erni jerge jetkendeı pań keıip tanytqan jas áke osy sózin márt­tik sanaǵandaı. Al mundaı sózdi talaı estip, talaı márte jutyp úı­rengen keıýana úndegen joq. Lám-mım demesten jerdegi qoqysty eń­keıip alyp, jumysyna qaıta kiristi...

Kórinbeıtin eńbektiń qadiri

Shahar tazalyǵyna jaýapty «Jasyl el» mekemesiniń qara­paıym eńbek adamdarynyń ty­nys-tirshiligimen tanysý maqsa­tyn­da kún uıasynan jańa ǵana kóteril­gen shaqta jolǵa shyqtyq. Me­keme dırektorynyń orynbasa­ry Aıdyn Beısekov jol boıy ujymnyń jumysy týraly áńgi­me­lep keledi. Áńgime arasynda qala turǵyndarynyń bo­ıynda ekologııalyq mádenıettiń áli de tolyq qalyptaspaǵanyna qyn­jylatynyn da ańǵardyq.

Kóshe tazalaýǵa kirisken qyzmetkerlerdiń jumys ornyna da kelip jettik. Olar Táýke han dańǵylynyń boıynda tynym­syz eńbek etip júr. Bet-júz­derin shań-tozańnan qorǵaý maqsatynda oramalmen tumshalap alǵan jumys­shylar synap baǵanasy 40 gra­dýsqa jýyqtaǵan aptap ystyqqa qaramastan bir sátke de aıaldar emes. Biri shóp shaýyp jatsa, endi biri qoqys jınaýmen álek.

«Negizgi mindetimiz – kóshe tazalyǵyn saqtaý, jınalǵan qo­qysty shyǵarý. Qolymyzdaǵy tehnıkaǵa 12 azamat bekitilgen. Olar shabylǵan shóp pen butaq­tardy, jınalǵan qoqysty tasymaldaıdy. Mundaǵy kóshe sypyrýshylar men qoqys jınaý­men aınalysatyn qarapaıym qyzmetkerlerdiń árqaısysy adal eńbek etip júr», deıdi mekeme sheberi Saltanat Sátimbekova.

Onyń aıtýynsha, shahar kósheleriniń tazalyǵyna 139 qyzmetker jaýapty. Budan bó­lek, qalaǵa qarasty 10 okrýgte de jumysshylar kún saıyn ty­nym­syz ter tógedi. Úlken dańǵyl­dardan bólek, shaǵyn kósheler men burylystardyń ózi turaqty kútimdi qajet etedi. Sondyqtan ár qyzmetker ózine bekitilgen aýmaqta kúndelikti jumys júrgizedi. Úsh júk kóliginiń árqaısysy shamamen tórt tonna qoqys tasymaldaıtynyn eskersek, kúnine 12 tonnaǵa jýyq qaldyq shyǵarylatynyn ańǵarý qıyn emes.

Jurt tastaǵan qoqysty jınap júrgen «Jasyl el» mekemesiniń qyzmetkeri Marat Dúısembaevtyń júzinen qala turǵyndarynyń salǵyrttyǵyna degen ókpe-renishti ańǵarý qıyn emes. Jumysy ja­ıynda suraǵanymyzda qolyn bir siltep: «Qoıshy, el bizdi qashan tyńdapty?» dep qysqa qaıyrdy.

Al taǵy bir qyzmetker Ar­zy­gúl Daýylbaevanyń aıtýyn­sha, olar qoqysty jınap úlger­genshe, keı turǵyndar tazalanǵan aýmaqtarǵa qaıtadan turmystyq qaldyqtardy tastap ketedi. Sóı­tip, qyzmetkerler álgi jer­lerdi qaıtadan tazalap, áýre-sarsańǵa túsedi. Mundaı kórinis kún saıyn qaıtalanady.

«Munda jumys istep júrge­nime alty aı boldy. Mekeme basshylyǵy bizge barlyq jaǵdaı­dy jasap qoıǵan. Degenmen, qala turǵyndarynyń eńbegimizge nemquraıdy qaraıtyny qynjyl­tady. Jańa ǵana tap-taza etip jınap ketken jerge bir saǵattan keıin qaıta kelseńiz, qoqysqa tolyp jatady.

Memleket basshysy «Taza Qazaqstan» ekologııalyq aksııasyn bastap berip, jurtshylyqty tazalyqqa úndep keledi. Soǵan qa­ramastan keı adamdardyń eńbe­gimizge janashyrlyqpen qaraı bermeıtini ókinishti. Halyqtyń sanasynda ekologııalyq mádenıet tolyq qalyptassa eken deımiz. О́ıtkeni ár adamnyń eńbegi qur­met­ke laıyq», deıdi ol óz oıyn ortaǵa salyp. 

Qalany kórkeıtken qoldar

Mekeme jumysshylary ala tań­nan ymyrt úıirilgenge deıin Taraz tazalyǵy úshin tynym tap­­paı eńbek etedi. Bıyl jyl basy­­nan beri mekeme basshylyǵy qyzmet­kerlerdiń jalaqysyn edáýir kóterip, arnaıy kıimderi de jańartylǵan.

