Teatr dırektory

Eńbegi zor, mehnaty basym basshylyqtyń biri – teatr dırektory bolý. Teatr dırek­toryn daıyndaıtyn arnaıy oqý orny da joq. Jol tapsań da, adassań da ózińe baıla­nys­ty. Teatrdyń kıim ilgishten bastalýy da osy dırektordyń eńbeginen. Aýladaǵy ahýaldan bastap, tórdegi kilemniń taza­lyǵyna deıin, odan qalsa ak­terdiń kóńil-kúı, hal-jaǵdaıy, ár qyzmet­ker­diń jeke basynyń jetpeı jatqan túıt­kil­derine deıin kóńili alańdap, túgendep júrý de dırektordyń kúndelikti buljymas jumys qaǵıdasyndaı. Sahnaǵa qajetti sabaqtalmaǵan ınesi men qadalmaǵan túımesine de jaýapty. Bir sózben aıtqanda, alǵysy az aýyr eńbektiń naq ózi. Joqtan jonyp bar jasaıtyn osy qyzmettiń aýyr jolynan talaı dırektorlar ótti. Osy arada ózim biletin M. Áýezov teatrynda qyzmet etken Bolat Maýsymbaev, Saqtaǵan Turlymuratov, Gúljıhan Ǵalıeva, Saıyn Darbasov, Jumaǵalı О́mirbek, t.s.s azamattardy ataı ketsem de bolady. Mysaly, Bókeńniń (B. Maýsymbaev) kezinde Ázekeń (Á. Mámbetov) bar shyǵarmashylyq eńbegin arqaǵa keńinen salyp eńbek etti. Qasynda Bókeń se­nimdi serigi boldy. Teatrǵa kerektiniń bárin dı­rektor tapty. Ázekeń tek ónerin bildi. Teatr­dyń ishki-syrtqy tazalyǵymen qosyp, ár qoıylymnyń kerek-jaraǵyn der kezinde ta­ba bilý óner úshin eń bir kúndelikti alǵy­sharttyń biri desek, mundaı isti kez kelgen adam atqara almaıtyny da aıdaı aqıqat. О́ıtkeni, teatr tek ónerden ǵana emes, sahna syrtynan qaǵylatyn ár shegeni tabýdan bastalatynyn bireý bilse de, bireý bilmeıtini belgili.Qıyny sonda, árbir zat rejısser áleminiń qııalynan týyp, joqtan bar jasaýdyń azabynan týatyn eńbek. Rejısser ne aıtsa sony oryndap, árbir zatty usaq-túıekke deıin túgendeýdiń azaby da osynda. Mine, Qostanaı oblystyq I. Omarov atyndaǵy qazaq drama teatrynyń dırektory Nurlan Erekeshev osyndaı aǵa kóshtiń atyna kir keltirmeı, azamattyq mindetin aq adal qyzmetimen atqaryp kele jatyr. Áý bastan-aq óner jolyn maqsut tutqan ol Shymkent qalasyndaǵy Ál- Farabı atyndaǵy mádenıet ınstıtýtyn támámdap, eńbek jolyn aýdandyq mádenıet basqarmasynan bastaǵan eken. О́ner adamyna eń keregi – talantyńmen qosa uıymdastyrý qabiletińniń qarymy. Top bastaýda iskerlikpen birge biliktilik, iske degen zor jaýapkershilik qosa turady. Báriniń basyn bir ortaǵa baǵyndyryp kósh bastaý myna menmin degen azamattyń baǵyna beriler talanttyń bir qyry ǵana. Nurekeń teatr dırektorynyń tizginin endi qolǵa alǵanda, sonaý 90- jyldary alasapyran zaman bastalǵan edi. Balapan basyna, turym­taı tusyna ketken kezde ol basqarǵan Arqa­lyq teatry da san qıyndyqty bastan ótkerdi. Jaryqty qoıyp, qala boıynsha jylý toqtap, jumyssyzdyq beleń aldy. Aılyq alý armanǵa aınaldy. Endi ne isteý kerek? Kimge baryp, kimge shaǵym qylǵandaısyń. Oblys tarqap, jaýapty mekemelerdiń esigi tars jabyldy. Er azamattyń synǵa túser kezi endi keldi. О́z joǵyńdy óziń joqtap, artyńa ergen ónerli qaýymnyń eńsesin túsirmeı, osy qıyndyqtan alyp shyǵý ońaı emes edi. Bárinen de jurtqa obal boldy. Kesh bolsa qalany qarańǵylyq basyp, ónerdi