Qazaqstan-Germanııa: EKI EL ARASYNDAǴY YNTYMAQTASTYQ AIаSYN KEŃEITIP, JALǴASA BERETIN BOLADY

Keshe Qazaqstan Respýblıkasynyń Prezıdenti Nursultan Nazarbaevtyń shaqyrýymen Germanııa Federatıvtik Respýblıkasynyń Kansleri Angela Merkel resmı saparmen bizdiń elimizge kelip qaıtty. Tús aýa Astana áýejaıyna kelip qonǵan Federaldyq Kansler bas­ta­ǵan delegasııany Premer-Mı­nıstr Kárim Másimov qarsy aldy. Sapar basyn elordanyń ákimshilik bólimimen tanysýdan bastaǵan joǵary mártebeli meıman aldymen Otan-Ana monýmentine gúl shoq­ta­ryn qoıyp, sońynan Memleketter basshylary alleıasyna aǵash otyr­ǵyzý rásimin jasady. Sodan keıin Federaldyq Kansler elimizdiń Úkimet basshysymen birge Rıksos oteline kelip, ústel basynda bas qosqan kelissóz júrgizdi. Eki jaqty túsinistikti áńgime kezinde taraptar saýda-ekonomıkalyq saladaǵy qa­zaq-nemis ózara is-qımylynyń qa­zir­gi ahýaly men keleshegi, sondaı-aq Qazaqstannyń jedel ındýstrııa­lyq-ınnovasııalyq damý baǵdarla­ma­syn júzege asyrý úshin ınvestı­sııalyq yntymaqtastyqty keńeıtý jaıly pikir almasty. Bul Angela Merkeldiń Qazaq­stan jerine birinshi kelýi bolǵany­men, eki el basshylarynyń bir-birimen alǵash ret júzdesýleri emes. Jalpy, eki dáýlettiń ózara tıimdi saıası únqatysýy olardyń arasynda dıplomatııalyq baılanys ornatyl­ǵan ýaqyttan beri jalǵasýda. Ha­lyq­aralyq jaýapty máseleler tý­ra­synda kózqarastary men pikir­le­rinde alshaqtyq joq. Eki memle­kettiń syrtqy saıası bastamalary men umtylystary bir-birinen qoldaý taýyp júr. Sonyń naqty aıǵaǵy, kezinde Berlın Qazaq­stan­nyń Eýropadaǵy qaýipsizdik jáne yn­tymaqtastyq uıymynyń tóraǵa­ly­ǵyna usynylǵan kandıdatýrasyn birden qoldady. Osy kúnderi Ger­manııa bizdiń elimizdiń Búkilálemdik saýda uıymyna kirýine qoldaý kór­setip, kredıttik reıtıngisiniń ósýi­ne yqpal jasaýdy moınyna alyp otyr. Budan bólek, Germanııa bas­shylary 2007 jylǵy maýsym aıyn­da Brıýsselde ótken Eýropa Odaǵy elderiniń sammıtinen beri bul ha­lyqaralyq bedeldi uıymnyń Orta­lyq Azııaǵa qatysty strategııasyn jasaýdy ózekti máselelerdiń biri etip kóterip keledi. Al 2008 jyl­dyń qyrkúıek aıynda Germanııa­nyń Federaldyq Prezıdenti Horst Kelerdiń Qazaqstanǵa resmı sapar­men kelip qaıtýy bul eki mem­le­kettiń arasyndaǵy qarym-qaty­nasty jańa deńgeıge kóterdi. Aqyr sońynda, 2009 jyldyń 3 aqpany kúni Nursultan Nazarbaevtyń Qa­zaq­stannyń Germanııadaǵy jylyn saltanatty jaǵdaıda ashý úshin GFR-ge arnaıy ushyp barýy sol qa­lyptasyp qalǵan qarym-qaty­nas­tyń strategııalyq sıpat alýyna serpin berdi. Elbasynyń osy sapar barysyndaǵy da kóptegen saıası jáne ekonomıkalyq máseleler jónindegi usynystary Federaldyq Kansler Angela Merkel hanym ta­rapynan qoldaý tapty. Endi óz kezeginde Qazaqstan da Germa­nııa­nyń Birik­ken Ulttar Uıymy Qaýip­sizdik Ke­ńe­siniń turaqty emes múshesi orny úshin 2011-2012 jyl­darǵa usynyp jatqan