«Kógaldandyrý, kóriktendirý jumystarymen aınalysatyn brı­gadalardyń da, sýshylardyń da eńbegi orasan ekenin atap ót­ken jón. Shaǵyn aýdandarda jumys isteıtin qyzmetkerlerimiz tur­mys­tyq qatty qaldyqtardy der kezinde jınap, shyǵaryp otyrady. Qazir mekemede myńǵa jýyq adam eńbek etedi. Onyń 425-i taza­lyq jumysyna jaýapty bolsa, 10 okrýgte 190 qyzmetker eń­­bek etedi. Al negizgi brıgada quramynda 130 adam jumys is­tese, demalys oryndarynda 81 qyz­metker tazalyqty qadaǵa­laıdy.

Kóriktendirý bólimshesiniń mamandary qaladaǵy barlyq saıabaq pen skverdiń shóbin shaýyp, kútim jumysyn júrgizedi. Sondaı-aq kógaldandyrý jáne aǵashtardy butaý jumysy da bar. Úsh sýshy brıgadasy ózderine júktelgen mindetti talapqa saı atqaryp jatyr. Al gıdrotehnık ma­mandar qaladaǵy jasyl jelek­ti kútip-baptaý isin únemi nazarda ustaıdy.

Turǵyndarǵa aıtar jalǵyz ótinishi­miz bar. Qoqysty kez kelgen jerge beı-bereket tastamaı, tazalyqqa jaýap­kershilikpen qaraǵany abzal. Sondaı-aq kólik júrgizýshileri de yjdaǵatty bolǵany jón. Seksen­nen astam saıabaq pen skverde se­rýendeıtin turǵyndar da tazalyq mádenıetin saqtaýǵa úles qossa, nur ústine nur bolar edi», deıdi mekeme dırektorynyń orynbasary Aıdyn Jarqynbekuly.

Kóne shahardyń kelbeti jyl ótken saıyn ajarlanyp keledi. Taıaýda ǵana oblys ortalyǵyna Japonııadan jetkizilgen sakýra kóshetteri otyrǵyzyldy. Jalpy, bıyl Taraz qalasynda bir mıllıon gúl egý josparlanǵan.

Mekemeniń bas agronomy Jasulan Moldabaevtyń aıtýyn­sha, bıyl 10 500 sharshy metr aýmaqqa jazdyq gúlder otyrǵyzý josparlanǵan.

«Qazirgi ýaqytta bul jumys aıaqtalýǵa jaqyn. Bir mıllıonǵa jýyq gúl tuqymyn satyp alyp, jylyjaıda ósirip otyrmyz. Sonymen qatar 5 myń dana raýshan gúliniń kóshetin alyp, olar­dy otyrǵyzý jumysyn tolyq aıaqtadyq. Qazir sýarý, shóp shabý, zııankestermen kúresý, tyńaıt­qysh engizý jáne túpterin qopsytý jumysy júrgizilip jatyr. Bul jumyspen bólimge qarasty 80 qyzmetker aınalysady.

Budan bólek, jumysshylar qala aýmaǵyn kógaldandyrý ju­mysyn da qatar atqarady. Bıyl 8 myń túp aǵash otyrǵyzý jos­parlansa, onyń 5 myńy kók­tem mezgilinde egildi. Qalǵan 3 myń kóshet kúz aılarynda otyrǵy­zylady.

Qala aýmaǵyna negizinen japy­raqty aǵash túrleri egiledi. Olardyń qata­ryn­da úıeńki, qaraǵash, terek, ózge de aǵash túrleri bar. Demeý­shilerdiń qoldaýymen qala or­talyǵyna egilgen sakýra aǵashy shıe tuqymdasyna jatady. Bul ósimdik óńirimizge alǵash ret ákelingendikten, erekshe baqy­laýda», deıdi ol. 

Tazalyqtyń baǵasyn bilemiz be?

Búginde «Jasyl el» mekeme­siniń jumysyn joǵary baǵalaı­tyn qala turǵyndary az emes. Qala kósheleriniń tazalyǵyn qamta­masyz etip júrgen qara­paıym eńbek adamdaryna degen jergilikti halyqtyń pikiri de kóńil qýantady.

«Qysta kóshelerdi qardan, jazda qoqystan tazalap júrgen eńbek adamdarynyń jumysyna rızamyz. Qaı saıabaqqa barsaq ta, tazalyq qyzmetkerleriniń tynymsyz eńbek etip júrgenin kóremiz. Sondyqtan olardyń eńbegin baǵalap, qoǵamdyq oryndardyń tazalyǵyn saqtaýǵa turǵyndar da úles qosýy kerek», deıdi qala turǵyny Nazıpa Shopaeva.

