TО́RAǴALYQTYŃ TAMAShA TABYSY

ÚLKEN CAMMIT – QAZAQSTAN ÚShIN ÚLKEN ABYROI Kúni keshe ǵana ótken Aqbu­laqtaǵy 56 eldiń syrtqy ister mınıstrleriniń beıresmı kezde­sýi, úlken Sammıt shaqyrý jó­nin­degi biraýyzdylyq Qazaqstan­nyń tarıhyndaǵy eń eleýli oqı­ǵanyń biri dep sanaımyn. Onyń ústine EQYU-nyń mundaı aýqymdaǵy jıyny on bir jyl ót­pegenin eskersek, Qazaqstan­nyń tóraǵalyǵy jylynda olar­dyń bas qosýy Qazaq eliniń Tuń­ǵysh Prezıdenti N.Nazarbaevtyń bastamasymen uıymdastyrylýy – ol kisiniń halyqaralyq are­nadaǵy bedeliniń bıigin de kórsetse kerek. Bul rette eki nárseni ala bóten atar edim, birinshiden,bar nárseni kórsete bilýdiń ózi de is­kerlik. Alataýdyń ásem baý­raıyn­da kezdesý ótkizip, olar Qa­zaqstandy, qazaqtyń qonaq­jaılylyǵyn, kórkem tabıǵatyn kórip qaıtty. Ekinshiden, alqaly basqosýda Elbasynyń ózi baıandama jasady. Kezdesýde basty úsh másele talqylandy. Birinshisi, álemdik tártiptiń turaqtylyǵy. О́ıtkeni, beıbitshil el úshin, eń aldymen aınalasyndaǵy kórshi elderdiń turaqtylyǵy, olardyń beıbitshil kózqarasy kerek. Sonda ǵana kórshilermen saýda-sattyq júrip, dostyq qarym-qatynas jasalmaq. Ekinshisi, osy memleketter ara­syn­daǵy birlestikke baǵyttalǵan ortaq qundylyqtardyń saqtalýy. Iаǵnı, lańkestikke jol bermeý, transulttyq kelisimder, beıbit qarym-qatynastardyń saltanat qurýy. Máselen, mundaı baıla­nystar, qarym-qatynastar Eýro­pa áleminde bar, olardyń bir-birimen qatynasýyna esh kedergi joq, shekaralary ashyq. Bul, ásirese, qarapaıym halyq úshin óte qolaıly. Mine, osy eýropa­lyq úrdisti bizdiń Memleket basshysy Eýrazııa keńistiginde ornatyp, dostyq jaǵdaıda ba­rys-kelisti rettemek. Onyń ús­tine, biz álemdik qarjy, ekono­mıkalyq daǵdarystan shyǵamyz, ekologııalyq qaýipsizdik te orny­ǵady. Mysaly, azyq-túlik qaýip­sizdigine kelsek, keıbir mem­leketterde tabıǵattyń qolaısyz­dyǵynan, bir jerde jaýyn-shashyn kóp bolyp, egindi jýyp-shaıyp ketse, bir jerde qurǵaq­shy­lyq, sonyń saldarynan je­tis­peýshilik, ashtyq qaýpi týyndap jatady. Úshinshisi, etnostyq jáne dinı tózimdilik máselesi. Bul jóninde bizdiń elimiz Qazaq­stan halqy Assambleıasyn quryp, álemde sonyń jaqsy úlgisin kórsetip otyr. Elimizde turatyn barlyq ult ókilderiniń turmys-jaǵdaıy qazaqtan artyq bolmasa, kem emes. Bul Elbasy kóregen­diginiń, tapqyrlyǵynyń arqasy. Osy rette myna bir jáıttiń erekshe astyn syzyp aıtyp ótkim keledi. Tórtkúl dúnıede bir ulttan turatyn memleket joq. Barlyq memleket kópultty. Biraq, Qazaqstanda onshaqty nemese jıyrma shaqty ult ókili bolsa, olardyń árqaı­sysyna ózderiniń ortalyǵyn ashyp berip, tilin, dinin saqtaýǵa tolyq múmkin­dik jasalǵan. Bul – qazaqtyń keńdigi, danalyǵy, dar­qandyǵy. Ata-babadan kele jat­qan qonaq kelse jalǵyz qoıyn soıyp tastap otyratyn jomart­tyǵy, keńpeıil­diligi. Máselen, Eýropadaǵy eń demokratııalyq memleket – Fransııany alaıyq. Eger ol elge basqa bir ult ókili kóship baryp, Fransııanyń azamattyǵyn alsa, ol sol kúni fransýz bolyp shyǵa keledi. О́ıt­keni, tólqujatyńda solaı jazylǵan. Iаǵnı, seniń ultyńa, dinińe, tilińe mán berip jatqan esh­kim joq. Al bizde she? Qazaq­stan­ǵa basqa ulttan on adam kó­ship kelse de, olarǵa óz orta­ly­­ǵyn, óz tilin, dástúrin umyt­pas úshin jeksenbilik mektebine deıin ashyp