JAÝAPTY JYLDAR JÚGI Elbasymyz týraly kitap betinde kórinis taýyp otyr

Buǵan deıin habarlaǵanymyzdaı, sársenbi kúni Reseı Federasııasynyń astanasynda máskeýlik jazýshy Sergeı Plehanovtyń Qazaqstan Prezıdenti Nursultan Nazarbaevtyń ómiri men qyzmeti týraly jazylǵan «Jibekteı esilmegen jol» («Ne shelkovyı pýt») atty kitabynyń tusaýkeser rásimi bolyp ótti.

Tusaýkeser rásimi Reseı Syrtqy ister mınıstrliginiń Qabyldaý úıinde boldy. Ataqty orys mesenaty Savva Morozov HIH ǵasyrda saldyrǵan bul ásem ǵımarat mádenıet pen tarıh eskertkishi bolyp esepteledi jáne qazir ol Syrtqy ister mınıstrliginiń qaraýyna berilip, Qabyldaý jumystaryn júrgizetin úıge aınalǵan. Mine, osy ǵımaratqa máskeýlikterdiń ádebıet pen óner, saıasat pen saraptama, ǵylym men bilim salasymen aınalysatyn bir top tanymal ókilderi aǵyldy. Olardyń arasynda dıplomatııalyq mıssııalardyń, iskerlik qaýymdastyqtyń da tanymal ókilderi boldy. Halyqqa asa tanymal adamdardyń arasynan Máskeý memlekettik ýnıver­sıtetiniń rektory V.Sadov­nı­chıı, ataqty artısterden A.Djı­gar­hanıan, N.Orynbasarova, bıznes qaýymdastyqtan O.Soskoves jáne taǵy basqalar keldi.

Kitap avtory Sergeı Plehanov – tanymal orys jazýshysy, onyń saıa­sı taqyryptarǵa jazǵan kóptegen kitaptary bar jáne ol birneshe kórkem fılmder sse­narıı­leriniń avtory. Kórkem pýblısıs­tıka janrynda jazylǵan Nursultan Nazarbaev týraly myna eńbegi barynsha tushymdy, saıası faktiler sheber paıdanylǵan tartymdy týyndy bolyp shyqqan. Burynnan belgili dúnıelerdiń ózine jańa kózqaraspen kelip, tereńdetilgen kórkem saraptama jasalǵan.

Nursultan Nazarbaev týraly jazylǵan kitaptyń tusaýkeserin Reseı Syrtqy ister mınıstri Sergeı Lavrov ashty. Ol óziniń sózinde kitaptyń osy zamannyń asa kórnekti saıası tulǵasy, Qazaqstan Prezıdenti Nursultan Nazarbaevtyń ómiri men qyzmetine arnalǵanyn aıta kelip, onyń avtory týraly qysqasha toqtalyp ótti. Sergeı Nıkolaevıch Plehanovtyń aldaryńyzǵa usynylyp otyrǵan kitaby «Mırovye lıdery» atty jańa serııany ashyp otyr. Men onyń jańa týyndysy saıasatpen aınalysatyndardyń ǵana emes, barlyq oqyrmandardyń da qyzyǵýshylyǵyn týdyratynyna senimdimin. Ondaǵy oqıǵalar ómirde bolǵan faktilermen meılinshe baıytylǵan, oqyrmandardy ózine birden tartady. О́z basym Nursultan Ábishulynyń joǵary deńgeıde jasaǵan kezdesýleri men kelissózderine, túrli qabyldaýlaryna qatysyp júrgen adam retinde avtordyń jiti baıqaǵyshtyǵyna, faktilerdi utymdylyqpen jetkize alǵanyna barynsha tánti boldym jáne bárińizge de ony oqyp shyǵýǵa keńes berer edim, dedi ol. Odan ári S.Lavrov N.Nazarbaevtyń ómir joly Qazaqstannyń asa qıyn asýlardy eńserýimen