kandıda­tý­rasyn qoldaıdy. Bul áńgime keshegi kezdesýler bary­synda Elbasy aýzymen arnaıy aıtyldy da. Eki el arasyndaǵy jarasymyn tapqan syılastyqqa byltyr nemis jerinde ótken Qazaq eli jylynyń jalǵasy retinde ústimizdegi jyly Qazaqstanda Germanııanyń jyly ótip jatqany da anyq aıǵaq bola alady. Osy taqyryptyq jyldyń aıasynda elimizge qadam basqan Federaldyq Kansler respýblıka Premerimen Rıksos otelinde ótken kezdesýden keıin osy ǵımarat zalynda uıymdastyrylǵan qazaq-german bıznes-forýmyna qaraı at basyn burdy. Eki el bıznesmen­deriniń basyn qosqan bul alqaly jıyndy Nursultan Nazarbaev pen Angela Merkel ashyp berdi. Osy jerde Qazaqstan men Germanııa strategııalyq yntymaqtastyq jónindegi iskerlik keńesi qurylyp, eki jaqtyń tıisti ókilderi osyny aıǵaqtaıtyn memorandýmǵa qol qoı­dy. Endi bul keńes eki eldegi uıymdar men birlestikter arasyn­daǵy iskerlik baılanystardyń tıimdiligin arttyrý qyzmetimen aı­nalysatyn úılestirý jáne konsýl­tasııalyq organ bolady. Osyndaı jaqsy nyshanmen ashylǵan bıznes-forým kezinde jıyntyq quny 2 mlrd. eýrodan asatyn 34 kommer­sııalyq maqsattaǵy qujattar dú­nıege keldi. Bul qujattardyń ishin­de qymbat ta, arzan da jobalar bar. Jalpy, baǵdarlama tolyq júzege asqan kezde oǵan 50 mlrd. dollar shamasynda qarajat jumsalatyn kórinedi. Bıznes-forým kezinde Nursul­tan Nazarbaev germanııalyq kásip­kerlerdi elimizdiń ındýstrııalyq damý baǵdarlamasyn iske asyrýǵa belsendi túrde aralasýǵa shaqyrdy. “Biz árqashan Germanııa Federa­tıvtik Respýblıkasyn elimizdiń “Eýropaǵa jol” baǵdarlamasyn oryndaýdaǵy basty áriptes retinde qarastyryp keldik, – dedi Elbasy óziniń sózinde. – О́zimiz oıǵa alǵan bul baǵyttar Qazaqstannyń 2015 jylǵa deıingi ındýstrııalyq damý baǵdarlamasynyń aıasynda da jalǵasyn tabady dep úmittenemiz”. Memleket basshysy sonymen qatar bizdiń elimizdiń Keden odaǵyna kirýine baılanysty Qazaqstanda Germanııa úshin jańa múmkindikter men perspektıvalar ashylyp otyrǵanyn tilge tıek etti. Osy sózderdiń sabaqtastyǵy retinde Elbasy budan keıin eki eldiń Innovasııalyq-ınvestısııalyq áriptestik týraly 2011 jylǵa belgilenip qoıylǵan baǵdarlamasyn 2014 jylǵa deıin uzartýdy usyndy. О́z kezeginde Angela Merkel Qa­zaqstan Ortalyq Azııadaǵy ekono­mıkalyq ortalyq jáne Germanııa úshin óńirdegi eń basty ekonomı­kalyq áriptes bolyp qala beretinin málimdedi. Osy jerde Kansler Germanııa isker toptary men mem­lekettik vedomostvolary ókilderi eki eldiń arasyndaǵy ózara qarym-qatynasty damytýǵa kelgenin jetkizip: “Bizdiń sapar Qazaqstanda Germanııa jyly ótip jatqan kezde bolyp jatyr. Osy oraıda Qazaq­standa kóptegen adamdar Germanııa jaıynda budan da tereńirek tanysatyn bolady. Bul eki jaq úshin de tıimdi. Osynyń arqasynda eki eldiń alys-berisi árqashan­da­ǵydaı jaqsy bolyp qala beredi”, degendi tarqatyp aıtty. Onyń aıtýynsha, qazirgi tańda Qazaqstan men Germanııa