beremiz. Shúkir, búgin­de Qazaqstandaǵy qazaq 67 paıyzdy quraıdy. Halyqaralyq kelisim boıynsha, eger memleketti quraý­shy ult sol halyq­tyń úsh­ten eki­sin qurasa, ol monoetnos­tyq, mo­no­ult­tyq, ıaǵnı bir ulttan tura­tyn memleket bo­lyp esepte­ledi delin­gen. Demek, bizdiń so­laı ja­saýǵa tolyq qu­qymyz bar. Bi­raq, olaı jasap jatqan joqpyz, Qazaqstanda turatyn árbir ult ókiliniń jaǵ­daıymen, salt-dástúri­men sanasyp, syılas­tyqta ǵumyr keship ke­le­miz. Menińshe, eń bas­ty áńgime osynda. Endeshe, bizder osy jaǵ­daıdy búgingi urpaq­qa kóbirek nasıhat­taýy­myz kerek. Tarıh­tan belgili, so­ǵys ke­zinde qazaq topyra­ǵyna stalındik sola­qaı saıa­sattyń qurbany bo­lyp kel­gen qanshama ult ókil­derin, ózderi jeti­sip otyr­masa da, eń sońǵy nanyn bólip berip aman alyp qaldy. Osy jaǵ­daıdy bastan ótkerip, qazaq­tyń jaqsyly­ǵyn kórgen sol aǵaıyndar­dyń: “Qazaqtar bolmaǵanda qyrylyp qalar edik, rahmet” degenderin ke­zinde óz qula­ǵymyzben esti­gen kýágerdiń birimin. Qazir ol qarııalar dúnıeden ótip ketti. Osyny keıingi urpaq bile me, bilmeı me? Bilmese, aıtyp túsin­dirýimiz kerek. Qazaqstan EQYU-nyń tóraǵalyq jylyn birqatar ıgi qadamdarmen bastady. Máselen, Qyrǵyzstandaǵy, Aýǵanstandaǵy shıelenisti jaǵdaıǵa aralasyp, nátıje­sinde biraz máselelerdi oń she­shýge yqpalyn tıgizýde. Keıbir aıtqyshtar “tóraǵa­lyq­tyń keregi ne, úlken Sammıtti ótkizýdiń qajeti bar ma, qansha qarjy ketedi” degendi aıtyp qalýda. Men aıtar edim, bul úlken aýqym­dy jıyn Qazaqstan­nyń dańqyn odan ári bıik­tetip, asqaqtatpaq. Qarajat shyǵyp ketti dep ýaıymda­masyn, ol qarjy kezinde on, júz ese­lenip qaıtyp keletin bolady. Memlekettiń halyqara­lyq bedeli kóterilgen saıyn ın­vestısııa quıylyp, transulttyq kóptegen óndiris orny ashylady. Qazaq­stan onsyz da ınvestısııa kólemin adam basyna shaqqanda TMD elderiniń aldynda tur. Bul – úlken jetistik. Investorlar zaýyt salyp berse, ony qaıtadan alyp ketpeıdi ǵoı. Bir ǵana mysal. Kezinde túrik aǵaıyndar Túrkistan qalasynda 100 mln. dollarǵa keremet ýnıver­sıtet qalashyǵyn turǵyzdy. Kese­neni de óz esepteri­nen kúrdeli jón­deý­den ótkizip berdi. Investı­sııa degen osy. Qazaq halqyna Alla taǵala tózim­di­lik, sabyrly­lyq qasıetti enshi etip berse kerek. Kelgen adamdar­dyń bári syıyp ketip jatady. Al tynysh­tyǵy bar, bereke-birligi jarasqan elde ju­mys isteý kimge bolsa da qo­laıly, tabysty. Endeshe, EQYU-nyń úlken Sammıtiniń Arqa tósinde elordada ótýi – Qazaq­stan úshin de, qazaq úshin úlken abyroı, bedel. Murat JURYNOV, QR QazUǴA-nyń prezıdenti, Memlekettik syılyqtyń laýreaty. EL MEREII ARTA BERSIN Serpindi damý jolyna túsken elimizde kún saıyn derlik jaqsy jańalyqtar bolyp jatyr emes pe? EQYU-ǵa múshe memleketter syrt­qy ister mınıstrleriniń Almaty oblysynda ótken beıresmı kezde­sýinde qabyldanǵan sheshimdi men osyndaı jańalyqtardyń biregeıi retinde qabyldadym. Astana búginde halyqaralyq deń­geıdegi iri basqosýlar ótetin orynǵa aınaldy. Adam jaqsylyqqa tez úırenedi ǵoı, sodan keıin de shyǵar, Otanymyzda dúbirli jıyn­dardyń jıi ótip jatatyndyǵyna on­shalyqty tańǵalmaıtyn da bol­dyq. Alaıda, men bul jolǵy jıyn­nyń orny bólek der edim. Olaı deı­­tinim, Eýropadaǵy qaýipsizdik jáne yntymaqtastyq uıymy – dú­nıe júzi boıynsha alǵanda