“TÝR DE FRANS”: Taý jolyndaǵy tartys

22 shilde kúni Týrmale taý­la­rynyń tarabynda ótken “Týr de Frans” velojarysynyń 17-shi ke­zeńi kópshilik kútkendegideı ja­ńa­lyq ákele qoımady. Atal­mysh qashyqtyq alamannyń eki lı­deri arajigin burynǵydan ar­tyq ajy­ratyp bere almady. Sóıt­kenmen, jurttyń bir bol­ja­my durys keldi: “Astana” ko­man­dasynyń kapı­ta­ny Alberto Kontador óziniń kóshbasylyǵyn eshkimge bermeı, sary jeıdesin saqtap qaldy. Kómbe syzyǵyn oılamaǵan jerden Lıýksembýrg oǵlany Endı Shlek birinshi bolyp qıdy. Ony­men dóńgelek tistesken kúıi sál qa­lyńqy ótken Alberto qar­sy­lasyna birde-bir sekýnd utylǵan joq. Bul jerde márege erteleý ja­qyndaǵan bizdiń jigittiń sońǵy sát­te qarsy­la­synyń birinshi ótýi­ne ádeıi jol bergenin jurttyń bá­ri baıqady. Ol 15-shi kezeńde ózi­nen 30 sekýnd alda kele jatqan En­dıdiń kóligi shynjyryn ilip ke­tip, ony jolda qaldyryp qoı­ǵan aıybyn osy­laısha “jýdy”. Demek, endi bárin de bú­gin Bordo men Poııak arasyndaǵy 19-shy kezeń – shabandozdardyń jeke-je­ke aǵyzyp ótetin 52 shaqyrym­dyq qashyq­tyǵy sheshetin bolady. Al keshe túnde Salı-de-Bearn - Bor­do ortasyndaǵy 18-shi kezeń­ge lap qoıǵan júırikter 198 sha­­qyrymǵa sozylǵan jazyq beldeýdi bebeýletip ótti. О́kinishke qaraı, gazet jaryqqa shyqqanǵa deıin kezeń nátı­jeleri bizdiń qoly­myz­da bolǵan joq. Degenmen, maman­dar boljamyn baıypqa alsaq, bul aralyqta lıderler tobynda pá­len­deı ózgeris bola qoımaýy tıis. Týrmale atty taý jotasynyń jon­daryna joryq josynyn bas­taǵan 17-shi kezeń taǵy bir ańyz­dyń týýyna týyrlyq tastaıdy dep kútip edi dúıim jurt. Biraq olaı bolmady. Tek kórermen kópshilik shyn mánindegi taý tarlany – “Taýdaǵy kondor – Kontador” atan­ǵan bizdiń baı­taǵymyz nomyn­daǵy komanda maıtal­many Al­ber­toǵa trassanyń osy bıik bele­sindegi bóliginde laıyqty báse­keles paıda bolǵanyn paıymdap úlgerdi. Taý tarabynda taban ti­rese alatyn sol bir qarymdy qar­sy­lastyń aty, árıne, Endı Shlek ekenin oqyrman ańǵaryp otyrǵan shyǵar. Sóz arasynda bul baǵlanǵa da bir barlaý jasaı ótsek, onyń eń aldymen ejel­gi velosıped­shi­ler áýletinen shyq­qanyn aıtar edik. Bir jarysqa eki nemese úsh bir­ge týǵan baýyrdyń qatar qaty­sýy sırek kezdesetin jaǵdaı emes, áıtkenmen Shlekterdiń ahýaly tipti bólek. Qazir aǵaıyndy Frenk jáne Endı arasyn olar­dyń jas aıyrmasy da, mundaǵy ma­mandanǵan salasy da, ta­lantta­rynyń ár qıly ekenin de aıyra al­maıdy. Olar – qashannan ju­dy­ryqtaı jumylǵan bir komanda, qosaqtalǵan ajy­ramas jup, ta­ma­sha dostar, sıam egizderi sekildi qa­tar jandar. Al bul áýlette shaı­­ta­narba tegershigine eń alǵash ót­ken ǵasyrdyń 30-jyldarynda Gýs­tav (Ogıýst) Shlek otyrǵan eken. Jeke júrip biraz jetistik­ter­ge jetken onyń jolyn uly Djon­nı budan da sáttirek jalǵas­tyryp, osy “Týr de Fransqa” 7 ret qaty­sypty. Endi sol Djonnı men Gabıden týǵan úsh ul – Stıv (1976 j.), Frenk (1980) jáne Endı (1985) naǵyz kásipqoı ma­mandarǵa aınaldy. Qazir bular­­­dyń úlkeni sportpen qoshtassa, qalǵan ekeýi ádemi tandem quryp keledi. Kezekti kezeń kóp rette kó­rermen kóńilinde kúp qaldyrdy. Ol ádettegideı bir shoǵyrdyń klas­sıkalyq tásilmen sytylyp alǵa shyǵýynan bastaldy. Jol endi tú­rilgennen “qoıanqashty” qaqpa­qyl­ǵa salyp, peletondy artta qal­dyr­ǵan sol sap jeti shabandoz bolyp tizile shapty. Quramyna nemis Býrghardt, ıspandar Peres pen Flecha, fran­sýz Paýrıol, orys Kolobnev, slo­ven Koren, norveg Hagen túzilgen “qashaqtar” birazǵa deıin jol ber­medi. Biraq bulardy “general bo­lady” dep sanaǵan da eshkim joq. Tek olardyń negizgi top­pen ara alys­tyǵy 7 mınýtqa jet­kennen keıin ǵana arttaǵylar shyn qýǵynǵa kóshti. Aldymen um­tyl­ǵan ıspan Karlos Sastre men oǵan dem bergen latysh Kono­va­lovs boldy. Trassa­nyń negizgi básekelesteri A.Konta­dor men E.Shlek máre mejesine jaqyn qal­ǵan shamada ǵana ytyrylyp alǵa shyqty. Bir-birine laıyqty qos qarsylas sol sátterde túse qalǵan qalyń tuman­nyń arasynda bir-birimen umar-jumar bolyp tebin­desip kele jat­ty. Sóre syzyǵynan da olar sol qatarlasqan kúıleri birdeı kólbeı ótti... Osy kezeńnen keıin top ba­­syndaǵy Alberto Kontador bas klassıfıkasııa boıynsha 83:32:39 ýaqyt ólshemin kórsetip tur. Ekinshi orynda – Endı Shlek, úshin­shi orynda – Samýel Sanches. Demek, top basyndaǵy úshtikte ózgeris joq. Al “Astana” komandasy qu­ramynda synǵa túsip jatqan basqa jigitterdiń jaı-kúıleri árqalaı. Máselen, sońǵy kezeńde sórege 49-shy bolyp jetken Aleksandr Vı­nokýrov nátıjesinde bas tizim­de syrǵyp, 16-shy tegershikke ta­ban tirep toqtady. Bulardan bó­lek, Da­nıel Navarro – 48, Paolo Tı­ra­longo – 52, Davıd de la Fýen­­­te – 109, Hesýs Ernandes – 127, Mak­sım Iglınskıı – 131, Andreı Grı­vko – 135, Bendjamın Noval 150 degen kórsetkish­terdi enshilep keledi. Bıylǵy “Týr de Frans” ve­lojarysy 20 kezeńnen turady. Onyń eń sońǵy belesi erteń, jek­senbi kúni aıaqtalady. Osy kúni Lıýn­jıýmo eldi mekeninen shyqqan ve­loshabandozdar 102,5 shaqy­rym­dy júgirip ótip, Parıjdegi Elıseı alańynda demderin bir-aq basady. Al búgin, senbi kúni 19-shy kezeńdi trassa boıymen jeke-jeke júgirip ótip ótkerip, Poııakqa aıaldaıtyn olar keshke Lıýnjıý­moǵa áýe jo­ly­men ushyp jetip tyny­ǵady. Se­bebi, bul eki arada arnaıy trassa joq. Mamandar Salı-de-Bearn men Bordo ortasyndaǵy jazyq­taǵy jol­da ústirt kezdespeıtinin aıtady. Son­dyqtan ol taýdan talyqsyp tús­ken sprın­ter­lerdiń uzaq qashyq­tyq­ty jeke júgiris al­dynda birshama tynys alýyna múmkindik beredi. Sol múmkindikti bizdiń basty úm­it­kerimiz tıimdi paıdalana bilse, qanekı! Serik PIRNAZAR,  Astana.