tyǵyz baılanysty ekenin aıta kelip, KSRO taraǵan kezde onyń óz halqynyń bolashaq taǵdyryna baılanysty asa aýyr jaýapkershilikten jaltarmaı, ony óz moınyna alǵanyn jáne utymdy strategııany qoldana otyryp, Qazaqstandy túrli kıkiljińder men qantógisterge uryndyrmaı, aman alyp shyqqanyn tilge tıek etti. Ol Qa­zaq­stannyń tıimdi ekonomıkaǵa qol jetki­zýin qamtamasyz etip, halyqaralyq bedelin de arttyrdy. Sáýir aıynyń aıaǵyn­daǵy prezıdenttik saılaýda qazaqstan­dyqtardyń ony biraýyzdan qoldaǵa­ny óz kóshbasshylaryna sózsiz sengen­di­giniń kórinisi. Sóıtip, Qazaqstan basshy­sy óz halqynyń aldynda orasan zor bedelge ıe ekendigin taǵy bir ret kór­setti, dedi Reseı Syrtqy ister mınıstri. Odan ári S.Lavrov N.Nazarbaevtyń Reseı Federasııasymen strategııalyq áriptestikti ornatýǵa qosqan zor úle­sin qanaǵatpen atap ótti. О́tken jyl­dyń jeltoqsan aıynda odaqtastyq jáne áriptestik týraly qol qoıylǵan keli­sim kúshine endi, bul qujat eki eldiń arasyndaǵy barlyq saladaǵy yntymaq­tastyqty tereńdete túsýge berik negiz qalaıdy. Osylaı deı kelip, S.Lavrov Nursultan Nazarbaevtyń Eýrazııalyq ıntegrasııany damytý jolyndaǵy isterine de úlken baǵa berip ótti. Sonymen qatar, aımaqtyq ıntegrasııalyq qurylymdardy damytý men yntymaqtastyqty tereńdetý jolyndaǵy isterin de rızashylyqpen atady.

N.Nazarbaevtyń ómir joly da, kórnekti saıasatker retindegi qalyptasý joldary da jibekteı esilgen joq, onyń ósý men qalyptasý satylary bar­lyq saıasatkerlerge úlgi bolatyndaı, qıyn­dyqtardy aqyl men qaıratyn birdeı jumsaı otyryp eńserý arqyly shıryq­ty, deı kelip, sóziniń aıaǵynda S.Lavrov kitaptyń atynyń tabylyp qoıylǵanyn taǵy bir atap ótti. Sonymen birge, Sergeı Vıktorovıch kitap avtory Sergeı Plehanovtyń tusaýkeser rásimine qaty­sa almaǵandyǵyna ókinish bildirdi. Ol naýqastanyp qalǵan eken, tusaýkeser rásimine kele almaıtynyn aıtyp bizge habar berdi, dedi ol. Ekinshi bolyp sóz kezegi Máskeý qa­lalyq jazýshylar uıymy basqar­ma­synyń tóraǵasy Vladımır Boıarınovke berildi. Ol óziniń sózin jýyrda ǵana qazaq aqyny Oljas Súleımenovpen sóılesip, osy tusaýkeserdiń bolatyny jaıly áńgimeleskenderinen bastady. Biz óz sózimizde Nursultan Nazarbaevty qazirgi tynyshsyz zamandaǵy barynsha salmaqty, oıly, sonymen birge, Jer sharynyń asa qolaısyz aımaqtarynyń birinde ornalasqan elin berik qadammen alǵa bastyryp kele jatqany týraly aıtqan edik. Men ózim – Semeı tóńireginde týyp-ósken janmyn. Atom qasiretin de óz kózimmen kórdim. 