Qatysýshylar lebizi

  Evgenıı SATANOVSKII, Taıaý Shyǵys ınstıtýtynyń prezıdenti (Reseı): Men Astanaǵa kelgen saıyn erekshe bir joǵary sezimde bolamyn. Búgingi Astana ekonomıkalyq forýmy álemdik aýqymdy shara retinde óte joǵary dárejede uıymdastyrylǵan. Aqıqatyn aıtar bolsam, Nursultan Nazarbaev sııaqty Prezıdenti bar el shynymen baqytty. Nege deısiz ǵoı, sebebi, Nursultan Ábishuly áýel bas­tan óziniń mańaıyna bilikti kadrlardy tańdaı bildi. Bir adamnyń qolynan kóp nárse kelmeıdi. Al Nazarbaev komandasy «bir jaǵadan bas, bir jeńgen qol» shyǵara otyryp, Qazaqstannyń ekonomıkasyn reformalaý maqsatynda asa zor jetistikterge qol jetkizdi. Postkeńestik elder ishinde qazir Qazaqstan ekonomıkasy qarqyndy damyǵan, ındýstrııalyq-ınnovasııalyq baǵyty aıqyn kóshbasshy memleket bolyp tabylady. Qazaqstan basshylyǵynda jumys istep jatqan komanda shyn máninde Ortalyq Azııa tipti, TMD keńistiginde ozyq bolyp sanalady. Qazaqstanda qazirdiń ózinde júzege asyrylǵan reformalar erteńgi kúnge úlken senim týdyrady. Bul keshendi reformalar júıesin Reseı endi ǵana qolǵa alyp jatyr. Qazaqstan Prezıdentiniń jaqynda jarııalaǵan 5 ınstıtýttyq reformasy eldiń qanshalyqty joǵary damý satysyna kóterilgenin aıqyn kórsetedi. Prezıdentti eksporttaı almaıtynymyz ókinishti. Áıtpese, Nursultan Ábishulyndaı Kóshbasshy Reseıge de aýadaı qajet.     Holger VIFEL, EQDB-nyń Qazaqstanda jáne Mońǵolııada shaǵyn bıznesti qoldaýdyń óńirlik baǵdarlamasynyń basshysy: Qazaqstan Respýblıkasynyń sándi de sáýletti bas qalasynda ótip jatqan búgingi ekonomıkalyq forým álemdik sahnadaǵy óte mańyzdy oqıǵalardyń biri. Búgin dúnıejúziniń 100-ge tarta memleketinen jınalǵan sarapshylar  jahandyq ekonomıkany damytýdyń keıbir kezeńderi týraly ózderin tolǵantqan pikirleri men usynystaryn ortaǵa salýda. Mundaı ashyq ta mańyzdy únqatysý alańynda únemi bas qosa bermeımiz. Sondyqtan búgingi kóterilgen máseleler men aıtylǵan usynys-pikirlerdiń mańyzy zor. Eýropa qaıta qurý jáne damý banki Qazaqstanda shaǵyn jáne orta bıznesti damytý maqsatynda birazdan beri jemisti jumys atqaryp keledi. Qazir bizdiń bólimshelerimiz Qazaqstannyń Astana, Almaty, Qostanaı, Shymkent, О́skemen jáne basqa óńirlerinde jumys isteıdi. Biz jergilikti bankterge jáne shaǵyn qarjylyq ınstıtýttarǵa qarjylyq ınfraqurylymdy damytý maqsatynda tehnıkalyq kómek kórsetemiz. Sonymen birge, Eýropa qaıta qurý jáne damý banki Qazaqstannyń qarjy ınstıtýttary úshin shaǵyn bıznesti qarjylandyrý máseleleri boıynsha ozyq álemdik tájirıbeni jáne úzdik tehnologııalardy paıdalanýǵa kómektesedi. Sońǵy jyldary biz Qazaqstanda áıel kásipkerlerge jáne agrarlyq salanyń kásipkerlerine ataýly qarjylyq kómek kórsetý jobasyn is júzine asyra bastadyq. Bizdiń respýblıkada júzege asyrylyp jatqan jobalarymyzdyń jemisti bolýyna Astana ekonomıkalyq forýmynyń tıgizetin ıgi yqpaly da zor.   Pan Sýk KIM, Azııa memlekettik basqarý qaýymdastyǵynyń tóraǵasy (Ońtústik Koreıa): Men Astanaǵa talaı márte keldim dep maqtana almaımyn. Degenmen, munyń aldyndaǵy forým jumystarynyń jaqsy tabystarǵa jetkendigin jaqsy bilemin. Eń aldymen, Qazaqstannyń damý jaǵdaıy týraly aıta ketkim keledi. Men ásem qala Astanaǵa osy kelgen sátimde onyń kóriktenip bara jatqanyna kóz jetkizdim. О́ıtkeni, mundaı zamanaýı jańa qalalar álemde kóp emes. Osynyń ózinen Qazaqstannyń damýy qaryshty ekendigin baıqaýǵa bolady. Qazaqstan damýyna, meniń oıymsha, onyń basshylyǵynyń ashyq saıasat júrgizýi, álemdik qaýymdastyqpen ıntegrasııalanýǵa úlken mán berýi jaǵymdy yqpal etýde. Osy Astana ekonomıkalyq forýmynyń ózi el basshylyǵynyń osyndaı saıasat júrgizip kele jatqandyǵyn jaqsy áıgileıdi. Men qazir forým aıasyndaǵy «Merıtokratııa jáne qyzmettik etıka memlekettik qyzmet tıimdiliginiń negizgi faktorlary retinde» atty konferensııaǵa qatysýdamyn. Qazaqstan qazirgi ýaqytta óziniń memlekettik qyzmet salasyn reformalaýǵa úlken kóńil bólýde. Bul jóninde alǵashqy nátıjeler de joq emes.  