Izgi iz

Elimiz Táýelsizdiginiń bastapqy jyldarynda burynǵy KSRO Munaı ónerkásibi mınıstrliginiń «Ońtústik munaı qubyry» kompanııasynyń tizginin alǵash ret qazaq azamaty qolǵa aldy. Bas dırektor bolyp óndiristiń bel ortasynda ysylyp, qalyptasqan Taras Májıtuly Qasymov taǵaıyndaldy. Iá, buǵan deıin Qazaqstanda ornalasqan munaı jáne gaz, metallýrgııa, kómir, mashına jasaý sııaqty strategııalyq mańyzy zor iri kásiporyndar Máskeýge tikeleı baǵynyp, ony basqarý qazaq mamandardyń qolyna tıe bermeıtin. Qazaqstannyń derbes kompanııasyna aınalǵan kásiporyn «Qazaq munaı qubyry» dep ataldy, keıin «QazTransOıl» aksıonerlik qoǵamy bolyp qaıta qurylyp, óndiris jaǵdaıyna qaraı birneshe qurylymǵa tarmaqtaldy. Sol kezde de Taras Májıtulyna óndiristiń eń kúrdeli alǵy shebi, jumystyń júretin jeri Batys fılıalyn basqarý júkteldi. Eńbek jolyn ol 1958 jyly Gýrev (Atyraý) avtotresiniń sheberhanasynda avtojóndeý slesary bolyp bastady. Talap pen bilim ushtasqanda adamdy arman-taýǵa shyǵarady, maqsatqa jetkizedi. Iskerliktiń ushy kóringen umtylysymen kózge túsken jas maman Tarastyń óndiris soqpaǵynda órleýi basta­lady. Budan ári munaı ekspe­dısııasynyń tehnıgi, aǵa tehnık-geolog, ınjener, bas ınjener, «Embi munaı» kombınatynyń norma­tıvtik-zertteý stansasy bóliminiń bastyǵy baspal­daqtarynan ótedi. 1974 jyly KSRO Munaı ónerkásibi mınıstrliginiń Munaı tasymaldaý bas basqarmasyna qarasty iri óndiris – Batys Qa­zaq­stan magıstraldyq munaı qubyry basqarmasy kásipodaq jelilik komıtetiniń tóraǵasy bolyp saılandy. Bul ákimshilik shylaýynda ketpeı myńdaǵan adamnyń eńbek jáne turmys jaǵdaıyna qamqor da tabandy qaıratker bolýdy, qaǵıdatty ustanymdy talap etetin úlken qyzmet edi. Bul da Taras aǵa­myz­dyń qurysh qalpyn qalyp­tastyrǵan bir mektep boldy. Odan keıin on jyldan astam Batys Qazaqstan magıs­traldyq qubyrlar bas­qar­masy bastyǵynyń orynba­sary, «Ońtústik munaı qu­byry» óndiristik birlestigi Balyqshy aýdandyq basqarmasy bastyǵynyń orynbasary qyz­metin abyroımen atqardy. Osy abyroı ony 1993 jyly óńirlik bólimsheden respýblıkalyq deńgeıdegi iri kásiporyn – «Oń­tústik munaı qubyry» ón­diristik birlestiginiń bas dırektory qyzmetine alyp keldi. Osyǵan deıin orynbasarlyqtan, qoǵamdyq qyzmetten asa almaǵan qazaq mamanyna tizginniń tıgeni Táýelsizdik arqasy edi. Bul bir­lestik keıin qaıta qurylǵan kezde «Qazaq munaı qubyry» jabyq aksıonerlik qoǵamy Batys fılıalynyń dırektory qyzmetine taǵaıyndaldy. Bul búkil Batys óńir munaı salasynyń tamyryn basyp, búlkilin ańdap, kúrdeli óndiristi basqarý edi. Kaspıı qaırańy munaı qoryn zertteý, ıgerý qolǵa alynǵan kezde jańadan qurylǵan «Qazaqstan Kaspııshelf» kompanııasy Aqtaý ókildiginiń basshysy boldy. Ol kezde táýelsiz Qazaq­stannyń munaı ónerkásibiniń áli jolǵa qoıylmaǵan  salasy jeterlik edi. Jańa jaǵdaı Teńiz munaı kenishin ıgerý keńes zamanynda qolǵa alynǵanymen, tek munaıyn soryp áketýden ári asa qoımaǵan óndiristiń jańa qojasy sheteldik «Teńizshevroıl» jaýapkershiligi shekteýli serik­testigimen iskerlik qarym-qatynasty qalyptastyrýdy talap etti. Bul jerde de Taras Májıtulynyń Qazaqstan men Reseıdiń birlesken Kaspıı qubyry konsorsıýmyn qurýǵa qatysqan tájirıbesi kádege asty.  «Teńizshevroıl» jaýapkershiligi shekteýli seriktestigimen kelis­sózder nátıjesinde Teńiz ken ornynyń munaıynan kúkirt, merkaptan bólip alatyn asa zárý zaýyt salý týraly kelisimge qol jetti. Alǵashqy otandyq qubyr kompanııalarynyń ujymdary sol bir derbes qalyptasý jyl­dary Taras Qasymovtyń bas­shylyǵymen kúre munaı qu­byryn paıdalanýdyń irki­lissiz jumysyn qamtamasyz etti, toqsanynshy jyldardaǵy ekonomıkalyq daǵdarys jaǵ­daıynda óndiristi jabdyqtaý, kúrdeli qurylysty júrgizý,  nysandardy kúrdeli jóndeýden ótkizý, sóıtip, óndiristi toq­taýsyz júrgizý máselelerin de sheshti. Al bul adamdardy jumys oryn­darymen qamtamasyz etý, olardyń áleýmettik máselelerin sheshý, túptep kelgende elimizdiń ekonomıkasynyń jumysyn jolǵa qoıýǵa qosylǵan ólsheýsiz úles edi. Osy rette Memleket bas­shysynyń tapsyrmasy boıyn­sha jáne qazaqstandyq taýar óndirýshilerdiń eksporttyq ba­ǵyttaryn qamtamasyz etý maq­­satynda Taras Qasymovtyń qaty­sýymen 1996 jyly Aqtaý munaı aıdaý stansasynda batys­qa­zaqstandyq munaıdy jınaý jáne ony Kaspıı teńizi arqyly ári qaraı Nekaǵa (Iran), Bakýge (Ázerbaıjan) jáne Mahachkalaǵa (Reseı) tasymaldaý úshin temirjol aspaquıarlyǵy paıdalanýǵa berildi. Ol kisi basqarǵan kompanııalar tek bir shaǵyn qala ınfraqurylymynyń damýyna ǵana emes, Mańǵystaý, Atyraý jáne Batys Qazaqstan oblystarynyń jalpy damýyna da úlken úles qosty. Taras Qasymovtyń qoǵamdyq qyzmeti taqyrybyna orala otyryp, onyń tehnıka ǵylymdarynyń kandıdaty, Sh.Esenov atyn­daǵy Aqtaý memlekettik ýnıver­sıtetiniń qurmetti professory bolǵandyǵyn da aıtý lázim.  Ol óz stýdentteri – bolashaq munaıshylarǵa arnap birneshe ádistemelik qural men oqýlyq jazdy. Munaı óndirý salasynda sińirgen eńbekteri elenip, kezinde «Keńes Odaǵy munaı ónerkásibiniń ozaty» ataǵyn alǵan Taras Qasymov 2008 jyly «Qurmet» ordenimen marapattaldy. Ol – Qazaqstannyń eńbek sińirgen qaıratkeri,  «QazTransOıl» AQ qubyr kóli­giniń qurmetti qyzmetkeri. Taras Májıtuly «Eren eńbegi úshin», «Astana», «Qazaqstan Respýblıkasynyń Táýelsizdigine 10 jyl», «Qazaq­stan munaıyna 100 jyl» medaldarynyń da ıegeri. Búkil Batys Qazaqstanda qadirli, Taras aǵa atanǵan keıip­kerimiz qajymas qaıratymen, birbetkeı tabandylyǵymen, sondaı-aq, zor adamgershiligimen jáne elge, adamǵa degen ystyq yqylasymen sıpattaýǵa bolady. Qazaqstan munaı qubyry salasy qurylýynyń basynda bolǵan, óz eliniń ıgiligi úshin aıanbaı jumys istegen Taras Májıtuly, ókinishke qaraı, búginde aramyzda joq. Búgingi kúni munaı tasymaldaý salasynyń talaı úlken mamany ózderin Taras aǵanyń oqýshysy, shákirti bolǵanyn maqtanyshpen aıtady. Taras aǵanyń qos uly  – Tilek pen Hakim de  abzal ákeleriniń  jolyn abyroımen jalǵastyryp, elimizdiń  munaı salasynda jemisti eńbek  etýde. «QazTransOıl» aksıonerlik qoǵamy Basqarmasynyń sheshi­mimen Atyraý munaı qubyry basqarmasynyń iri óndirisi – «Atyraý» munaı aıdaý stansasy 2012 jylǵy 3 qyrkúıekten bastap «T.Qasymov atyndaǵy munaı aıdaý stansasy» bolyp qaıta ataldy. Dańqty munaıshy, abzal azamat, úlken qaıratker, elimizde munaı tasymaldaý salasynda  óshpesteı izi qalǵan, Taras Májıtuly Qasymovty bıylǵy jyly – munaı tasymaldaý salasynyń 80 jyldyq toıy kúnderinde arnaıy eske alyp, eren eńbegin atap ótý lázim. Erbol MAHMOTOV, munaıshy, hımııa ǵylymdarynyń doktory. Astana.