1954 jyly Jer-ananyń júregin jaryp jibergendeı solq etkizgen jarylys Semeı qalasyn túgel qara túnekke orady. Biz ne boldy degendi anamyzdan daýysymyzdy shyǵaryp ta suraýǵa qoryqtyq. Anamyz bizdi odan ári seskendirmeý úshin bul Novosıbırskidegi órt qoı dep bizdi tynyshtandyrǵan boldy. Biraq men ony eshqashan umyta alǵan joqpyn, sol kórinis meniń júregimde, ol meniń jyrlarym arqyly qazir shyǵyp jatyr. Sondyqtan da qyryq jyl boıy osyndaı jarylystardy bastan keshken aımaqty Jer sharynyń eń qasiretti atyraptarynyń biri dep aıtýyma tolyq negiz bar. Al sol ajdahany jer betinen óshirgen adam bolǵandyqtan da maǵan Nursultan Nazarbaevtyń esimi sondaı ystyq, dedi ol. Odan ári V.Boıarınov avtordyń kitapta osyndaı sátterdi barynsha anyq, dál jazǵanyn aıta kelip, sol kezdegi óziniń Semeı jerindegi ómirinen birshama derekter keltirdi. Sóz kezegi ózine tıgende Qazaqstannyń Reseı Federasııasyndaǵy Tótenshe jáne ókiletti elshisi Marat Tájın Qazaqstan Respýblıkasynyń Prezıdenti Nursultan Nazarbaev týraly kitaptyń tusaýkeserin uıymdastyryp otyrǵan Reseı Federasııasynyń Syrtqy ister mınıstrligine jáne mınıstr Sergeı Lavrovtyń jeke ózine rızashylyǵyn bildirdi. Keıbireýler bul sharany Qazaqstan elshiligi uıymdastyryp otyr dep oılaıtyn shyǵar, joq, olaı emes, muny Reseı Syrtqy ister mınıstrligi men Reseıdiń Jazýshylar odaǵy uıymdastyryp otyr, dedi elshi. Odan ári ol osy kúnge deıin adamzat tarıhynda álemdik kóshbasshylar ataǵynan úmitker 11-12 myńdaı adam bar ekenin eske saldy. Olar Sezardan bastalyp, Shyńǵys hanmen, Napoleonmen jalǵasyp, HHI ǵasyrdyń kóshbasshylaryna deıin jetip otyr. Eger olardy toptastyratyn bolsaq, tek úsh túrli negizgi artyqshylyqtaryn kóremiz. Birinshiden, kóshbasshyny halyqtyń arasynan onyń jeke basynyń tabıǵı qasıetteri ajyratyp turady. Bulaı toptaý 2 myń jyldan beri jalǵasyp keledi. Atalǵan kitapta Qazaqstan kóshbasshysynyń basynda osy qasıetterdiń bar ekendigi kórinedi. Ekinshi topqa «kóshbasshylyq minez-qulyqqa» saı adamdar jatady. Naqty aıtatyn bolsaq, kóshbasshy jeke minez-qulqymen ózin qorshaǵan bıýrokratııalyq ortadan daralanyp turýy tıis. Úshinshi teorııa «sıtýasııalyq belgi» dep atalady. Munyń aıryqsha aıyrym belgileri bolady. Shaǵyn ǵana sıtýasııadan aıaǵynan taıyp túsetinder bul talapqa saı bola almaıdy. Osy oraıda II dúnıejúzilik soǵysta jeńip, ataǵy aspanǵa shyqqan Ulybrıtanııa premer-mınıstri Cherchılldiń kútpegen jerden saılaýda jeńilip qalýy nemese Sharl de Golldiń Fransııa jetistiginiń sımvoly bola turyp, shaǵyn taktıkalyq jeńilisterden keıin saıasattan ketýi – osy úshinshi jiktelýdiń talaptaryna saı bola almaǵandyqtyń belgisi. Al S.Plehanovtyń kitabyndaǵy Qazaqstan kóshbasshysy Nursultan Nazarbaevtyń beınesi osy úsh jikteýdiń de talaptaryna saı ekendigi kórinip tur, dedi M.Tájın.

