Ujymdyq erik-jiger ortaq maqsatqa qyzmet etedi

Parlamentaralyq odaqtyń uıytqysymen Birikken Ulttar Uıymynyń Jenevadaǵy bólimshesinde ótken Parlamentter spıkerleriniń dúnıejúzilik 3-shi konferensııasy  qorytyndy deklarasııa qabyldaýmen aıaqtaldy. Álemniń 180 eliniń eki júzge tarta parlamenttik toptary qa­tysqan aıtýly basqosý 2015 jylǵa deıingi Myńjyldyq damýy maq­sa­tynyń oryndalýy barysyn jáne aldaǵy mindetterdi aıqyndap berdi. Sońǵy 2005 jylǵy ótken kon­fe­rensııadan keıin álem san alýan óz­geristerdi basynan keshirdi. Ásirese, jahandyq ekonomıkadaǵy qubylystar, klımattyń ózgerýi, azyq-túlik pen energetıkalyq qaýipsizdik jáne adam saýdasy men mıgrasııa máselesi áli sheshimin taba qoımaǵan. Budan basqa mol shyǵynǵa ushyratqan tabıǵı apat­tardyń oryn alýy, lańkestik, qarý-jaraqtardyń zańsyz aınalymy, qaraqshylyq jáne ózge qylmys­tardyń ózgeshe uıymdasqan túriniń sıpat alýy baıqalýda. Onyń ústine álemde turmys deńgeıi ár túrli elder arasyndaǵy alshaqtyq artyp keledi. Birikken Ulttar Uıymy barlyq memleketterdiń táýelsizdik teńdigin qamtamasyz etkenimen, ulttyq parlamentter bul baǵytta ózi­niń qoldaýyn bildirýi tıis.  Bunyń barlyǵy da Parlamentter spıkerleriniń dúnıejúzilik 3-shi konferensııasynda qabyldanǵan deklarasııada kórinis tapty. Qazaqstan da Myńjyldyq da­mýy maqsattaryn oryndaýda ke­deı­shilik sanyn qysqartý, ekologııa, ana men bala densaýlyǵyn jaq­sar­tý, genderlik teńdik jáne bastapqy bilim berýge qoljetimdilik máse­le­le­rin basty nazarda ustaýda. О́ziniń jasaǵan baıandamasynda Qasym-Jomart Toqaev Elbasynyń basshy­ly­ǵymen Myńjyldyq maqsat­ta­ryn­da kórinis tapqan sońǵy úsh má­sele júzege asyrylǵandyǵyn erek­she atap ótti. Úkimet kún tártibine “MDM plıýs” degen mindetteme qabyldap, ózge elderdiń tájirı­be­leri, tıisti memlekettik baǵdarla­ma­lar, ulttyq statıstıka, saralanǵan ulttyq basymdyqtar negizinde elimiz úshin laıyqtalǵan qosymsha maqsattardy júzege asyrýdy qolǵa alǵan. Osy kezge deıin elimiz MDM oryndaýǵa qatysty tórt baıandama ázirlegeni belgili. Áıtse de, mem­leket tarapynan jiti qadaǵalaýdy talap etetin tustar da joq emes. Ol ásirese ana men bala ólimi, VICh/SPID jáne týberkýlez sııaqty má­selelermen tyǵyz baılanysty. Alaıda, qazirdiń ózinde Qazaqstan 2015 jylǵa deıin MDM kórsetilgen mindetterdiń birazyn oryndaı­tynyna senimdi ekenin baıqatty. Osyndaı mindetterdi júzege asyrýda álem parlamentteriniń uıysqan oshaǵy bolyp tabylatyn Parlamentaralyq odaqqa erekshe úmit artylýda. BUU Bas hatshysy Pan Gı Mýn da óz sózinde álemge ká­sipqoı ári ótkir tildi parla­mentter qajet dep tegin aıtpasa kerek. Sondaı yqpaldy odaq ol – Parlamentaralyq odaq bolyp ta­bylady. Odaqtyń qabyldaǵan she­shimderi mindetti sanalmaǵanymen, onyń yqpaly halyqaralyq uıym­dar men úkimetterge, álemdik qaýym­dastyqqa júrip otyrǵan­dy­ǵyn moıyndaý kerek. BUU ja­ny­nan konsýltatıvtik mártebege ıe PAO onyń Hatshylyǵymen jáne ózge de qurylymdarymen tyǵyz qarym-qatynas ornatqan. Bunyń aldyndaǵy otyrystar BUU tara­py­nan nemese birlese uıymdastyrý arqyly júzege asyrylǵany belgili. PAO Hatshylyǵy Jeneva (Shveı­sarııa) qalasynda oryn tepken. Onyń Bas hatshysy Anders Djon­son (Shvesııa) bolyp tabylady. Negizinen, Parlamentaralyq odaq – ár túrli memleketterdiń ult­­tyq parlamenttik toptaryn bi­riktiretin, baıyrǵy halyqaralyq úkimettik emes uıym. Ol 1889 jyly qurylǵan. PAO quramyna qazir 155 memlekettiń parlamenttik toptary kirse, odaqtyń negizgi mindeti ha­lyqaralyq beıbitshilik pen ynty­maqtastyqty nyǵaıtý isindegi bir­les­ken jumysty jáne parlament­ter arasyndaǵy baılanystardy yntalandyrý bolyp tabylady. Odaq­tyń qazirgi prezıdenti Namı­bııa Respýblıkasy Ulttyq Assam­bleıasynyń spıkeri Teo-Ben Gýrırab. Ol 2008 jyly 15 qazanda úshjyldyq merzimnen turatyn osy qyzmetke saılanǵan-dy. Qazaqstan Respýblıkasy Parlamenti PAO músheligine 1993 jyly 4 naýryzda qabyldansa, elimiz 1998 jyldan “Eýrazııa” geosaıası tobynyń quramy­na kiredi. Al 2000 jyldan elimiz odaqtyń jyl saıynǵy ótetin barlyq is-sharalary men konfe­ren­sııalaryna qatysýda. Taǵy bir aıta keterligi, qazaqstandyq dele­gasııa jyl ótken saıyn parla­mentaralyq birlestiktegi jumysyn jandandyra bastady. Minberden sóz alǵan spı­ker­lerdiń deni adam quqyn qurmetteý jáne zańdylyqtardy saqtaý de­mokratııanyń negizinde jatyr de­gendi tilge tıek ete ketti. Mundaı mindetterdi júzege asyrý úshin ujymdyq erik-jiger qajet nemese qoǵamdaǵy keleńsizdikterdi ádil saılaý ótkizý arqyly túzetýge bo­lady degender de boldy. Sóz oraıy kelgende aımaqtyq problemalar da aıtylmaı qalǵan joq.  2015 jyl­dary halyqaralyq deńgeıde áıel­derdiń sanyn zań shyǵarý organ­darynda ortasha eseppen otyz paıyzǵa arttyrýǵa umtylys jasaý kerektigi de qoǵamdaǵy ádildikti qam­tamasyz etý tetigi retinde usy­nyldy. Názik jandardyń qoǵamdyq ómirde belsendi áreket etýine ke­dergi bolatyn barlyq dıskrı­mı­nasııalarmen kúresý basty nazarǵa alyndy. Sondaı-aq,  BUU-nyń  ókiletti sıpatyn jáne demokra­tııa­lyq prınsıpterin kúsheıtý arqyly onyń tıimdiligi men ornyqtylyǵyn arttyrý erekshe mańyzǵa ıe ekendigi de atap kórsetildi. Uıymnyń ózi, onyń Bas Assambleıasy men Qaýip­sizdik keńesiniń róli artatyndaı bolyp reformalanýy tıis. Osy rette konferensııaǵa qatysýshylar tarapynan BUU ıadrolyq qarýdan azat, beıbitshilikke qol jetkizý jáne ıadrolyq qarýsyzdaný turǵy­syndaǵy 5 pýnktten turatyn usy­nysy erekshe qoldaýǵa ıe boldy. Bul usynysty Qazaqstan da joǵa­ry baǵalaıtyndyǵyn jetkizgen Senat Tóraǵasy Q.Toqaev elimizdiń ıadrolyq qarýsyzdaný  baǵytynan aınymaıtyndyǵy kópshilikke aıan ekendigin taǵy qýattady. Jaqynda Semeı óńirine jasaǵan saparynda BUU Bas hatshysy elimizdiń antı­ıa­dro­lyq ustanymyn joǵary ba­ǵa­la­ǵan bolatyn. Mine, osy joǵary baǵa halyqaralyq mińberden aıtyldy. Qoryta aıtqanda, ulttyq par­la­mentter sheńberindegi, jalpy, parlamentter arasyndaǵy ynty­maqtastyq pen únqatysý, saıası par­tııalardyń pikirtalasyn artty­rýda ózindik úles qosyp otyrǵan Parlamentaralyq odaq jumysy erekshe. Atalǵan halyqaralyq ma­ńyzdy shara jáne ondaǵy qabyl­danǵan deklarasııa  álemniń bar­lyq elderinde ulttyq parlament­terdiń róliniń artýyna,  olardyń belsendi áreketine ıgi yqpalyn tı­gizýi shart. Asqar TURAPBAIULY.