asa be­del­di uıym. Táýelsizdigin alǵanyna asa kóp ýaqyt bola qoımaǵan Qa­zaq­­stan sondaı uıymǵa tóraǵalyq etip turǵan kezde EQYU Sammıti­niń Astanada ótetindigi el mereıiniń bu­rynǵydan da óse túskendigin aı­ǵaq­taıdy ǵoı dep oılaımyn. Beı­resmı basqosýda sóz alǵan Pre­zı­dentimiz Nursultan Nazarbaevtyń: “Biz ózimizdiń qıyn tańdaýymyzdy jasap, EQYU-nyń Is basyndaǵy tóraǵasy retinde Uıym Sammıtin Astanada ústimizdegi jyldyń aıaǵynda ótkizýdi usyndyq” degen jan tebirenterlik sózderi elimizdiń búginde qandaı bıikterge jetip otyrǵandyǵyn aıqyn kórsetedi. Qazaqstan EQYU-ny jaı basqa­ryp qana otyrǵan joq, uıym jumy­syn jandandyrýǵa, eýropa­lyq qaýip­sizdik uǵymyn kon­tı­nent­tik aıadan shyǵaryp, eýratlantı­ka­lyq jáne eýrazııalyq qaýipsizdik uǵymdaryna aınaldyrýǵa barynsha kúsh salýda. Muny biz Qyrǵyzstan men Aýǵan­standaǵy jaǵdaıdy or­nyq­ty­rýǵa baǵyttalǵan sharalar my­salynan aıqyn kórip otyrmyz. Beıresmı kezdesýge qatysý­shy­lar joǵary deńgeıdegi kez­de­sý­di 2010 jyldyń aıaǵynda Asta­nada ótkizý ıdeıasyn tolyqtaı qoldaıtyndyqta­ryn bildirdi. Munyń ózi elimizdiń, Elbasy­myz­dyń óse túsip otyrǵan bedeliniń arqasy dep bilemin. О́mir boıy jaýapty qyzmetter atqarǵan eń­bek ardageri retinde aldaǵy ýa­qyt­ta da mereıimiz tasqyndaı ber­sin degen aq tilegimdi bildiremin. Tursynhan MUSAHANOV, eńbek ardageri. Almaty oblysy, Qarasaı aýdany. ASTANA – YNTYMAQTASTYQ ALAŃY Qazaqstannyń EQYU-ǵa tóra­ǵalyǵynyń jarty jyldyǵy da art­ta qaldy. Sondyqtan da endigi jer­de osy merzim Qazaqstanǵa ne berdi, Uıymnyń ózine ne berdi degen alǵash­qy saýaldar tóńireginde oı túıýge bolady ǵoı dep sanaımyn. Sál ǵana saıası sheginis jasar bolsaq, budan eki jyl buryn, Qazaqstan 2010 jyly EQYU-ǵa tóraǵalyq etetindigi belgili bolǵan kezde, ózderin qazaqstandyq oppo­zısıonerlerdiń qataryna qosyp júrgen saıasatshy toptardyń aýzy­nan: EQYU-ǵa tóraǵalyq etý – Qa­zaqstannyń ne teńi. О́z abyroıyn ózi tógý ǵoı – munyń aty. Ol mun­daı mindetti tipti de atqara almaı­dy. Qarańyz da turyńyz, dál osylaı bolady. Uıymǵa tóraǵalyq etýge onyń óresi jetpeıdi degen birjaqty, syńarjaq pikirlerdi de estigenbiz. Árıne, eshkimniń aýzyna qaqpaq qoıa almaısyń. Búginde álgindeı syńarjaq pikir bildirgenderdiń únderi qumyǵyp qalǵan. Tilderin tis­tep alǵandaı, únderi múldem estil­meıdi. О́ıtkeni, osy jarty jyl­dyqtyń ishinde, Qazaqstan aıryq­sha belsendilik tanytyp, buǵan deıin atqarylmaǵan isterdi oń jolǵa qoıa bildi. Bul turǵyda Qazaqstan kóshbasshysy Nursultan Nazarbaev málimdegen tómendegideı qaǵıdat mańyzdy mánge ıe. “EQYU-ǵa tóraǵalyq elimizde syrtqy saıası tabys retinde ǵana emes, sonymen birge jalpyulttyq aýqymdaǵy qundylyq retinde de qabyldandy”. Osy bir qysqa ǵana qaıyrymda Nursultan Ábishuly tóraǵalyqqa degen bizdiń barlyq ustanymymyz­dy ári Qazaqstan turǵysynan qaras­tyrǵanda onyń alatyn máni men mańyzyn aıqyn kórsetip berdi dep aıta alamyz. Qazaqstandyq qoǵam men aldaǵy jyly óziniń táýelsiz­diginiń jıyrma jyldyǵyn atap ótkeli otyrǵan memleket úshin onyń tarıhı mańyzdylyǵy aıryqsha ekenin de Elbasynyń osy pikiri arqyly uǵyna alamyz. Osy arada mynandaı suraq týyn­daıdy: “Bul bizge ne beredi?”