Kelesi kezekte elshi kóptegen kóshbasshylardyń osy úsh talaptyń birine de jaýap bere almaı, bir aıaqtan aqsap jatatynyn atap kórsetti. Al biz «Nazarbaev fenomeni» dep atalǵan Qazaqstan kósh­bas­shysynyń kelbeti kitapta tolyq ashylyp, onyń tórt aıaqtan teń turǵany anyq kóringen dep aıta alamyz. Osyǵan oraı, Qazaqstan kóshbasshysy jolynyń kóp adam kóre bermeıtin kezeńdik joldaryna toqtala keteıin. Keńes Odaǵynyń sońǵy jyldarynda Gorbachev, Elsın jáne Nazarbaev sekildi úsh kósh­basshy qatar atalǵanyn bilesizder. Alǵashqy ekeýi­niń kóshbasshy bolýyna atqarǵan qyzmetteri yq­pal etken bolsa, alys­taǵy Qazaqstan sııaqty res­pýb­lıkanyń kóshbasshysy Nazarbaevtyń olarmen ıyq teńestirýine tek óz basynyń jeke qasıetteri ǵana múmkindik berdi. Tipti, Nazarbaevqa KSRO úkimetin basqarý da usynylǵanyn bilesizder. Eger sol kezde N.Nazarbaev úkimet basshysy bolyp ketse, bálkim, artynan qaınaýy jetip kelgen ydyraý prosesi qıyndyqqa urynbaı, halyqtarǵa jeńil tıgen bolar edi. Biraq tarıhtyń joly basqasha bolyp, Nazarbaevtyń basyna táýelsiz eldi qurý mindeti buıyryp, bul mindetti ol tamasha atqaryp shyqty. 1990 jyldardyń ortasynan 2000 jyldardyń basyna deıingi ekinshi kezeń Qazaqstan úshin barynsha radıkaldy transformasııa kezeńi boldy. Bul kezeńde ol jarqyn jańǵyrtýshy bola bilip, is júzinde jańa saıası júıe men jańa ekonomıkalyq qatynas ornata aldy. Qazaqstandy halyqaralyq qoǵamdastyq tanı bastady. Al búginde úshinshi kezeńge qatysty asa mańyzdy dúnıeler bolyp jatyr. Kitapta da bul kezeń jaqsy baıandalǵan. Ásirese, 2007-08-09 jyldardaǵy jahandyq qarjy daǵdarysy kezeńderinen bastap jaǵdaıdy strategııalyq turǵydan baǵamdaı alatyn jańa tıptegi kóshbasshylyq jasaý kún tártibine qoıyldy. Sol kezeńderde jahandyq ekonomıkanyń bolashaǵyn anyqtaı alatyn birde-bir ekonomıst bolmaı, «jahandyq ekonomıkanyń qara aqqýy» degen túsinik paıda bolǵanyn bilesizder. Osy kezeńdegi kóshbasshynyń aldynda: birinshiden, asa aýqymdy strategııalyq baǵdarlama usyný, ekinshiden, ulttyq elıtany osy mindetti oryndaýǵa jumyldyrý jáne úshinshiden, ulttyq, dindik jáne aımaqtyq qaýipsizdiktiń máselelerinde teńgerimdi saıasat ustaný mindetteri turdy. Mine, osy mindetterdiń bári Nazarbaevtyń saıa­sı kóshbasshylyǵynan tabyla aldy. S.Plehanovtyń kitabynda onyń osy qasıetteri jaqsy kórsetilgen, dedi Qazaqstan elshisi. M.Tájınniń sózi úlken yjdaǵatpen tyńdalyp, otyrǵandar qyzý qol soqty. Tanymdyq deńgeıi joǵary bilikti jurtqa onyń jańa kitaptyń jańalyqtaryn teorııalyq turǵydan taldaǵan mazmundy áńgimesi qatty áser etkeni baıqalyp turdy. Tusaýkeserdegi kelesi sóz Máskeý mem­lekettik ýnıversıtetiniń rektory, akademık Vıktor Sadovnıchııge be­rildi. Búgingi tańdaǵy saıasat aspanyn­daǵy asa bıik tulǵalardyń biri – Nur­sultan Nazarbaev týraly kitap jazý avtorǵa jaýapkershiliktiń aýyr júgin arqalatqany kórinip tur, dep bastady akademık óziniń sózin. Alaıda, óziniń aldyna qoıǵan mindetti avtor abyroımen atqaryp shyqqan dep aıta alamyn. Kitap jeńil tilmen jazylǵan, sonymen qatar keıipkerdiń jolynda kezdesken neshe túrli qıyndyqtar