qoıyp, ómir súrýdiń ózi endi kúshke tústi. Dál osyndaı sátte talaı bas­shynyń basy synǵa tústi. Biri shydap baqsa, endi biri elden ketip, jaıly oryndy basqa jaqtan tapty. Basqalardy qaıdam, dál Arqalyq úshin bul aýyrtpalyq tipten erekshe áser etti. Osy kez Nurlandy múldem shıryqtyryp jibergen. Keshke qaraı Arqalyq qalasy qarańǵyǵa kómilgende ol qazaq teatrynyń jaryǵyn sóndirmedi. Dıskoteka uıymdastyryp, qala jastaryn shashaý shyǵarmady. Teatr qala jastary baratyn birden-bir orynǵa aınaldy. Eseńgiregen eldiń de sońǵy úmiti osy jaryǵy sónbegen qazaq teatry boldy. Ár kesh saıyn samaladaı jarqyrap turatyn teatr jurtty uıystyryp, olardyń ózge isterge boı urýyna jol bermedi. Eń bastysy, jastardyń saǵy synbaı, qala turǵyndarynyń qalypty shyr­qy buzylmady. Iá, kezinde О́zekeńniń (О́zbekáli Jáni­bekov) bastamasymen qalanǵan teatrdyń endigi taǵdyry óz qolynda ekenin sol kezde Nurlan aıqyn sezindi. Sondyqtan bar qıyndyqqa moıymaı tótep berdi. Búginde kúlkili de kórinetin bolar, biraq qareketsiz otyrýǵa bolmaıtynyn uǵynǵan ol teatrdan naýbaıhana ashyp, saýda-sattyqtyń tásiline tóselip, ujymnyń ózegin jalǵady. Osyndaı tynymsyz eńbektiń ótken aýyr joly búginde adam aıtsa nanbaıtyn eski ertegideı. Alaıda osynyń bári bastan ótken shyndyq. Kezinde Arqalyqtaı qalanyń osyndaı halge ushyraýy arqaǵa aıazdaı batqanmen, Qostanaıdyń oblys kólemin ulǵaıtyp qaıta túlegeni baıandy kóshtiń basy boldy. Arqa­lyq­tyń jaby­lýynan Qostanaı qazaqylana bas­tady. Sonyń bir mysaly, О́mirzaq Shókeev ob­lys ákimi bolǵan kezde qazaq máde­nıe­tiniń iri tulǵasy Ilııas Oma­rov atyndaǵy ulttyq teatr­dyń boı kóterýi desek, bul óner ordasynyń ashylýyna Elbasymyzdyń ózi qatysýy, tusaýyn kesýi ártisterge de jiger berdi. Osyn­daı márte­be­li tarıhı istiń kósh ba­syn­da teatr­dyń tuńǵysh dı­rek­tory bop taǵy da Nurlan Erekeshev turdy. Jas kelse iske degen osy. Bul jerde de Nurlan aıanyp qalǵan joq. Nurlan bastaǵan ónerpaz qaýym 10 jyl ishinde kóńilge tolymdy, iske qonymdy qyrýar is bitirdi. Búginde teatr repertýarynyń sanatynda 50-ge jýyq qoıylym bar desem, respýblıkalyq teatr festıvalderiniń 10-ǵa jýyǵynda báıgege túsip, oljaly oralǵany óz aldyna bir áńgime. Oǵan qosa burynǵy óner ǵımaratyn búgingi ýaqytqa saı jabdyqtap, mýzyka aspaptarymen qaıta jańartty. Bar tehnıka máziri búgingi ýaqyttyń ólshemine negizdelgen. Endigi bir jańa bastamasy ob­lys­tyń mádenıet basqarmasy basshylarymen (Sáýle Bóribaeva) birigip, jańadan qazaq teat­ryn qala ortalyǵynan salýdy qolǵa alǵany. Bul is te baıandy tirliktiń bastamasy. Qazaq úshin, el úshin, ásirese, óner úshin. Shalǵaı jatqan óńir bolǵandyqtan bolar, óner oqýyn bitirgender bul mekenge onsha jolaı qoımaıdy. Sony eskergen ol teatr ja­nynan akterler úshin 2 jyldyq stýdııa ashyp, ujym sanatyn 35 adamǵa tolyqtyrdy. Osyǵan oraı bıyldan bastap irgedegi Reseıdiń Chelıabi qalasyndaǵy joǵary óner akademııa­synyń qazaq fılıaly Qostanaıdan ashyldy. О́ner qýǵan Qostanaı jastary úshin bul da izdeseń taptyrmas jaqsylyqtyń biri boldy. Osy