. Bul jerde eki faktordy atap kór­set­ken jón. Uıymǵa tóraǵalyq bir­lik pen qazaqstandyq patrıotızm sezimin tereńdetýge yqpal jasap keledi. Sonymen birge ol memle­ket­ti odan ári demokratııalyq tur­ǵyda damyta berýdiń qýatty kata­lızatory rólin atqarmaq. Buǵan qosa ol qa­zaqstandyqtardyń ómiri men turmys deńgeıin eýropalyq standarttarǵa jetkizýge septigin tıgizbek. Tóraǵa­lyq sheńberinde “Eýropaǵa jol” mem­lekettik baǵdarlamasynyń belgi­lenýi osy pikirimizdiń aıqyn aıǵaǵy. Sondaı-aq, Qazaqstannyń jar­ty jyl ishindegi uıymǵa tóraǵalyq qyzmetiniń keıbir nátıjelerine kóz salsaq – ol óz ókilettiligi sheń­­berinde EQYU-nyń basqa ha­lyq­aralyq uıymdarmen, Azııa qur­­lyǵymen, ıslam álemimen ynty­maqtastyǵyn ulǵaıtýǵa umtylyp jatqany der edik. О́zge de din ókil­derimen órkenıetti únqatysý joldaryn ustanyp otyrǵany da – tóraǵalyqtyń tamasha jetistik­teriniń biri bolyp qala bermek. Munyń syrtynda Qazaqstan­nyń tóraǵalyǵy tusyndaǵy EQYU Qazaqstannyń ulttyq múddelerin jahandyq deńgeıde ulyqtaýdyń basty ótkizgishine de aınalyp otyr. Bul úrdis, ásirese, áskerı-saıası, ekonomıkalyq, gýmanıtarlyq ba­ǵyttarda jáne halyqaralyq qaýip­sizdik júıesinde aıqyn baıqalady. Qazaqstan tóraǵalyǵynyń EQYU úshin qundylyǵynyń basty kórinisiniń biri – halyqaralyq keńistik sheńberinde aımaqtyq jáne jahandyq qaýipsizdikti saqtaý úshin ony jańǵyrtý baǵytyn usta­nýynda. Bul baǵyt Elbasy N.Á.Na­zarbaevtyń saıası qyzmetimen tyǵyz úılesim tabýda. Bul turǵyda Aqbulaq kezdesýinde Nursultan Ábishuly atap kórsetken EQYU-nyń úsh ólshemi aıasyndaǵy tórt T-dan turatyn trast (cenim), tradıshn (dástúr), transpa­rensı (ashyqtyq), Tolerans (tózimdilik ) rýhynyń ala­tyn orny erekshe. Buǵan qosa­ry­myz tózimdilik jóninde taıaýda Astanada ótkizilgen konferensııa jáne osy baǵyttaǵy basqa da irgeli qadamdar Qazaqstan­nyń álem jurtshylyǵy aldyndaǵy abyroıy men bedelin odan ári kótere túsedi. Eger bir kezderde EQYU sheti men shegi joq eýropalyq keńistiktiń shetkeri aımaqtarynda taptyrmas úlgi bolsa, qazir biz qazaqstan­dyq­tar onyń qatysýshysy bolyp tabylamyz. О́ıt­keni, bizde osynaý halyqaralyq uıym­ǵa daýys berý quqyǵyna qosa, oǵan kóshbasshylyq etý quqyǵy da bar. Qazaqstannyń EQYU-ǵa tóraǵa­lyǵynyń tarıhı kezeń turǵysynan taǵy bir ereksheligin aıtpaı ketýge bolmaıdy. Nursultan Ábishulynyń kópshilikke túsinikti oıdy obrazǵa oraı otyryp aıtqan tamasha sózi­men túıindegende, búginde kezinde óz min­de­tin atqarǵan Helsınkı úderisiniń jarqyly qazir kúńgirt tarta bastady. Ári myzǵymastaı kó­ringen onyń keıbir taraýlary­nyń kúshi joıyldy. Iаǵnı Elba­synyń qanatty sózimen aıtqanda, jyl aıaǵynda Qazaqstanda ótkizi­letin EQYU Sammıti álemdik qaýymdas­tyqqa Uıymnyń “Helsınkıden Astanaǵa deıingi” evolıýsııasyn pash etpek. Bul eki arany artyq-kemi joq otyz bes jyl ýaqyt bólip jatyr. Búgingi ýaqyt ólshemi men talabyna saısaq – EQYU-ǵa tóraǵalyq etýshi elder ózderiniń saıası erik-jigerlerin halyqtar aldynda turǵan osy zamanǵy synaqtar men qaýip-qaterler salqynyn tómende­týge jumsaı bilýi kerek. Ári osy turǵyda óristeıtin barlyq kúrdeli saýal­darǵa órkenıetti turǵyda jaýap berýge tıisti. Qazaqstan EQYU-ǵa tóraǵalyq etýshi retinde bul syndardan da oıdaǵydaı ótip keledi. Eýratlantıka men Eýrazııada qaýipsizdikti saqtaýmen kindiktes jańasha turǵyda, Uıym jaýapker­shiligindegi keńistik