boıamasyz, ashyq kórsetilgen. Sondaı-aq, Nazarbaev tulǵasynyń Qazaqstan úshin nemese Eýrazııalyq aımaq úshin ǵana emes, búkilálemdik aýqymdaǵy qýattylyǵy barynsha aıqyn bederlengen. Sondyqtan avtor aldyna qoıǵan maqsatyna tolyq jetken, dedi V.Sadovnıchıı. Odan ári ol kitaptaǵy ózi qatysqan eki epızodqa toqtaldy. Bular Nursultan Ábishulynyń Máskeý memlekettik ýnıversıtetine kelgen kezindegi jaıt­tar. Onyń birinshisi – 1994 jyly Más­keý memlekettik ýnıversıtetindegi professorlyq-oqytýshylar jáne stýdentter quramymen kezdesý. Osy kezdesýde Qazaqstan Prezıdenti alǵash ret óziniń eýrazııashyldyq ıdeıasy týraly aıtty. Sózine otyrǵandardy sendire bilgen ol eýrazııashyldyq ıdeıasyn tereń meńgergendigi jáne ony alǵash usynýshy L.N.Gýmılevti jaqsy zerttegeni bilinip turdy. Artynan Astanada ashylǵan Eýra­zııalyq ýnıversıtetke onyń esimin berý týraly bastamany kótergeni de osy sebepten shyǵar dep oılaımyn. Shy­nyn aıtý kerek, Nursultan Ábishuly­nyń eýrazııashyldyq ıdeıasy onymen kezdesýge kelgen aýdıtorııanyń tolyq qoldaýyna ıe boldy dep aıtý qıyn. Kóptegen tyńdaýshylar qaıta ujym­dasýdan boılaryn qashyryp turdy, keıbireýler ózderimizdiń dara jolymyz bolýy kerek degennen tanbady. Qazir bul ıdeıanyń durystyǵyna kóp adamdardyń kózi jetti. Mine, kitapta osy oqıǵa barynsha shynaıylyqpen kórinis taýypty, dedi rektor. Odan ári V.Sadovnıchıı N.Na­zar­baevtyń joǵary bilikti kadrlar daıyndaýǵa qatty nazar aýdaratynyn atap ótti. Osy oraıda MMÝ-diń Qazaqstandaǵy fılıalyn ashý ıdeıasyn alǵashqy bolyp kótergeni jáne Astanadaǵy bul fılıal qazir ýnıversıtettiń eń jaqsy fılıaldarynyń qatarynda ekendigi aıtyldy. Eldegi bilim men ǵylymǵa qatty kóńil bólip, ony únemi qoldap otyrǵan osyndaı Prezıdenttiń aldynda bas ııýge bolady, dedi ol. О́ıtkeni, bolashaq úzdik bilimde ekenin Qazaqstan kóshbasshysynyń tanyp turǵany tánti etedi. V.Sadovnıchıı kelesi kezekte kitaptaǵy N.Nazarbaevpen óziniń ekinshi ret kezdesken oqıǵasy týraly da aıtyp ótti. Bul oqıǵa jýyrda ǵana bolǵan edi. N.Nazarbaev bizdiń úlken kitaphanamyzda professorlyq-oqytýshylar quramynyń aldynda Qazaqstannyń damý joldary týraly leksııa oqydy. Oǵan degen qyzyǵýshylyq ta kúshti boldy. Osynda qatysqan keıbir ataqty oqymystylar Nazarbaevty fenomen dep tanıtyndaryn bildirip, onyń esimi qazaq halqynyń tarıhyna altyn árippen jazylatynyna senim bildirdi. Mine, osy oqıǵa da kitapta jaqsy baıandalǵan, dedi rektor. Osydan keıin sóz Qazaqstan Prezı­den­tin shyn júrekten qurmetteıtin óner korıfeıleriniń biri, KSRO halyq ártisi Armen Djıgarhanıanǵa berildi. Seksendegi aqsaqal Nursultan Nazarbaev týraly kitaptyń tusaýkeserine shaqyrtý alǵan soń úıinde jata almaı, asyǵa basyp kelgenin aıtty. Maǵan jas kezimnen halyq aldyna shyqqanda eshqashan tolqyp turmyn dep aıtpa dep úıretken edi, biraq men búgin tolqyp turǵanymdy jasyrmaımyn. О́ıtkeni, men búgin bizdiń Prezıdentimiz Nursultan Nazarbaev týraly jazylǵan kitap týraly sóıleımin. Men óz basym ony bizdiń zamanymyzdyń kemeńger tulǵasy, qubylysy, ıaǵnı fenomen dep sanaımyn, deı kelip, ataqty ártis óz basynyń