óner fılıalynyń bir salasy qazaq teatry. Osyn­daı ıgilikter Nurlannyń aq adal isinen bastama alýda. Jalpy, óner ataýly aıǵaımen ilgeri bas­paıdy. Qashanda ár talant óz aldyna sýretshi. Tek baǵasyn bilip, baǵytynan jańyldyrmasań bolǵany. Mine, ónerdiń osyndaı qyr-syryna qanyq Nurlan qashanda osy ádisinen jańyl­maıdy. Teatr rejıssersiz qalǵan nebir qıyn sátterde ujymnyń shyrqyn ketirmeı, jan-jaqtan belgili rejısserlerdi shaqyryp, óner otyn óshirmeı, nebir aıtýly qoıylymdardy qoıa bildi. О́z otbasyndaǵy tórt balasynyń qamynan, teatrdyń jaıyn kem kórmeıtin, ujym tár­bıe­sin qashanda basty orynǵa qoıatyn Nurlan syn­­dy basshylar barda óner eshqashan ógeı­si­meıtini haq. Egerde barlyq teatr basshylary óner qamyn tereńnen tolǵap, teatr qamytyn qa­ra nardaı órge tartsa, teatr tirligi de bas­qasha bolar ma edi, kim bilgen. Árıne, basqadaı bolar edi. Iá, teatr dırektorlarynyń tirligi qaısy­bireýler oılaǵandaı, ońaı tirlik emes. О́zgeni qoıǵanda, ár qoıylymnyń premerasyn kórermenmen toltyrý da onyń bas aýrýynyń biri. Bir ǵajaby, basqa oblystarǵa qaraǵanda, Qostanaı kórermenderiniń teatrǵa degende yqylasy erekshe. Qashan kórseń de zal tolyq, oıyn oryndy. Teatrdyń ishki-syrtqy kelbeti de kórgen kózge kórikti. Bul sózimizdiń de aıt­pa­ǵy sol, teatr dırektorynyń tynymsyz tir­shiliginiń bir qyry. Iá, isker basshy isimen, qoldaıtyn qosshy tirligimen tanylady. Nur­lannyń da jyldar boıy aınalasyna saralap jıǵan kómekshileriniń kóbi naǵyz ónerge janashyr adamdar. Ujym osynysymen kórikti. Eń bastysy, tártip, tártip bolǵan jerde bárin jasap, bárin tabýǵa bolady. Mine, Nurlan osyndaı ornyqty ári isker basshy. Onyń dáleli, ózi basqarǵan teatrdy kórkeıtip, talant bıiginen taıdyrmaı, al­dyna qoıǵan maqsattaryn abyroımen as­qaqtata alyp kele jatqandyǵy. Jaqsynyń jaqsy­ly­ǵyn aıt, nury tasysyn degen ǵoı, bir kezderi ónerdi órge bastyrmaq túgil, ony oılaýdyń ózi qıyn bolǵan kezde de qıynnan jol taba bildi. Iá, búginde ónerdi saqtaý kerek dep kúm­pildep sóıleıtinderden góri, naqty is bile­tinder kerek. Bul oraıda da Nur­lan eske túsedi. Teatr dırektorynyń moınyndaǵy bir ma­ńyzdy paryz ol jyl saıynǵy gastroldik sapar men jylyna bir ótetin respýblıkalyq teatr­lar festıvali. Bilgenge munyń bári qarajat. Qarajat bolǵanda da qyp-qyzyl shyǵyn. Teatr úshin festıvalge barý men óner báıgesine túsý basty paryz bolǵanmen, aına­lyp kelgende taǵy da bárine jaýapty dırek­tor. Barmaýǵa da bolady. Onda óneriń álsirep, teatryńnan bereke ketedi. Teatr ataýly úshin qyl kópirdeı qıyn shaq osy. Nurlan ózi bas­qaryp otyrǵan teatrdy osyndaı festıval­derdiń birde-birinen qaldyrmaı, talaı báıgeni de ıemdendi. Qorytyndysy 10 jyldyń úzdik jetistigi. Qoryta aıtqanda, bar ǵumyryn óner jo­lyna sarp etip kele jatqan Nurlannyń eńbegi óz kásibiniń qyr-syryn tamyrshydaı dóp bas­qan talabynyń jemisi dep bilemiz. Arqalyqtyń ónerin arqalaı júrip, eńbeginiń tór jaılaýyn Qostanaıǵa qondyrǵan Nurlannyń búgingi tabysyn ujymy qoldap, eli maqtan tutýda. Ersaıyn TО́LEÝBAI, rejısser.