Jańa tehnologııalar – tabys tetigi

Eýrazııalyq ekonomıkalyq odaq 2015 jyldyń 1 qańtarynan bas­tap óz jumysyn bastady. Odaqtyń aldynda turǵan maqsat ulttyq ekonomıkany jańǵyrtý, ásirese, qaıta óńdeý, óndirý salasyn damytý bolyp tabylady. Reseı, Qazaqstan, Belarýs, Qyrǵyzstan, Armenııa elderiniń ınnovasııalyq turǵydan jańǵyrtýǵa kóńil bólýi arnaıy jobamen belgilengen. Osy joba sátti júzege asqan kezde odaq memleketteri ult­tyq ekonomıkanyń básekege qabi­let­tiligin nyǵaıtyp, óziniń ál-aýqatyn arttyra alady. «Reseı álemde shıkizat eksportshysy retinde tanylǵanmen, shyn máninde, jaǵdaı múlde basqasha – deıdi Ekonomıka ınstı­týty burynǵy keńestik kezeń­niń ekonomıkalyq damý ortaly­ǵynyń jetekshisi Elena Kýz­mına. – Reseı shıkizat satýmen ǵana aınalyspaıdy, taý-ken qu­ral­dary, vagondar, joǵary dál­diktegi tehnıkalar sııaqty taýar­lardy eksportqa shyǵarady. De­genmen, ınnovasııalyq joǵary tehnologııaǵa qol jetkizý – Reseı úshin birinshi oryndaǵy másele. Belorýssııanyń óndiristik damýy óte joǵary. Burynǵy KSRO elderi ishinde kásiporyndaryn tolyq saqtap qalǵan birden-bir el osy Belorýssııa». Onyń ústine Belarýstiń óndiris oryndary Reseımen baılanystaryn úzbepti. Ishki ónimderi úlken suranysqa ıe eken. Sebebi, Belorýssııanyń ishki saýdasy TMD elderiniń qajettilikterin tolyq jaýyp otyrsa kerek. Al Eýropa elderine shyǵý úshin áli de bolsa sapa máselesin pysyqtaý qajet, sondyqtan da, alys shetelderge tek shıkizat ónimderi ǵana tasymaldanýda kórinedi. Al Qazaqstan ekonomıkasy negizinen shıkizat eksporttaýǵa negizdelgen. Respýblıkada myrysh, mys, tabıǵı gaz, munaı, ýran sııaqty shıkizat túrleri jetkilikti bolǵanmen, eks­port salasyndaǵy janar-jaǵar­maıdyń taýarly túrleri 2013 jyly 70 paıyzdy quraǵan. Degenmen, Elena Kýzmınanyń pikirinshe, Shyǵys Qazaqstanda biraz jyldan beri qaraı údemeli ınnovasııalyq-ındýstrııalyq baǵ­darlama qarqyndy jumys jasaı­tyndyqtan, shıkizatty shyǵarýmen qatar, óńdeý salasy da birtindep damyp keledi. Reseı men Belarýs Qazaqstandaǵy «Bıznestiń jol kartasy-2020» baǵdarlamasyna erekshe qyzyǵýshylyq tanytypty. Otanymyzda Eýrazııalyq eko­nomıkalyq odaq elderimen eko­nomıkalyq baılanysty nyǵaıtýǵa arnalǵan óndiristik oryndar salynyp jatyr ári burynǵylary jańa qyrynan jańǵyrtylýda. Sonyń bir mysaly retinde aıtsaq, Ulttyq kásipkerler palatasy «Asbestsement buıym­daryn jasaý zaýyty» JShS jetek­shi­lerimen birge jańadan shyǵaratyn ónimderdiń tusaýyn kesken bolatyn. Qazaqstanda balamasy joq ónimder «Bıznestiń jol kartasy-2020» baǵdarlamasy men «Da­mý» qory arqyly shyǵarylyp ja­tyr. Zaýyt 1961 jyldan bas­tap Odaq kólemine tanymal bolǵan. Reseı, Belarýs, Moldavııa el­derine úıdiń tóbesin jabatyn shıfer shyǵarýmen aınalysyp kelgen. Endi, mine, táýelsizdik jyldarynan keıingi ekonomıkalyq jańarý, qalalar salý bul zaýyttyń ónimine