ony jaqsy biletinin, Qazaq­stan­da bir aı boıy onymen birge bolǵanyn aıtyp berdi. Eger tabıǵattyń ózi adamǵa kósh­basshylyq qabilet berse, bul asa mańyzdy. Men Nur­sultan Ábishulynyń boıynda adamdy uıytatyn qa­sıet baryna ábden kózim jetti. Sonymen birge, ol óziniń bilmeıtinin suraýdan eshqashan qysylmaıdy. Bul da Prezıdent úshin mańyzdy qasıet. Uzaq sóılesý barysynda onyń keı­bir teatr máselelerin me­nen kóp suraǵanyn umy­ta almaımyn, deı kelip, sóziniń sońynda A.Djıgarhanıan ony «bizdiń Prezı­dent» dep qatelesip aıtpa­ǵanyn kóldeneń tartty, ol shyn máninde bizdiń Pre­zı­dentimiz, eger biz óz boıymyzdan ony Prezıdentimiz dep tanıtyn batyldyq taba alsaq, jaman bolmaımyz, dedi. Osydan keıin sóz jýr­nalıst-polı­tolog, ataq­ty pýblısıst Maksım Shevchenkoǵa berildi. Sergeı Plehanovtyń tamasha eńbekterinen búgingi kitaptyń bir aıyrmashylyǵy bar, dep bastady ol óziniń sózin. Bul kitap jeke adamnyń ǵana taǵdyry emes, sonymen birge, burynǵy elimizdiń qalaı ydyrap, qalaı qıraǵany týraly de eńbek eken. Sondaı-aq, ol KSRO-nyń qırandysynan ekonomıkalyq jarqyn tabystarǵa jetip, Astana sııaqty osy zamanǵy tamasha qala salyp alǵan jáne Eýrazııalyq ıntegrasııaǵa yqpal etetin Qazaqstannyń qalaı paıda bolǵanyn tolyǵymen kórsetedi. Kitapta bul eldiń neshe túrli arandatýlardan, sonyń ishinde ultshyldyqqa arandatýdan qalaı aman shyqqany týraly kórkem baıan­dalyp, ol basqalarǵa úlgi bolarlyqtaı taǵylymdarmen jetkizilgen. Neshe túrli avantıýralardan aman qalǵan Qazaqstan qazir Reseı Federasııasynyń eń senimdi, eń berik seriktesine aınalyp otyr. Qazir Qazaqstannyń qaı qalasyna barsań da ózińdi erkin sezinesiń. Qazaqtar eshqashan da orystardy jatsynbaıdy. Bizdiń tilimiz de, dinimiz de, bólek bolǵanymen, týystyǵymyz berik ekenin kóresiń. Al osy týystyq naq Nursultan Nazarbaev júrgizip otyrǵan saıasattyń jemisi ekenin moıyndaýymyz kerek. Jańa osy jerde L.N.Gýmılevtiń ıdeıasy týraly aıtyldy. Menińshe, búgingi Qazaqstan bul eýrazııalyq ıdeıadan asyp tústi. Qazirgi Qazaqstan orys, nemis, ýkraın jáne t.b. úshin de súıikti Otany sanalady. Men óz basym Germanııadan qaıtyp kelip, Qazaqstanda turyp jatqan nemis halqynyń ókilderin bilemin. Olar Qazaqstanda turǵan jaıly, yńǵaıly, munda perspektıva joǵary, damýǵa múmkinshilik mol, deıdi. Sózimniń sońynda S.Plehanovtyń «Jibekteı esilmegen jol» kitaby óziniń oqyrmanyn tabatynyna senimdi ekenimdi aıtqym keledi. Ony Qazaqstanda ǵana emes, Reseıde de zertteýshiler tabylatynyna kúmánim joq, dedi M.Shevchenko. Sóz kezegi ózine tıgende Ázerbaı­jan Respýblıkasynyń Reseı Federa­sııa­syndaǵy Tótenshe jáne ókiletti elshisi, ataqty ánshi Polad Bıýlbıýloǵly Qazaqstan Prezıdentin erteden bile­tindigin tilge tıek etti. Men KSRO-nyń kezinde kezdeskende-aq bul adamnyń áleýeti zor ekenin tanydym, deı kelip, odan ári elshi kitaptaǵy keıbir epızodtar týraly óziniń pikirlerin bildirdi. Sonyń ishinde Qazaqstanǵa birinshi basshy etip Kolbındi jiberýge Geıdar Alıevtiń qarsy bolǵan jerin qanaǵatpen atap ótip, osy sátterdiń kitapta utymdylyqpen baıandalǵanyn jetkizdi. Odan ári