Keıingi jyldary mekeme ju­mysy júıelenip, materıaldyq-tehnıkalyq bazasy nyǵaıyp, qyzmetkerlerdiń áleýmettik jaǵ­daıyna aıryqsha kóńil bóline bastaǵan. Muny jumysshylardyń ózderi de aıtyp júr.

Mekeme basshysy Ǵalymjan Qaınaza­rov­tyń aıtýynsha, qyz­m­etkerlerge qolaıly eńbek jaǵ­daıyn jasaý maqsatyn­da keıingi jyldary aýqymdy jumys atqa­rylǵan. Qolǵa alynǵan jobalar kezeń-kezeńimen júzege asyrylyp jatyr. Máselen, jumys­shy­lar tarapynan túsken tamaq sapasyna qatysty usynystar men shaǵym­dar muqııat zerdelenip, tıisti sheshimder qabyldanǵan. Nátı­jesinde, búginde qyzmetkerler ýaqty­ly ári qunarly ystyq tamaq­pen qamtamasyz etilip otyr.

«Turmystyq qatty qaldyq­tardy ornalastyrý polıgonyn­da da mańyzdy ınfra­qurylymdyq jumys júrgizil­di. Polıgon aýmaǵy tolyq qorshalyp, beı­nebaqylaý júıesi ornatyldy. О́rt qaýipsizdigin qamtamasyz etý sharalary da kú­sheıtildi. Kógaldandyrý baǵy­tynda qala aýmaǵyna kópjyldyq jasyl jelekter otyrǵyzý, za­manaýı tamshylatyp sýarý júıe­­sin engizý jumystary bas­taldy.

Mekemeniń materıaldyq-tehnıkalyq bazasyn tıimdi bas­qarý maqsatynda arnaıy tehnı­kalarǵa túgendeý júrgizildi. Nátıjesinde, paıdalanýǵa jaramdy 88 tehnıka bary anyqtaldy. Alaıda bul kórsetkish qalanyń naqty qajet­tiliginiń nebári 55-60 paıyzyn ǵana qamtamasyz etedi. Qala aýmaǵynda táýligine orta eseppen 1650 tekshe metr turmystyq qaldyq jınalatynyn eskersek, qoldanystaǵy tehnıkalyq áleýet sanıtarlyq tazalyq jumysyn tolyq ári turaqty deńgeıde júrgizýge jetkiliksiz.

Osyǵan baılanysty mekeme jyl saıyn 54 arnaıy tehnıkany jalǵa alýǵa májbúr. Bul qosymsha qarjylyq shyǵyn ǵana emes, syrtqy merdigerlerge táýeldilikti de arttyryp otyr. Onyń ústine aldaǵy kezeńde taǵy 12 tehnıkany esepten shyǵarý josparlanǵandyqtan, tehnıkalyq tapshylyq máselesi burynǵydan da ózekti bola túspek.

Soǵan qaramastan, qolda bar tehnıka men eńbek ujymynyń qajyrly eńbeginiń arqasynda qalanyń kúndelikti sanıtarlyq tazalyǵy, abattandyrý, kógal­dandyrý jumysy turaqty túrde júrgizilip keledi. Nátıjesinde, turǵyndar tarapynan túsetin shaǵymdar sany da azaıǵan.

Jalpy, Taraz tazalyǵy kún tártibinen túsken emes. Sebebi baqylaý bar jerde nátıje bolatyny belgili. Qala ákimi Baqytjan Orynbekovtiń qoldaýymen qazir­gi ýaqytta otandyq óndiriste qurastyrylǵan 74 arnaıy tehnıkany bes jyl merzimge lızıng arqyly satyp alý júrgizilip jatyr. Jobanyń jalpy quny – 4,5 mıllıard teńge. Bul bas­tama mekemeniń materıaldyq-tehnıkalyq áleýetin edáýir arttyryp, qalanyń sanıtarlyq tazalyǵy men abattandyrý ju­mystaryn jańa sapalyq deńgeıge kóterýge múmkindik beredi», deıdi mekeme basshysy Ǵalymjan Qaınazarov.

Ymyrt úıiriler shaqta ju­mys­shylar quraldaryn tapsyryp, Jastar alleıasy boıymen aıaldamaǵa qaraı bet aldy. Kún uzaqqa sozylǵan aptap ystyq ábden qaljyratsa kerek, aıaldamaǵa jetkenshe birneshe ret aǵashtardyń kóleńkesine aıaldap, demalyp úlgerdi. Jumysynan ketip bara jatyp ta jol jıeginde shashylyp jatqan azyn-aýlaq qoqysty eńkeıip aldy da, jaqyn mańdaǵy jáshikke tastady. Taza­lyqqa degen jaýapkershilik pen eńbekke degen adaldyq osyndaı bolsa kerek.

Al biz she? Kún saıyn tap-taza kóshemen júrip, gúldengen saıabaqta serýendep, taza qalanyń ıgiligin kórip júrgenimizben, sol tazalyqtyń artynda turǵan adamdardyń eńbegin qanshalyqty baǵalap júrmiz? Osy saýal árqaı­symyzdy oılandyrýǵa tıis...

Taraz