degen suranysty arttyra túsken. – Eýrazııalyq ekonomıalyq odaqtyń bolashaǵy zor ekendigine senimdimiz. Sońǵy úsh jyl ishinde bizdiń zaýyt jańadan mármár-mozaıkalyq tehnologııadaǵy 3 júıeni iske qosty. Onyń birinshisi – jabyńqy plıtalar, ekinshisi – TERRACCO plıtalar dep atalady, al úshinshisi – qabyrǵa panelder, – deıdi zaýyt dırektorynyń ınno­vasııalyq tehnologııalar jó­nindegi orynbasary Rasýl Shaıs­­­kakov. – Barlyq ónimder eko­logııalyq jaǵynan qaýipsiz taza shıkizattardan jasalǵan. TER­RACCO plıtalar – joǵary damy­ǵan ıtalııalyq tehnologııa jemi­si, bul, tipti, TMD kóleminde sırek shyǵarylatyn ónim. Vıb­ro­jınaqtaý, syǵymdaý arqyly yl­ǵaldy jylý berilip, joǵary sapa­ly ónim bolyp shyǵady. Syǵymdaý kezinde ár plıtaǵa 100 tonna­lyq qysym kórsetiledi. Sóı­tip, jańa jasalǵan materıal tózim­diligin tanytady. Plıtalar negizi­nen joǵary markaly sement pen mármár tas, granıttiń qosyn­dysynan jasalady. Semeı zaýyty búginde táýligine asbestsement buıymdarynyń 400 sharshy metrin, al jylyna 100 000 sharshy metrin shyǵaratyn boldy. Baǵalary qoljetimdi. – Sońǵy kezderi biz memlekettiń qoldaýyn jaqsy sezinip otyrmyz, – deıdi kásiporynnyń bas dırektory Seıitqasym Tambetov. – Jaqynda ǵana jeńildikpen 220 mln. teńgege nesıe aldyq. Sonyń nátıjesinde qýattylyǵy jylyna 100 myń tekshe metr bolatyn gazblok sehyn ashpaqpyz. Onyń ónimderi TMD kóleminde, Eýrazııalyq ekonomıkalyq odaq elderi aýmaǵynda suranysqa ıe bolatyn dúnıeler. О́ıtkeni, barlyq jaqta da qurylys materıaldaryna suranys joǵary. Zaýytta bul kúnderi ırek jáne jazyq shıfer taqtasynan ózge, tóbelik qum-sement taqtasy men syrtqy óńdeý taqtasy shy­ǵa­ry­lady. Sonymen qatar, zaǵıp jan­dar­dyń júrýine qolaıly bolýy úshin arnaıy budyry bar taqta­lardy shyǵarý da qolǵa alynypty. – Bizdiń maqsatymyz – kásip­kerlerge ónim túrlerin tanystyryp, naryqtaǵy saýda qunynan aqparattandyrý, – deıdi Shyǵys Qazaqstan oblystyq ulttyq kásipkerler palatasy Semeı qalalyq fılıalynyń dırektory Ardaq Ádiljanov. – Jobalaý ıns­tıtýttary men qurylysshylar keıin jergilikti ónimderdiń basqa da túrlerin arttyra alady. Jergilikti taýar ónimderin tanystyrýdy aldaǵy ýaqytta da júrgizetin bolamyz. Bul óz kezeginde zaýyttyń serpilis alýyna múmkindik beredi. Jobalaýshylar men qurylysshylardyń kópshiligi búgingi mozaıkalyq-granıttik shatyr, plıtalar túrleriniń shyǵaryla bastaǵanynan endi ǵana habardar bolyp jatyr. Aldaǵy ýaqytta biz qurylys salasyndaǵy mamandardy, kompanııalardy tolyqtaı aqparattandyrmaqpyz. Jáne iri saýda ortalyqtary men dúkenderge osy ónimderdiń 40-50 paıyzyn satýdy usynamyz. Zaýyt jumysyn jolǵa qoıý arqyly biz jumyssyzdyqtyń aldyn alamyz. Zaýyt ónimderin Semeımen qatar, elimizdiń birqatar aımaqtary jáne Ortalyq Azııa, TMD elderi paıdalanatyn bolady. Raýshan NUǴMANBEKOVA. SEMEI. Sýretti túsirgen avtor.