Belorýssııada úlken eki oqıǵa boldy: birinshisi – Aleksandr Lýkashenko besinshi ret el prezıdenti bolyp saılandy, ekinshisi – belarýs jazýshysy Svetlana Aleksıevıchke ádebıet salasy boıynsha Nobel syılyǵy berildi.
Jurt bul eki oqıǵa jóninde de habardar. Lýkashenkonyń qansha daýys alǵany, qarsylastary kim bolǵany kóp aıtyldy da, kóp jazyldy. Al Aleksıevıchtiń halyqaralyq eń úlken syılyqqa ıe bolýy kóp adam kútpegen jaı. Muny belarýs halqy úshin uly jańalyq dese de artyq emes. Mundaı marapat kóp halyqtyń peshenesine jazyla bermeıdi.
Bizdiń búgingi aıtpaǵymyz osy bir aıtýly oqıǵalarǵa álem jurtshylyǵynyń pikiriniń qalaı bolǵany jaıynda. Atap ótetin jaı, pikirler kóp aıtyldy jáne bir-birine kereǵarlyǵy da kóp boldy. Prezıdent saılaýyna baılanysty, Belorýssııa basshysyna qatysty bolǵan soń da solaı bolýy zańdy kóriner, al Aleksıevıchtiń syılyǵyna baılanysty pikirlerdiń ártúrliligi talaı adamdy tańdandyrǵany anyq.
Aleksandr Lýkashenkonyń qaıta saılanatynyna eshkimniń kúmáni bolǵan joq. Tipti onyń opponentteriniń de kúmáni bolǵan joq. Ras, olardyń birazy ony saılaýdaǵy, daýys berýdegi burmalaýshylyqqa aparyp tireıtini bar. Biraq ony negizdi deý de qıyn. Dál qazirgi jaǵdaıda bul elde Lýkashenkomen bedel jarystyratyn tulǵanyń joqtyǵy da daýsyz. Saılaýdyń barysyna, Lýkashenkonyń ózine qarsy pikir aıtatyn, synaıtyn basty da tájirıbeli oppozısıonerler Anatolıı Lebedko men Sergeı Kalıakın saılaýda báseke kórsetpek túgili úmitkerlerdiń bárine qoıylatyn shart – 100 myń qol jınaýǵa shamalary jetpedi. Bul jerde basqalarǵa ókpeleýdiń jóni joq.
Bireýge unar, bireýge unamas, búgingi kúni Aleksandr Lýkashenko – Belorýssııa deıtin el halqynyń tańdaýy. Iá, ol qaıshylyǵy mol qaıratker. «Eýropadaǵy sońǵy dıktator» degen sıpattamany da jamylyp júrgen adam. Kóp jurtqa unamaıtyn pikirlerdi de aıta salady. Birde Reseıdi qushaǵymyz ajyramas dos elmiz dese, birde avıabaza salamyz degenińdi qoı, basynba dep onyń basshysyn ókpelete salady. Sodan da prezıdent Vladımır Pýtın ony prezıdent bolǵanymen quttyqtamady. Al Qazaqstan men Ýkraına prezıdentterinen quttyqtaý alǵan Lýkashenko aǵasyna ókpeleýi de zańdy. Belorýssııadaǵy saılaý janjalsyz ótkenine qýana otyryp, AQSh memdepartamenti saılaý bul eldiń halyqaralyq mindettemelerine jetpeı jatqanyn aıtty. Al EQYU-nyń demokratııa jáne adam quqy jónindegi bıýrosy saılaý demokratııalyq standarttarǵa saı emes degen qorytyndy jasady. Munyń bári Lýkashenkoǵa qarata aıtylǵan pikirler. Al halyq sol adamǵa toqtap otyr. Halyqtyń pikiri – basty pikir, ony moıyndaǵan jón.
Belgili belarýs jazýshysy, jýrnalıst Vıktor Martınovıch Svetlana Aleksıevıchke Nobel syılyǵynyń berilýine baılanysty bylaı dedi: «Ol Aleksandr Lýkashenkoǵa qaraǵanda álemde kóbirek belgili. Onyń sózi Lýkashenkonyń sózinen mándileý, óıtkeni, óz sózi úshin Nobel syılyǵyn aldy». Árıne, qısyn álsizdeý. Eki bólek dúnıeni salystyrmas bolar. Aleksıevıch saıasatker emes, Lýkashenko jazýshy emes. Osyndaı qısynsyz pikirler Reseı aqparat quraldarynda da aıtylyp jatyr. Onda, kerisinshe, Aleksıevıch syılyqqa laıyqty emes degendi aıtady. Orystardy synaǵany úshin berdi deıdi.
