Bıýdjetti sapaly josparlaý mańyzdy

Naqty jospardyń mańyzy zor

Otyrysta Qarjy mınıstri Mádı Takıev, Ulttyq bank tóraǵasy Tımýr Súleımenov pen Joǵary aýdıtorlyq palata tóraǵasy Álıhan Smaıylov ­baıandama jasady.

О́tken jyly ulttyq eko­nomı­kanyń ósimi 6,5 paıyzdy quraǵan. Bul eldegi ınvestısııa kóleminiń artqanyn, iskerlik baılanystardyń jandanýy men óńdeý ónerkásibi sektorynyń nyǵaıǵanyn kórsetedi. Osyǵan baılanys­ty senatorlar bıýdjetti josparlaýdyń sapasyn arttyrý qajet ekenin aıtyp, birqatar baǵytqa toqtaldy.

«Biz Úkimettiń jáne Joǵary aýdıtorlyq palatanyń 2025 jylǵy respýblıkalyq bıýdjettiń atqarylýy týraly esepterin qarap, talqyladyq. Byltyr ınvestısııalar tartý, iskerlik belsendiliktiń artýy jáne óńdeý sektoryn damytý nátıjesinde ekonomıkalyq ósim 6,5 paıyzdy qurady. Sonymen qatar senatorlar bıýdjetti josparlaýdyń sapasyna, boryshtyq júktemeniń ósýine, óńirlerdiń ortalyqqa táýeldiligine, bıýdjetten tys qorlardyń qyzmetine jáne basqa da máselelerge qatysty alańdaýshylyq bildirip otyr. Jalpy, Bıýdjet kodeksi Úkimettiń qarjy resýrstaryn basqarýdaǵy múmkindikterin keńeıtti. Alaıda bıýdjetke segiz ret túzetý engizilýi jáne qarajattyń aýqymdy túrde qaıta bólinýi josparlaýdyń tómendigin kórsetedi», dedi M.Áshimbaev.

Sondaı-aq Senat tóraǵa­sy áleýmettik-kásipkerlik korporasııalardyń qyzmetin naqty aıqyndap, memlekettik shyǵystardy ońtaılandyrý qajet ekenin atap ótti.

«Jalpy, áleýmettik-kásip­kerlik korporasııalardyń mandaty zańnamalyq túzetý­ler men qabyldanǵan tásilder­ge sáıkes aıqyndalýy kerek. Qazir ÁKK ákim ne tapsyrsa, sonyń bárimen aınalysady. Mysaly, keıbir óńirlerde olar aýyl sharýashylyǵy ta­ýaryn óndirýshilerge jyldyq 2 paıyzben nesıe beredi. Biz mundaı qoldaý qajet emes dep otyrǵan joqpyz, kerisinshe qajet. Biraq ony qandaı tetik arqyly júzege asyrý kerek degen másele bar. Buǵan qosa ÁKK áleýmettik mańyzy bar azyq-túlik taýarlarynyń baǵasyn turaqtandyrýmen aınalysady: ónimdi egin jınalǵan kezde tıimdi baǵamen satyp alyp, tapshylyq týyndaǵan kezeńde naryqqa shyǵarady. Sonymen qatar ınvestorlardy qoldaıdy, ınvestısııalyq jobalarǵa birlesken ınvestor retinde qatysady. Budan ózge de túrli fýnksııalardy atqaryp otyr», dedi M.Áshimbaev.

Osyny aıta kele, Senat tóraǵasy ÁKK-lerdiń birtindep qarjy ınstıtýttaryna uqsas qurylymǵa aınalýy olardyń negizgi mıssııasyn naqtylaýdy talap etetinin aıtty. Bul bıýdjet qarajatynyń tıimdi jumsalýy úshin qajet. 

Bıznes memleket qarjysy tóńiregine shoǵyrlanǵan

Buǵan qosa Senat spıkeri ákimshilik shyǵyndardy qys­qartyp, jasandy ıntellekt arqyly bıznesti qoldaýǵa ar­nalǵan memlekettik baǵdar­lamalardy júıeleýdi usyndy. Onyń aıtýynsha, bıznesti memlekettik qoldaý ashyq, ádil bolýǵa tıis. Barlyq rásim júıeli túrde júrgizilýi kerek.

«Bıznesti memlekettik qoldaý máselesin keńirek alyp qaraıtyn bolsaq, búginde bıznes memleket qarjysynyń tóńiregine shoǵyrlanǵanyn baıqaımyz. Áıteýir, tender, off-take, sýbsıdııa, kepildik, jeńildetilgen nesıe, paıyzdyq mólsherlemeni sýbsıdııalaý sııaqty qoldaýdyń barlyǵyn paıdalanady. Osy jumysty júıeleý úshin Memlekettik qoldaý sharalarynyń biryńǵaı tizilimi quryldy. Baqylauda aqparattyq júıesi de jumys istep tur. Alaıda memlekettik qoldaý tek respýblıkalyq bıýdjet arqyly emes, «Báıterek» holdıngi, áleýmettik-kásipkerlik korporasııa­lar arqyly da júzege asyrylyp otyr. Ekinshi deńgeıli bankter de paıyzdyq mólsherlemelerdi sýbsıdııalaý tetikterine qatysady. «Báıterek» holdınginiń quramynda «Damý» qory, О́nerkásipti damytý qory, Damý banki, Agrarlyq nesıe korporasııasy jáne basqa da kóptegen uıym bar. О́ńirlik ári ortalyq deńgeıde, bıýdjet, Ulttyq qor jáne damý ınstıtýttary arqyly bıznesti qoldaýmen aınalysatyn mundaı sýbektiler az emes. Osyndaı jaǵdaıda belgili bir deńgeıde fýnksııalardyń qaıtalanýy, artyq ákimshilik shyǵyndar da bolýy múmkin ekeni túsinikti», dedi M.Áshimbaev.