ol kóshbasshysyz eldiń kórgen kúniniń qıyn ekendigine toqtalyp, 1993 jyly Ázerbaıjanǵa Geıdar Alıev kelgenshe durys kóshbasshy bolmaǵanyn, sonyń kesirinen eldiń birshama kúızeliske ushyraǵanyn eske aldy. Sóz avtordyń zaıyby Iýlııa Pleha­no­vaǵa berilgende, ol Sergeı Ple­ha­novtyń tusaýkeser rásimine jınal­ǵan­darǵa arnaǵan sózin oqyp berdi. Ol óz hatynda osydan 30 jyldaı buryn Qazaqstannyń kınematografııa komı­tetiniń tóraǵasy Qanat Saýdabaevpen áńgimeleskende onyń N.Nazarbaev týraly aıtqanyn jáne respýblıkadaǵy oń ózgerister onyń esimimen tyǵyz baılanysty bolaryn jetkizgenin eske alypty. Osy kezeńnen bastap S.Plehanov N.Nazarbaevtyń saıası tulǵasyn zertteýdi bastaǵan eken. KSRO quldyraýymen kóptegen tulǵalardyń esimderi umyt bola bastady, tek Nazarbaevtyń esimi jyldan-jylǵa jarqyraı tústi. Respýblıkanyń moınyna aýyr salmaq túsken qıyn kezeńderde ol bılik shtýrvalyn senimdi túrde ustaı aldy. 2000 jyly onymen alǵash ret kezdesip, áńgimeleskennen keıin men osy kitapty jazýdy qolǵa aldym, deı kelip avtor Nazarbaevtyń is-áreketinen bolashaqta da jemisti ister kútetinin jetkizipti. Tusaýkeser rásiminde qorytyndy sózdi osy kitaptyń jazylýyna yqpalyn tıgizgen saıasatker, N.Nazarbaevtyń Mádenıet, bilim jáne áleýmettik baǵdarlamalar jónindegi qorynyń dırektory Qanat Saýdabaev aıtty. Osynaý tamasha zalda asa tanymal dıp­lomattar, saıasatkerler, ǵylym, ádebıet jáne ónerdiń kórnekti tulǵalaryn, BAQ pen saraptamalyq jáne iskerlik qaýymdastyqtyń tamasha ókilderin kórip otyrǵanyma qýanyshtan tolqyp turmyn. Osynsha tamasha tulǵalardyń báriniń jınalýy zamanymyzdyń zańǵar tulǵasy Nursultan Nazarbaevtyń kóp jyldyq jasampaz eńbekterine degen qurmettiń belgisi dep bilemin. Spıkerlerdiń báriniń de shyn júrekten bizdiń Prezıdentimiz N.Nazarbaev týraly aıtylǵan tamasha pikirleri meni qatty tolǵandyrdy, deı kelip, sóziniń sońynda tusaýkeser rásimin uıymdastyrǵan Reseı Syrtqy ister mınıstrligine, kitapty jaryqqa shyǵarǵan «Mejdýnarodnye otnoshenıe» baspasyna alǵysyn jetkizdi. N.Nazarbaev týraly álemniń kóptegen elderinde ártúrli kitaptar shyqty. Solardyń ishinde myna týyndynyń joly bólek. О́ıtkeni, ol óziniń shynaıylyǵymen, tarıhı shyndyǵymen daralanyp, qarapaıym qazaq balasynyń álemdik deńgeıdegi kóshbasshylyqqa jetken jolyn kórsetken. Bul jol – jibekteı esilgen jol emes-ti, buralańy men qıralańy, tipti, qaýipti quzdary da kóp edi, alaıda, qazaq balasy sol jolmen zańǵar bıikke kóterile alǵanyn búgingi kúni Shyǵys ta, Batys ta moıyndap otyr. Men bul kitaptyń uzaq ta qyzyq ómiri bolatynyna jáne álemniń túkpir-túkpirinde ony zertteýshiler men oqıtyndar kóp bolatynyna senimdimin, dep sózin aıaqtady Qanat Bekmyrzauly. Osydan keıin tusaýkeserdiń resmı bóligi aıaqtaldy. Sóıtip, Qazaqstan Prezıdenti N.Nazarbaev jaıly taǵy bir erekshe týyndy ómirge keldi. Kitap 480 betten turady, taralymy – 5 myń dana. Joǵaryda aıtylǵandaı, ony jaryqqa shyǵarǵan Máskeýdiń «Mejdýnarodnye otnoshenıe» baspasy osy kitappen «Álemdik kóshbasshylar» serııasyn bas­tap otyr.

Jaqsybaı SAMRAT, «Egemen Qazaqstan» – Máskeýden.