qurý – EQYU-nyń barlyq ustanymdary men min­detterin qaıtadan bekitip, jań­ǵyrtyp qana qoımaıdy, sonymen birge, jańa tarıhı jaǵdaıda Helsınkı rýhyn qaıta órletýge óris ashady. Bul tarıhı mindet te Qazaqstan enshisine tıip otyrǵan taptyrmas múmkindik. Qysqasy, Qazaqstannyń jańa elordasy Astana qaýipsizdikti saq­taý men yntymaqtastyqty nyǵaıtý baǵytynda EQYU-da qordalanyp qalǵan máselelerdi talqylaýdyń taptyrmas alańyna aınalmaq. Osy únqatysýdy keıinge shegermeı, dál bıylǵy jyly ótkizýdiń qajettiligi de, ózektiligi de osynda. Budan shyǵatyn túıin EQYU Sammıtin bıyl, 2010 jyly Qazaq­standa ótkizý ıdeıasyn usyný arqy­ly Qazaqstan basshysy Nursultan Nazarbaev qaıtalanbas memlekettik qaıratker retindegi qyryn álem jurtshylyǵyna tanyta aldy. Endigi jaýapkershilik pen salmaqtyń bir ushy, oǵan qaıtarylar jaýap onyń áriptesteriniń enshisinde bolsa kerek. Vıacheslav INOChKIN, Batys Qazaqstan oblystyq muraǵattar jáne qujattama basqarmasynyń bastyǵy. BÁRIMIZGE DE MAQTANYSh Elbasymyzdyń Astanada EQYU-nyń Sammıtin ótkizý bastamasyn ózge memleket­terdiń qyzý qoldaǵanyn baıqap otyrmyz. Sam­­mıt ótkizý – bázbireý­lerge, óz eliniń saıası belsen­diligin, dúnıe júzi aldyn­daǵy bedelin kóre almaıtyndar úshin jaı kezekti basqosý kó­ringenimen, álem halqy úshin máni zor. Dúbirge toly dúnıede EQYU-nyń pármeni kerek tustary kóp. Taýly Qarabaq kórshi eki eldiń ultarazdyǵyn órshitýge sebepshi bolyp otyr. Biz ádette, sport­shylarǵa, ha­ly­qaralyq jarys­tarda shekara joq dep oılaıtyn­byz. Dúnıe búlinse, onyń sharpýy buǵan da tıedi eken. Sportshy bolǵan soń baıqaı­myz, armıan jáne ázirbaıjan sportshy­lary osy eki elde ótetin jarystar­ǵa birine-biri barmaı, kórip qalýǵa tyrysady. Grýzın sportshylary jeńis­ke jetkende Reseı jankúıer­leriniń qýanbaı, qol soqpaı otyratyn­dy­ǵyn da baıqadyq. Nemese kerisin­she. Muny pat­rıotızmmen baıla­nys­tyrýǵa bolmaıdy. Jalǵan pat­rıotızm men shynaıy otansúı­gishtik qasıetterdiń ara-jigin ajyrata bilý kerek. “Korfý úderisi” únemi jal­ǵas­­tyrylǵany jón. Elbasymyz tynyshtyǵy buzylǵan mem­le­ketterdiń arasynda dostyq ornatý úshin úlken táýekelderge baryp júr. Sammıt te sonyń bir kórinisi. Memleketterdiń qaýipsiz­digine paıdasy zor bolǵanyn tiler edik. “Altaý ala bolsa aýyzdaǵy ketedi, tórteý túgel bolsa tóbedegi kele­di” dep atalarymyz aıtqandaı, dúnıe júzi adamdaryn beıbit­shilik saıasaty uıystyrady. Bolat QYRYQBAEV, OQO sport jáne týrızm basqarmasynyń bastyǵy. ShYMKENT. ALDYMEN О́ZIMIZGE TALAP QOIа BILEIIK Eń aldymen, Qazaqstannyń halyqara­lyq bedeldi uıym Eýropadaǵy qaýipsizdik jáne yntymaqtastyq uıymyna abyroı­men tóraǵalyq jasap otyrýynyń ózi bizdiń eldiń jáne Prezıdentimiz Nursul­tan Nazarbaevtyń halyqaralyq bedeliniń qandaı ekenin kórsetedi. Oqyp, bilip otyrmyz, osy uıymǵa múshe elder syrtqy ister mınıstrleriniń Almatydaǵy beı­resmı kezdesýinde halyqaralyq deńgeı­degi biraz máseleler qaraldy. Endi EQYU-ǵa múshe elder basshylarynyń Sammıti jyl aıaǵynda Astanada ótetin bolyp pátýalasty. Árıne, bul ábden qoldaýǵa laıyq sheshim. Eýropadaǵy qaýipsizdik jáne ynty­maq­tastyq uıymyna tóraǵalyq etip otyrǵan Qazaqstan ózgelerge óziniń úlgi­sin usynyp otyr. Ol – ultaralyq tatý­lyq, dinaralyq kelisim men tolerant­tylyq. Qazir bul úlgige