Degenmen, úlken ister alda turǵan sekildi. О́ıtkeni, Qazaqstan Prezıdenti keshegi kúni ǵana jarııalanǵan bes reformasynda bul máselege basty nazar aýdarǵan. Kadrlardyń memlekettik qyzmette ósý múmkindikteri men baspaldaqtaryn aıqyndap bergen. Olarǵa jalaqy tóleýdiń jańa júıesin engizýdi kózdegen. Meniń oıymsha, reformanyń bul baǵytynyń nátıjesi jemisti bolady. Al, memlekettik qyzmet salasynyń rettelip, durys jolǵa túsýi el ekonomıkasyna úlken qozǵaý ákeledi. Sondyqtan men qazirgi kúni Qazaqstandaǵy qolǵa alynyp jatqan osynaý irgeli sharaǵa qoldaý bildiremin. Basqa da elder osyndaı mańyzdy reformany jedeldetip qolǵa alsa jón bolady dep esepteımin. Klemens GRAF, Goldman Sachs kompanııasynyń  Reseı jáne TMD boıynsha bas ekonomısi, Jańa naryqtar boıynsha zertteýlerdiń jetekshisi: Qazaqstanǵa eń alǵash ótken ǵasyrdyń 90-shy jyldarynyń basynda kelgen bolatynmyn. Munan keıin de talaı kelýdiń sáti tústi. Astana ekonomıkalyq forýmyna da júıeli túrde qatysyp kelemin. Búgin forýmnan alǵan áserlerim kóp. Men munda «Jahandyq ekonomıkadaǵy ekonomıkalyq, qarjylyq jáne monetarlyq ózgerister» atty sessııaǵa qatystym.  Jańa ǵana onyń óńirlik makroekonomıkalyq úderisterdiń Ortalyq Azııa men kórshi elderge yqpaly taqyrybyna arnalǵan basqosýynda boldym. Munda sóz alyp, óz oı-pikirlerimdi ortaǵa saldym. Shynyn aıtqanda, qazir álemde qarjy jaǵdaıy jaqsy emes. Kóptegen elderdiń eńsesin borysh daǵdarysy basyp tur. Al, Qazaqstan bolsa jyldan-jylǵa nyǵaıyp keledi. Onyń ústine halyqaralyq úlken forýmdar ótetin, kóptegen keleli máseleler talqylanatyn alań retinde adamzat qaýymynyń tolǵaqty máselelerin sheshýge óz úlesin qosýda. Bul óte jaqsy, baǵalaýǵa laıyqty qubylys. Osynyń barlyǵy Qazaqstanda memlekettik saıasattyń kemeldengendiginiń bir kórinisi. Búgin Memleket basshysy Nursultan Nazarbaevtyń 100 qadamnan turatyn bes reformasymen tanystym. Odan jaqsy áser aldym. Osyndaı naqty qadamdar qaı elge bolsa da artyqtyq etpeıdi. Al, óz táýelsizdigine ıe bolǵandaryna kóp bola qoımaǵan elder úshin tipten de qajetti shara. Odan árbir el úlgi alýy tıis dep oılaımyn.   Iаdýlla GASANLY, Ekonomıka ǵylymdarynyń doktory, professor (Ázerbaıjan): – Bul forýmǵa jyl saıyn qatysamyn. Munda únemi óte mańyzdy, aýqymdy taqyryptar qozǵalady. Bıylǵy jyly men «Jahandyq ekonomıkadaǵy ekonomıkalyq, qarjylyq jáne monetarlyq ózgerister» dep atalǵan sessııaǵa qatystym. О́te qyzyqty dıalog boldy. Onda qatysqan spıkerlerge zaldan qoıylǵan suraqtardyń kóp bolýynyń ózi taqyryptyń tartymdylyǵyn kórsetti dep oılaımyn. Árıne, qazirgi tańda munaı baǵasynyń jaıy kóptegen elderdi alańdatady. Biraq máseleniń sheshilýine qatysty jaýaptar san túrli. Mine, osy máseleni bir alańda otyryp talqylaý, naqty sheshimderge túrtki salý bul forýmnyń basty maqsaty ekeni daýsyz. Maǵan búgingi dıalogta myna bir pikir jaqsy áser qaldyrdy. Iаǵnı, sarapshylar álemde munaıǵa balama energııa kózderi tabylýy múmkin, biraq bul onyń ornyn eshqashan túbegeıli almastyra almaıdy dedi. Bul degenińiz, munaı álemdik ekonomıkaǵa, ekonomıkalyq ósimge áli de óte qajet ekenin bildiredi. Aıta bersek, forýmda aıtylǵan pkirlerdiń bári mańyzdy. Bastysy, osyndaı iri halyqaralyq forýmdardyń nátıjesinde kóptegen sheshimderge, halyqaralyq kelisimderge qadamdar jasalady. Bul turǵydan Qazaqstan men Ázerbaıjanǵa qatysty da kóptegen tıimdi tetikterdi qarastyrýǵa bolady degen oıdamyn.