Senat tóraǵasy memleket­tik kompanııalar men jeke sektorlardyń mindetterin de atap ótti.

«Qazir barlyq qarjy da, negizgi úderister de memleket­tiń aınalasynda shoǵyrlanǵan. Al bıznes negizinen memleket­tik qoldaýǵa úmit artady. Bul ártúrli sebepterge baılanys­ty jeke sektordyń álsireýine alyp keledi: keıde qoldaýdy qajet etpeıtin kásiporyndarǵa qoldaý kórsetilýi múmkin. Odan básekelestik tómendeıdi, motıvasııa álsireıdi. Úkimet kvazımemlekettik sektor men memlekettik kompanııalardyń bolashaqtaǵy róli boıynsha naqty ustanym qalyptastyrýy kerek», dedi M.Áshimbaev.

Sóz sońynda M.Áshimbaev Memleket basshysy aıtqan bıýdjet qarajatyn formaldy túrde ıgerý tájirıbesin toqtatý kerektigin taǵy bir eske saldy. Senat tóraǵasy qarjylandyrý naqty ekonomıkalyq nátıje beretin,  sondaı-aq halyqtyń ál-aýqatyn arttyrýǵa yqpal etetin jobalarǵa ǵana baǵyttalýǵa tıis ekenin basa aıtty.

«Prezıdent Qasym-Jomart Toqaev bıýdjet qarajatyn formaldy túrde ıgerý táji­rıbesin toqtatyp, qarjyny azamattarymyzǵa jáne el ekonomıkasyna naqty paıda ákeletin jobalarǵa ǵana baǵyttaýdy tapsyrdy. Osy talqylaý bıýdjet úderisiniń sapasyn arttyrý joǵary jaýapkershilikti, atqarýshylyq tártipti, sondaı-aq naqty nátıjege baǵdarlanýdy talap etetinin kórsetti. Sonymen qatar jańa Salyq kodeksi memleket kiristeri men bıznestiń damýy arasyndaǵy tepe-teńdikti qamtamasyz etýge tıis. Úkimet aıtylǵan barlyq eskertý men usynystardy muqııat zerdelep, olardy iske asyrý úshin qajetti sharalar qabyldaıdy dep senemiz», dep palata tóraǵasy mazmundy ári syndarly pikir almasýǵa qatysqan Úkimet múshe­lerine, Ulttyq bank pen Joǵary aýdıtorlyq palatanyń basshy­lyǵyna alǵys bildirdi.

Gıdrometeorologııalyq qyzmet sapasy artady

Senat depýtattary Úkimet pen Joǵary aýdıtorlyq palatanyń esepterin talqylaǵannan keıin Parlament palatalarynyń aldaǵy birlesken otyrysynda osy másele boıynsha Senat atynan qosymsha baıandama jasaıtyn depýtat Nurlan Bekenovtiń kandıdatýrasyn maquldady.

Sonymen qatar senatorlar «Qazaqstan Respýblıkasynyń keıbir zańnamalyq aktileri­ne ekologııa jáne ekonomı­ka­nyń jekelegen salalaryn jetildirý máseleleri boıyn­sha ózgerister men tolyqtyrý­lar engizý ­týraly» zańdy birinshi oqylymda qarady. Atalǵan zań aıasyndaǵy túzetýler ekologııa salasyn sıfrlandyrýǵa, klımattyq retteýdi damytýǵa, sondaı-aq ekologııalyq ba­qy­laýdy kúsheıtýge baǵyt­talǵan. Qabyldanatyn ózgeris­ter elimizdiń Ulttyq gıdro­meteorologııalyq qyzmeti­niń jumysyn jetildirýge, eko­logııalyq saraptama men qoǵam­dyq tyńdaýlar ótkizý rásimderin ońtaılandyrýǵa, ınvestısııa­lyq jobalarǵa ruqsat berý tár­tibin jeńildetýge jol ashady. Bul rette kómirsýtekterdi teńiz­de barlaý jumystaryna qatys­ty qatań ekologııalyq talaptar saqtalady.

«Zań orman jáne jaıylym kómirtektik ofsetteri ınstıtýtyn engizedi. Bul jeke ınvestısııalardy tartý arqyly orman otyrǵyzý jobalaryn damytý­ǵa jáne elimizdiń klımattyq mindettemelerin oryndaýǵa múmkindik beredi. Buǵan qosa zańsyz qoqys oryndaryn joıý jónindegi ókilettikter jergilikti atqarýshy organdarǵa beriledi. Sonymen qatar qatty turmystyq qaldyqtardy jınaý, tasymaldaý, suryptaý jáne kómý bo­ıynsha tarıftik saıasatty óńirlik erekshelikterdi eskere otyryp júzege asyrý kózdelgen», dedi senator Sultan Dúısembınov.

Sondaı-aq onyń aıtýynsha, «Qazgıdromet» qyzmetiniń memlekettik fýnksııa­lary men básekeli negizde kórseti­letin qyzmetteri naqty ajyratylady. Bul bıýdjet qarajatyn tıimdi paıdalanýǵa jáne qyzmet sapasyn arttyrýǵa múmkindik bermek. Jalpy alǵanda, zań ekologııa salasyndaǵy memlekettik saıasattyń tıimdiligin arttyrýǵa, tabıǵı resýrstardy utymdy paıdalanýǵa jáne memleket, bıznes pen qoǵam arasyndaǵy jaýapty áriptestikti nyǵaıtýǵa baǵyttalǵan.