qandaı memleket te qyzyǵa qarap otyr. Keńes Odaǵy taraǵannan keıin onyń quramynda bolǵan elderde ulttyq negizdegi órtter aýyq-aýyq tutanyp otyrdy, ol áli de jalǵa­sýda. Al biz Nursultan Nazarbaevtyń ustanǵan aıqyn da dana saıasatynyń arqasynda urys-janjalsyz, jumylǵan judyryqtaı bolyp, ekonomıkalyq tyǵyryqtan shyqtyq. Eń bastysy, elde ulttyq saıasat durys júrgizilip otyr. Sonyń arqasynda elimizde eshqandaı ult arazdyǵy joq, birlik bar. Keńqoltyq qazaq ǵasyr basynda da, soǵys kezinde de, odan keıingi jyldarda da syrttan kelgen ózge ult ókilderine qu­sha­ǵyn ashty. Qazir olar da Qazaqstanda tamyr jaıyp, eldiń kórkeıýine tize qosyp eńbek etip jatyr. Ádette, órttiń ózi baıqalmaıtyn ushqynnan paıda bolady. Sol sııaqty ult arazdyǵy da turmystaǵy bolmashy ýaq renishten, talastan týýy múmkin. Osyǵan ultyna qaramaı ár qazaqstandyq abaı bolýymyz kerek. Qaısy jyly Qostanaıda eki kisi jerge talasyp, bir-birine aıtpaǵandy aıtyp, renjisti, sotqa júgindi. Sonda eki azamattyń arasyna araaǵaıyn bolyp, máselesin sheshkenim bar. Egin egip, kásipker retinde tanylǵan eki azamattyń ulttary ártúrli bolǵandyqtan, istiń nasyrǵa shaýyp ketýi ábden múmkin edi. Meni sonda jerden buryn ulttyq másele qatty qınaǵan. Abyroı bolǵanda jigitter keıin túsinisip, ulttyq tatýlyqqa selkeý túsken joq. Meniń aıtaıyn degenim, halyqaralyq Uıymǵa tóraǵalyq jasap, basqalarǵa tórelik aıtyp otyrǵan Qazaqstan ishki jaǵdaıǵa da óte talappen, jaýapkershilikpen qarap, búgingi birligimizge selkeý túsirip almaý kerek, qazaqstandyq úlgini únemi nyǵaıtyp, qasıettep ustaý paryz. Elbasymyz Nursultan Ábishulynyń “aldymen – ekonomıka, sosyn – saıasat” degen ustanymy Qazaqstandy erekshelen­diretin, alysty meńzeıtin saıasat. Ekono­mıkalyq-áleýmettik damýymyz jaǵynan Qazaqstan tek Ortalyq Azııadaǵy ǵana emes, burynǵy Keńes Odaǵy quramyna kirgen elder arasynda da kóshbasshyǵa aınaldy. Al jyl aıaǵynda úlken Sammıt ótetin bolsa, ol Eýropadaǵy qaýipsizdik jáne yntymaqtastyq uıymyna múshe elder basshylaryna osy Uıymǵa tóraǵalyq etip otyrǵan Qazaqstannyń óz ishindegi osyndaı jaqsy isterdi kórsetetin bolady. Al bul eldiń, Elbasynyń bedelin kóteredi. Kóp jyldan beri endi óteıin dep otyrǵan bul basqosý bizdiń eldi ózgelerge tanyta túsýge de zor múmkindik. Sergeı JALYBIN, zań ǵylymdarynyń doktory, professor. QOSTANAI. IGILIK JOLYNDAǴY IZGI QADAMDAR Qazaq memleketiniń kári qur­lyq Eýropa tórinde tóbebılik et­ke­nine de jarty jyldan asty. Bu­dan otyz bes jyl buryn qurylǵan mem­le­ketaralyq bedeldi qury­lym­ǵa – Eýropadaǵy qaýipsizdik jáne yntymaqtastyq uıymyna – túrki elderiniń, musylman áleminiń, ke­shegi Keńes Odaǵy respýblıka­la­ry­nyń ishinde birinshi bolyp, sýy­ry­lyp shyǵyp Qazaqstanymyz bas­shy­lyq etedi degen oı ol kezde úsh uıyqtasań da túsińe kirmeıtin jáıt edi ǵoı. Mine, Jasaǵannyń “myń ólip, myń tirilgen” Alash ba­lasyna shyn meıirimi túskendiginiń kýási! Mine, dúnıe júzi halyqtary­nyń, asa órkenıetti degen qoǵam­dar­dyń, tipti kúni keshe ǵana Azııa jaqqa shekesinen qaraıtyn keıbir elderdiń de bolashaqqa qaryshtaı qadymdaǵan elimizdi shyn moıyn­daǵanynyń, onyń qarymyna úmit artqandyǵynyń belgisi! Árıne, bul baqtyń aspannan ózdiginen túse qalmaǵandyǵy aıan. Derbes shańyraq kótergen