arasynda birlesip sheshilýi tıis ortaq máseleler bar­shylyq. Bul máselelerdi, ásirese, bıyl Qazaqstan EQYU-ǵa tóraǵa­lyq etip otyrǵan tusta sheshkenniń tıimdiligi joǵary. “Qazaqstannyń bul bedeldi halyqaralyq Uıymǵa jetekshilik etýi onyń bostan­dyq­pen baılanysty qundylyqtardy, qaýipsizdikti, adam quqyqtary men demokratııany qoldaıtynyn aıdaı álemge pash etý úshin oǵan keremet múmkindikter beredi. Bul HHI ǵa­syrdaǵy adamzat balasyna júktel­gen asa mańyzdy qundylyqtar bolyp tabylady. Sondyqtan biz EQYU arqyly osy qundylyqtar­dyń joǵary deńgeıde iske asyry­lýyn qalaımyz jáne osy ıgilikter Ortalyq Azııa aımaǵynda da ta­lapqa saı júzege asady degen oıda­myz”, dedi kelesi sóziniń oramynda Kansler. Budan keıin eki eldiń basshylary energetıkalyq sek­tordaǵy jáne jańa tehnolo­gııa­lardy transfertteý salasyndaǵy yntymaqtastyqty damytý qajetti­ligi jóninde ózara pikir almasty. Endi osy sózdiń tuzdyǵyn kel­tirer bolsaq, qazirgi tańda Qazaq­stan Germanııaǵa energııa tasymal­daý jaǵynan 4-inshi orynda tur­ǵa­nyn aıtar edik. Al shaǵyn jáne orta bıznesti damytýda nemis jurty­nyń orasan zor tájirıbesi bar. Sondyqtan qazaqstandyqtar olardyń kómekke kelgenine múd­deli. Sóz barysynda osyndaı yqylasty baıqaǵan Kansler óz eli osy oraıda Qazaqstannyń 2015 jylǵa deıin josparlap otyrǵan mindetterin júzege asyrýǵa járdem berýge yntaly ekenin bildirip úlgerdi. Osy rette aıta ketetin taǵy bir jáıt, Qazaqstan alǵa qoıyp otyrǵan eldi jańǵyrtý máselesi boıynsha da Germanııada úlken tájirıbe bar. Bul, ásirese, energııa únemdeý, máshıne qurastyrý, tele­kom­mýnıkasııa, aýyl sharýashy­lyǵy, qurylys sııaqty irgeli sa­lalarda aıqyn kórinedi. Al nemis kásiporyndarynyń qamqor qol­daryn sozýyna eń aldymen mun­daǵy senimdi ekijaqty sharttar men taraptardyń bir-birine degen qurmeti negiz bolyp otyrsa kerek. Eki el basshylarynyń resmı kezdesýleri budan keıin Aqordada jalǵasty. Aldymen Qazaqstan Res­pýblıkasynyń Prezıdenti Nursul­tan Nazarbaev pen Germanııa Fe­de­ratıvtik Respýblıkasynyń Kans­leri Angela Merkel shaǵyn toptyń qatysýymen kezdesip, ózara kelis­sóz júrgizdi. Sodan keıin kelis­sózder keńeıtilgen quramda jal­ǵasty. Bul basqosýlarda eki eldiń basshylary saýda-ekonomıkalyq jáne mádenı-gýmanıtarlyq sala­lar­daǵy Qazaqstan-Germanııa yn­tymaqtastyǵyn keńeıtýdiń kele­shegin talqylady. Onyń barysynda taraptar eki memleket arasynda joǵary deńgeıdegi qarqyndy saıası ún­qatysý ornyqqanyn atap ótti. Buǵan Elbasy men Kanslerdiń sońǵy úsh jyl ishinde besinshi márte ózara kezdesip, týyndap otyrǵan kezekti máselelerdi júıeli talqylap turýy da oń yqpal etkeni baıqalady. Qalyptasyp qalǵan bul jaqsy qarym-qatynastyń arqasynda eki eldiń arasyndaǵy ózara saýda kólemi de jyldan jylǵa ulǵaıyp keledi. Aıtalyq, jahandyq qarjy­lyq-ekonomıkalyq daǵdarystyń teris yqpalyna qaramastan, Qa­zaq­stan-Germanııa