Sýretti túsirgen – Erlan OMAR, «EQ»
TEDx formatynda uıymdastyrylǵan is-sharaǵa memlekettik organ ókilderi, qoǵam qaıratkerleri, bilim jáne psıhologııa mamandary, kásipkerler, mádenıet pen sport salasynyń ókilderi, sondaı-aq ákeler qaýymdastyǵynyń músheleri qatysty.
Forýmda alǵash bolyp sóz alǵan Respýblıkalyq ákeler odaǵy qoǵamdyq birlestiginiń Astana qalalyq fılıalynyń tóraǵasy Bekdaıyr Kúzembaı búginde qoǵamdaǵy ákelerdiń róline keńinen toqtaldy.
– Búginde ákeler balabaqsha, mektep jáne kolledj ómirine, ásirese balasynyń tárbıesine belsendi aralasady. Bul – jaqsy progress. Bizdiń maqsat – ulttyq qundylyqtardy dáripteý, ákelerdiń jaýapkershiligin arttyrý jáne óskeleń urpaqty otanshyldyq rýhta tárbıeleı otyryp, qoǵamnyń rýhanı damýyna úles qosý. Osy ustanymǵa sáıkes bir jylda shamamen 60 myń bilim alýshy men 15 myńnan asa ákeni qamtyǵan 200-ge jýyq is-shara uıymdastyryldy. Onyń qatarynda «Naǵyz er azamat bolý – namys pen jaýapkershilik» taqyrybyndaǵy ashyq dıalog, «Taza Qazaqstan» respýblıkalyq bastamasy aıasyndaǵy eko-chellendj jáne «Áke – úlgi, áke – ónege» ekologııalyq aksııasyn atap ótýge bolady, – dedi ol.
Búginde elimizde 6 mln-nan asa bala bar. Olardyń árqaısysynyń sapaly bilim alyp, Otanyn súıetin, oǵan aıanbaı qyzmet etetin azamat retinde qalyptasýy mańyzdy. Jıynda Oqý-aǵartý vıse-mınıstri Shynar Aqbarova balanyń minez-qulqy men qundylyqtar negizi aldymen otbasynda qalanatynyn aıtty.
– Ár bala – erteńgi eldiń tiregi ári bolashaǵynyń kepili. Sondyqtan olardyń adamgershilik qasıetteri joǵary, eńbekqor, otansúıgish tulǵa bolyp qalyptasýyn qoǵamǵa ortaq mindet retinde qaraýymyz oryndy. Otbasy tulǵa retinde qalyptasýynyń negizi bolsa, ortasy sol qundylyqtarynyń ornyǵýyna yqpal etedi. Iаǵnı ata-ananyń balamen qarym-qatynasy, ómirlik ustanymy jáne kúndelikti áreketi tikeleı áser etedi. Ásirese ákeniń balamen birge ótkizgen ýaqyty men kúndelikti qarapaıym áreketteri balanyń damýyna aıryqsha úles qosady, – dedi Sh.Aqbarova.
Senat depýtaty Ǵalıasqar Sarybaev ta otbasy qundylyǵy, bala tárbıesindegi ákeniń róli jáne Ákeler odaǵynyń qoǵamdaǵy mindetteri týraly sóz qozǵap, bul odaqtyń azamattyq qoǵamdaǵy orny qalyptasqanyn jetkizdi.
– Elimizde jyl saıyn shamamen 150 myń neke tirkelse, soǵan sáıkes ajyrasý deńgeıi de joǵary bolyp tur. Saldarynan kóptegen bala ne ákesiniń, ne anasynyń qamqorlyǵynsyz ósip jatyr. Otbasy ınstıtýtyn damytýǵa baǵyttalǵan jobalar men bastamalar josparlanyp, qoǵamdaǵy otbasynyń rólin kúsheıtý jumysy qolǵa alynýy kerek. Jańa Ata zańda otbasy jáne neke máselesiniń konstıtýsııalyq deńgeıge shyǵarylýy – osy baǵyttaǵy mańyzdy qadamdardyń biri. О́ıtkeni bala tárbıesi elimizdiń qaýipsizdigi men bolashaǵyna tikeleı baılanysty. Sondyqtan ákelerdiń jaýapkershiligin kúsheıtý de – kez kelgen máseleni sheshý, aldyn alýdaǵy júıeli áreket. Jaqynda konstıtýsııalyq ózgeristerge baılanysty raqymshylyq jarııalanyp, shamamen 16 myń adam bostandyqqa shyǵady. Olardyń arasynda da bireýdiń áke-shesheleri bar. Osy turǵyda Ákeler odaǵynyń eń basty mindetiniń biri – osy azamattardyń qoǵamǵa qaıta beıimdelýine kómektesý. Olardyń bolashaqta qaıtadan quqyqbuzýshylyqqa barmaýyna jaǵdaı jasaýymyz kerek, – dedi senator.