jyl­dar­dan bastap osy kúnge deıingi is­tel­gen ulan-ǵaıyr jumystyń nátı­je­sinde saıyn dala­nyń kelbeti kere­met kemeldenip, ony mekendegen ulystyń sanasy adam aıtqysyz oń ózgeriske túskendigine, sóıtip, ta­rıhı qysqa ǵana merzimde damý úr­disinde oq boıy uzap ketken ha­lyq­tardyń deńgeıine bir-aq kóterilge­ni­ne álem tańdaı qaǵyp otyr. Jáne de munyń bári Nursultan Ábish­ulyndaı kóregen, zamanyna laıyq týǵan, ulty úshin janyn shú­be­rekke túıgen shynaıy Elbasy­nyń arqasy ekendigi de beseneden belgili. Bul týraly keshe ǵana ótken EQYU-ǵa múshe memleketter syrt­qy ister mınıstrleriniń beıresmı kezdesýine qatysqandar biraýyzdan aıtty desek artyq emes. Dúnıe­jú­zi­lik syrtqy saıasattyń nesheme mar­qasqalary Qazaqstannyń Tuń­ǵysh Prezıdentiniń eýropalyq jáne jahandyq qaýipsizdikti ny­ǵaı­týǵa qosqan aıtarlyqtaı úle­sine, elimizdiń atom qarýynan bas tartýmen shektelmeı, beıbitshilik ornatý saıasatyn tabandylyqpen jalǵastyryp kele jatqanyna zor rızashylyqpen nazar aýdardy. Ana bir jyldary burynǵy Kókshetaý oblysynda alǵash kishi Assambleıa qurylyp, úsh jyldaı sonyń atqarýshy hatshysy bolyp istegen edim. Qazaqstan halqy As­sam­bleıasynyń alǵashqy úsh ses­sııa­syna, kóptegen alqaly jıyndarǵa qatysýdyń sáti túsken. Sol kezdegi EQYU-nyń Az ulttar jónindegi Joǵarǵy komıssary Van der Stýl­men de bir-eki ret kezdestim. Son­da­ǵy osynaý saıasatkerdiń Qazaq­stan­daǵy etnosaralyq kelisimdi, qo­ǵamdyq turaqtylyqty nyǵaı­tý­da­ǵy Assambleıa sııaqty basqa esh jerde joq pármendi tetiktiń dú­nıe­ge kelýi jáne munyń barsha álemge úlgi ekendigi týraly, jalpy elimizde erekshe ishki saıasat júrgizip otyr­ǵan Nursultan Nazarbaev týraly tebi­rene aıtqandary áli esimde. Bú­gingi tańda Qazaqstannyń EQYU-da tóraǵa retinde jemisti eńbek etip kele jatqandyǵy sol sara saıasat­tyń qısyndy jalǵasy bolsa kerek. Endi alda taǵy da úlken jalpy­planetalyq máni bar sharýa kútip tur: EQYU memleketteri bas­shy­la­ry­nyń jańa myńjyldyqtaǵy, XXI ǵasyr­daǵy alǵashqy sammıti on bir jyl ótkennen keıin, ústimizdegi jyldyń aıaǵynda Astanada óte­tin bol­dy. Osynaý asa mańyzdy oqı­ǵa­nyń elimiz­diń Eýropadaǵy tóraǵa­ly­ǵy tusynda ótetininiń ózi aıtar­lyqtaı oqıǵa. Árıne, shúkirshilik deımiz, táýbe deımiz, Jaratýshym Alashty abyroı bıiginen taǵy da kórsete gór dep tileımiz kóp bolyp. Jáne de bul asa aýqymdy, már­te­be­li sharany Nursultan Nazarbaev bastaǵan Qazaq eli tıisti dáre­jesinde ótkizedi, sóıtip, jer betinde senimdiliktiń, yntymaqtastyqtyń artýyna kezekti nyq qadam jasalady dep aıta alamyz. Ǵosman TО́LEǴUL, Aqmola oblysy tilderdi damytý basqarmasynyń bastyǵy. BAÝYRMALDYQ BESIGI Biz biletindeı aldymyzdaǵy úlkender el ishi tynyshtyǵyn, ómir shyraıynyń shyrqy buzyl­maýyn, urpaqtary esendigin tilep otyrýshy edi. Sondaı jasqa kelgende meniń de júrektegi tilegim bereke-birliktiń beriktigi, tatýlyq-týys­qan­dyqtyń myzǵymastyǵy bola berýi. Shúkir, solaı bolyp keledi. Halqymyzdyń ejelden yntymaqty tirshilik jarastyǵyn ósıet etip, ardaq tutýdy úndeýin qazir jańasha sıpatta álemge tanytý qanymyzdaǵy qasıettiń arqasy deýime bolatyndaı. Qazaqstanymyzdyń óz aý­maǵynda ǵana emes, endi dúnıe júzindegi barlyq elderdi ózara túsinistikke, baýyrmaldyqqa uıystyrýǵa uıytqy bolyp otyrýy kópti kórgen