Aleksıevıch – keńestik dáýirden belgili, álem moıyndaǵan jazýshy. Keńestik júıe dáýirlep turǵanda da, soǵan qarsy sóz aıta alǵan qaıratker. «Soǵystyń usqyny áıelderdikindeı emes», «Myryshpen qaptalǵan balalar», «Chernobyl minájaty» – qany aǵylǵan shyndyqty kórsetken shyǵarmalar. Sol shyǵarmalardyń elengeni – ádiletti baǵa, halyq qýanyshy.
Halyq qoldaǵan, halyq maqtanysh etetin tulǵalardyń bári myqty.
AQSh: úmitkerler sherýi
Amerıka Qurama Shtattaryndaǵy prezıdent saılaýyna áli bir jyldan asa ýaqyt bar.
Biraq saılaýaldy naýqan qyzyp tur. Sársenbige qaraǵan túnde Las-Vegas qalasynda demokrattardyń alǵashqy telepikir saıysy ótti.
Bularda prezıdenttikke kandıdat aldymen óz partııasynyń ishinde jeńiske jetýi kerek. Ol da úlken kúres. Basqalardan artyqshylyǵyn dáleldeý úshin pikir saıysyna túsedi. Nevada shtatyndaǵy qumaroıyn ortalyǵy Las-Vegastaǵy sol saıysta burynǵy memlekettik hatshy Hılları Klınton óz básekelesterinen kósh bıik turǵanyn kórsetti.
Ádette telepikir saıysynda úmitkerler óz baǵdarlamalyq baǵyttaryn baıandaıdy. Soǵan oraı, jurtshylyq ókilderi úmitkerlerge óz yqylastaryn bildiredi. Bul jerde baǵdarlamada kóterilgen máselelerdiń máni ǵana emes, sony jurtqa qalaı jetkize alý qabileti de eskeriledi.
Saıysqa túsken demokrattardyń áleýmettik máseledegi baǵdarlamalary bir-birinen onsha alshaq emes. Klıntonnyń basty maqsaty halyqtyń tabysyn kóbeıtý eken. Al onyń basty básekelesi sanalatyn «demokratııalyq sosıalıst» Bernı Sanders orta taptyń jaǵdaıyn nasharlatqany úshin «kazıno-kapıtalısterdi» aıyptady. Burynǵy gýbernatorlar Lınkoln Chefı men Martın O`Mellı, sondaı-aq, burynǵy senator Djon Ýebb kedeıler men baılar arasyndaǵy alshaqtyqty joıýdy basty maqsat etpek.
Al syrtqy saıasatta úmitkerler aıryqsha nazar aýdarmaq máseleler ártúrli. Klıntonnyń pikirinshe, AQSh qaýipsizdigine basty qaýip – atom qarýynyń taralýy men ıadrolyq zattardyń ekstremısterdiń qolyna túsip ketýi. O`Mellı men Chefıdi aldymen Taıaý Shyǵystaǵy jaǵdaıdyń shıelenisi alańdatady eken. Sanders klımattyń ózgerýin basty qaýip sanaıdy.
Demokrattardyń Reseıge, onyń basshysy Pýtınge, olardyń Taıaý Shyǵysqa qatysty saıasatyna pikirleri ártúrli boldy. Bul taqyrypty qazir eshkim de aınalyp óte almaıdy. Hılları Klınton «Pýtınniń qorqytýyna» qarsy qatal shara qoldaný qajettigin aıtty. Bul rette ol Sırııa ústinen ushaq ushyrmaý aımaǵyn qurýdy qoldamaq. Bul Reseıdiń qazirgi áreketin tejeıdi. Al oǵan Reseı kónbese ne bolmaq? Basqa úmitkerler mundaı qadamnan saqtandyrady. Bul rette Sanderstiń pikiri jurt nazaryn aýdarǵandaı. Onyń pikirinshe, Pýtın qazir Sırııadaǵy áreketterine ókinedi. Sondyqtan, onyń bul jaǵdaıdan shyǵýyna kómektesken jón kórinedi. Árıne, árkimniń óz pikiri bar.
Dástúr boıynsha telepikir saıysynan keıin oǵan qatysýshylardyń reıtıngi jarııalanady. Klıntonnyń reıtıngi 45 paıyz bolsa, onyń negizgi básekelesi Sanderstiki 24 paıyz. Áli demokrattar úmitkerler qataryna qazirgi vıse-prezıdent Djo Baıdendi qosýy múmkin. Ol jaıynda da respondentterdiń pikiri suralady. Onyń reıtıngi 8 paıyz bolyp otyr. Sirá, onyń bedeli Klıntonnan asa qoımas. Sondyqtan, saılaýǵa túsýi neǵaıbyl.