saýda aınalymynyń kólemi ótken jyldyń qorytyn­dysy boıynsha 2,9 mlrd. dollardan asypty. Al bıylǵy, 2010 jyldyń alǵashqy jartysynda onyń mól­sheri 1,5 mlrd. dollarǵa jetip otyr. Qazaqstanda nemis kapıtalynyń qatysýymen 800-den astam birles­ken kásiporynnyń tirkelýi de kóp jáıtten habar berer edi. Al táýel­sizdik jyldarynda GFR-diń Qazaq­stan ekonomıkasyna salǵan ınves­tısııasynyń aýqymy 3 mlrd. dol­larǵa jýyq qarajatty quraıdy. О́z kezeginde Qazaqstan GFR-diń ekonomıkasyna 4 mlrd. dollardan astam ınvestısııa quıǵan eken. Joǵarydaǵy kelissózderdiń barysynda sonymen qatar Údemeli ındýstrııalyq-ınnovasııalyq damý mem­lekettik baǵdarlamasyna german­dyq bıznestiń qatysýyn ulǵaıtý múmkindikteri qarasty­ryl­dy. Sonyń ishinde metallýrgııa, má­shıne jasaý, aýyl sharýashylyǵy, kólik, tele­kom­mýnıkasııa, ǵarysh­tyq keńistikti beı­bit maqsatta zertteý men paıda­laný, ekonomıka salasyndaǵy basshy qyzmetkerler men menedjerlerdiń biliktiligin arttyrýda ózara tıimdi yntymaq­tastyqty damytý týraly kelisim­derge qol jetkizildi. Bilim sala­syn­daǵy yntymaqtastyqty damytýdyń mańyzy da joǵary. Osyǵan aıryq­sha mán bergen Qazaqstan ótken jyly GFR-da “Bolashaq” eýropa­lyq ortalyǵynyń ókildigin ashty. Almatyda Qazaq-Nemis ýnıver­sı­tetin odan ári damytý jospary júzege asýda. Osy kez­de­sý­diń bary­synda Elbasy sondaı-aq nemis meı­mandardy Astanadaǵy “Na­zar­baev ýnıversıteti” halyqara­lyq joǵary oqý ornymen yntymaq­tastyq ornatýǵa da shaqyrdy. Kezdesý kezindegi kelesi áńgi­melerdiń taqyryby halyqaralyq saıasat máselelerimen ushtasty. Onyń barysynda taraptar Qyr­ǵyzstandaǵy ahýaldy turaqtandyrý, Aýǵanstandy qalpyna keltirý jaı­laryn, sondaı-aq halyqaralyq qaýipsizdik pen óńirlik turaqtylyq tóńiregindegi ózekti máselelerdi tal­qylady. Bul halyqaralyq má­seleler tarapynda Astana men Berlınniń ustanymy uqsas ekeni atap ótildi. Germanııa óz kezeginde Qazaqstandy “óńirdegi turaqtylyq pen damýdyń dińgegi” retinde qarastyrady ári dinaralyq jáne konfessııaaralyq únqatysýdy ornyqtyrýda EQYU tóraǵalyǵy aıasyndaǵy qazaqstandyq bastama­larǵa qoldaý kórsetedi. Kezdesýdi aıaqtaı kele, taraptar kelissózder eki eldiń saıası, saýda-ekono­mı­kalyq jáne mádenı-gýmanıtarlyq yntymaqtastyǵyn keńeıtýge jáne tereńdetýge, sondaı-aq Qazaqstan-Germanııa qarym-qatynastaryn strategııalyq áriptestik deńgeıine kóterýge umtylysyn kórsetip bergenin jetkizdi. Germanııa Federaldyq Kan­s­­leri­niń elimizge saparynyń aıa­synda sonymen qatar birqatar qu­jattarǵa qol qoıylý rásimi boldy. Olardyń qatarynda birqatar úki­met­aralyq jáne vedomostvoaralyq qujattar bar. Kelissózder aıaq­talǵannan keıin Nursultan Nazar­baev pen Angela Merkel birlesken baspasóz máslıhatyn ótkizdi. Germanııa Federaldyq Kansleri bastaǵan delegasııa túnge qaraı Berlınge ushyp ketti. Serik PIRNAZAR, Sýretterdi túsirgender S.BONDARENKO, B.OTARBAEV.