Basqosýda ózge de birqatar spıker otbasy tárbıesindegi óz tájirıbelerimen bólisip, áke men ana balanyń róline qatysty oıyn ortaǵa saldy. Halyq ártisi Dımash Qudaıbergenniń ákesi, kompozıtor, prodıýser, mýzykant Qanat Aıtbaevtyń paıymynsha, otbasyndaǵy tálim-tárbıe bala bolashaǵyna tikeleı áser etedi.
– Bala kúnimizden ákemizdiń qas-qabaǵyna qarap óstik. Sózinen, is-áreketinen úlgi aldyq. Ákemizdiń aýzynan birde-bir ádepsiz sóz estip kórmedim. Kez kelgen jetistigimizge balasha qýanyp, aq tilegin arnap, arqamyzdan qaǵyp, únemi qoldaý bildirip otyratyn. Bul onyń bizge qaldyrǵan eń úlken tárbıesi der edim. О́ıtkeni balanyń qanattanýyna sebepker jan – áke men ana. Áke men balanyń, ana men ákeniń arasyndaǵy qarym-qatynas – barlyǵy otbasynan bastalyp, balanyń boıyna sińe beredi. Sondyqtan da Baýyrjan Momyshuly «Otan – otbasynan bastalady» dep beker aıtpaǵan, – dedi Q.Aıtbaev.
Sondaı-aq jıynda erekshe qajettiligi bar balalardy sport arqyly qoldaýdyń mańyzy aıtyldy. Spıkerler ınklıýzıvti sporttyń fızıkalyq damýǵa ǵana emes, balanyń ózine degen senimin arttyrýǵa, qoǵamǵa beıimdelýine jáne áleýmettik ortaǵa aralasýyna yqpal etetinin aıtty.
– Ulyma tórt jasynda aýtızm dıagnozy qoıyldy. Kóptegen ata-ana sııaqty biz de aýyr kezeńinen óttik. Dárigerler balamyzdyń qoǵamǵa beıimdelýi qıyn bolatynyn, oǵan ómir boıy qoldaý qajet ekenin aıtty. Ata-ana retinde bul sózder bizge aýyr tıdi. Alaıda bul boljamdarǵa emes, balamyzǵa senýdi tańdadyq. Osylaısha, Dastan sportpen erte shuǵyldandy. 5 jasynan bastap júzýmen aınalysty, al 10 jasynda velosportqa keldi. Ýaqyt óte erekshe jandardan quralǵan áýesqoı topqa qosyldy. Keıin sport federasııasy qurylyp, 2023 jyly akkredıtasııadan ótip, halyqaralyq uıymnyń múshesi atandy. Bishkek qalasynda ótken jarysta Qazaqstan tarıhynda jáne Ortalyq Azııa elderi arasynda alǵash ret eki sportshy el namysyn qorǵady. Sol sportshylardyń biri – Dastan Ordabaı. Ol ártúrli qashyqtyq boıynsha tórt kúmis medal jeńdi. 2024 jyly Aýstralııada ótken jarysta tasjol velosporty boıynsha eki altyn medal ıelendi. Al bıyl aqpan aıynda resmı túrde paraatlet mártebesin aldy. Bir kezderi onyń bolashaǵyna kúmánmen qaraǵandar kóp boldy. Búginde ol Qazaqstannyń kók týyn álemdik arenalarda jelbiretip júr. Ulymnyń eńbekqorlyǵy men qaısar minezin maqtan tutamyn. Ol biraz jastyń kókiregine úmit otyn jaqty, osyndaı dıagnozben qınalǵan otbasylarǵa shabyt berdi, – dep Dastan Ordabaıdyń ákesi Samat Ordabaı ulynyń jetistik jolyn áńgimeledi.
Is-shara barysynda belsendilik tanytyp, otbasy ınstıtýtyn nyǵaıtýǵa úles qosqan ákelerge Alǵyshat tapsyryldy. Buǵan qosa forým alańynda áke men bala arasyndaǵy baılanysty kórsetetin arnaıy kórme de uıymdastyryldy. Kórmede elordalyq balabaqsha men mektep oqýshylarynyń otbasy, áke beınesi jáne ákelik meıirim taqyrybyndaǵy shyǵarmashylyq jumystary usynyldy. Kórmege qoıylǵan sýretterde áke beınesi áserli ári mazmundy beınelengen.