bizge ásirese áserli. Barsha jurtty birlikke shaqyrǵan araaǵaıyndyq daýsynyń Alataý baýraıynan taǵy bir aıryqsha estilip, jahan túkpir-túkpirine jetýi, elim qol jetkizip jatqan jetistikterge shyn qýanatyn, bıikteı túsýine tileýqor jan retinde kóńilimdi marqaıtyp tastaǵanyn aıtar edim. Ártúrli saıası ustanymdaǵy, qoǵamdyq damýdyń ózindik joldary bólek memleketterdi eń izgi nıetke úndestirýdi úılestirý, til tabysýǵa jeteleý jeńil is emes dep oılaımyn. Solaı bol­ǵa­nymen jas memleketimizdiń kórsetilgen senim­di, júktelgen jaýapkershilikti oıdaǵydaı atqa­ryp kele jatýyn, eń aldymen ózim Qazaqstan Magnıtkasynda bastaǵan eńbek jolyna kýáger Tuńǵysh Prezıdentimiz Nursultan Nazarbaevtyń qajyrly is-qyzmetiniń nátıjesine balaımyn. Jaqynda otandyq tuńǵysh shoıyn alynýdyń 50 jyldyǵyna arnalǵan saltanatty jınalysta metallýrgter aldynda sóılegen sózinde Elbasy: “Qazaqstan Magnıtkasy – halyq birligi men jasampazdyǵynyń jarqyn úlgisi. Munda alýan túrli ult ókilderi jumyla eńbek etti. Birligi jarasqan halyq Temirtaýdy tatýlyq besigine aınaldyrdy”, dep ataǵandaı Qazaqstanymyzdyń álemniń baýyrmaldyq besikte terbelýine tereń iz salatyndyǵyna senemin. Onyń negizin nyǵaıtýshy el ekeni bárimizge zor mereı. Soǵan umtylýshy mártebeli Uıymnyń bedelin asyryp, úlgili bastamashyldyǵymen óz mártebesin de ósirgen elimizdiń bul qadamy qutty bolyp otyrýyna qýanamyn. “Beıbit elde sán bolar” degen emes pe halqymyz. Jańa ǵasyrda sonyń kúnin týǵyzýshylardyń kóshbasynda Qazaqsta­nymyzdyń tanylýy tamasha qubylys. Arǵyn JÚNISOV, baıyrǵy metallýrg, Qazaqstannyń Eńbek Eri. TEMIRTAÝ. BARLYǴY BEREKE-BIRLIKTIŃ ARQASY Qazaqstan Respýblıkasynyń Prezıdenti Nursultan Nazarbaev EQYU-ǵa múshe elder syrtqy ister mı­nıstrleriniń beıresmı kezde­sýin­de qazirde bizdiń elimiz tóraǵa­lyq etip otyrǵan uıym 1975 jyly qurylǵanyn aıta kelip, sol tusta áli álemniń saıası kartasynda oryn almaǵan Qazaqstan tárizdi memle­kettiń 35 jyldan keıin ony bas­qaratyny, sirá, eshkimniń qııalyn­da bolmaǵan shyǵar dedi. Endi, mine, EQYU-nyń jańa myń­jyldyqtaǵy, HHI ǵasyrdaǵy al­ǵashqy sammıti Qazaqstan tóraǵa­lyǵy tusynda ótetin bolyp sheshi­lip otyr. Solaısha bizdiń elimiz sonshalyqty az ýaqyt ishinde udaıy túrde álem jurtshylyǵy nazarynda keledi. О́z basym munyń bári elimizdegi bereke-birliktiń arqasy ma deımin. Al sol bereke-birliktiń birden-bir uıtqysy elimizdiń Tuńǵysh Prezıdenti N.Á.Nazarbaev ekendigine kimniń daýy bar! Tórteý túgel bolsa, tóbedegi keledi deıdi qazaq halqy. Solaı boldy da. Eń aldymen, ekonomıka degen Elbasy sózine qaltqysyz ılanǵan qazaqstandyqtar Tuńǵysh Prezıdentke zor qoldaý bildirdi. Elbasymyz usynǵan ulttar birligi, dinge qurmet ıdeıasy da ómirsheń bolyp shyqty. Barmasań, kelmeseń jat bolasyń degen oımen alys-jaqyn eldermen de qoıan-qoltyq aralasa bastadyq. Osy oraıda ózim biletin bir ǵana mysaldy aıta keteıin. Burnaǵy jyly Qazaqstan­nyń Germanııadaǵy, al bıylǵy jyly Germanııanyń Qazaqstandaǵy jyly tabysty ótýde. Mine, osynyń bári qosyla kelgende bıik shyńǵa shyǵatyn bas­paldaq boldy ma deımin. Sondyq­tan Jaratqan alda da elimizdi bereke-birlikten aıyrmasyn! О́zimiz de soǵan saı bolaıyq, aǵaıyn! Anatolıı VIZE, nemisterdiń “Vozrojdenıe” oblystyq birlestiginiń tóraǵasy. SEMEI.