Qazaqstan Respýblıkasynyń Aýyl sharýashylyǵy vıse-mınıstri G.ISAEVAMEN áńgime
– Gúlmıra Sultanbaıqyzy, elimizde asa qaýipti mal aýrýy indetterine qarsy qandaı veterınarııalyq sharalar júrgizilýde?
– Respýblıka aýmaǵynda janýarlardyń asa qaýipti aýrýlaryn aldyn alý maqsatynda keshendi veterınarııalyq sharalar júrgiziledi.
Birinshi – janýarlar men adamǵa ortaq aýrýlardy qosa alǵanda, janýarlar aýrýlarynyń paıda bolýy men azyqtan ýlanýynyń aldyn alý, janýarlardyń jáne janýarlardan alynatyn ónimder men shıkizattyń, veterınarııalyq preparattardyń, jemshóp pen jemshóptik qospalardyń ustalýynyń veterınarııa salasyndaǵy zańdarynyń talaptaryna sáıkestigin qamtamasyz etý maqsatynda veterınarııalyq-sanıtarııalyq turǵydan qolaıly aýmaqta ótkiziledi. Ekinshi – shekteý is-sharalaryn nemese karantındi qosa alǵanda, janýarlardyń asa qaýipti jáne ekzootııalyq aýrýlaryn joıý jáne olardyń taralýyn aldyn alý maqsatymen baqylaý aımaǵyn, býferlik aımaqty qosqanda, indet oshaǵynda jáne qolaısyz pýnktte júrgiziledi.
Osyndaı júıeli túrde júrgizilgen jumystardyń nátıjesinde qazirgi tańda respýblıka aýmaǵynda asa qaýipti aýrýlar boıynsha epızootııalyq jaǵdaı turaqty. 2013 jyldan beri Qazaqstan aýmaǵynda aýsyl aýrýy tirkelgen joq. Janýarlardyń asa qaýipti aýrýlary oshaqtary sanynyń tómendeýi, veterınarııalyq preparattarǵa qoıylatyn talapty kúsheıtý, sondaı-aq, «Agrobıznes-2020» baǵdarlamasyna sáıkes, halyqaralyq GMP standarttar sapasynyń talaptaryna jaýap beretin veterınarııalyq preparattardy qoldaný nátıjesinde múmkin boldy. Sonymen qatar, veterınarııa salasyndaǵy yntymaqtastyq týraly Qazaqstan Respýblıkasynyń Úkimeti men Halyqaralyq epızootııalyq bıýrosy arasynda kelisimge qol qoıyldy.
Atalǵan kelisimge sáıkes, Ortalyq Azııanyń barlyq elderi úshin Astana qalasynda HEB-tiń Sýbóńirlik keńsesi ashyldy. Onyń basty maqsaty – Ortalyq Azııa elderi men olarmen shekaralas aýdandarda aýsyl aýrýyna baqylaýdy kúsheıtý úshin quzyrly veterınarııalyq qyzmetterdiń is-qımylyn úılestirý bolyp tabylady. Sondaı-aq, vaksına qoldanylatyn aımaqtardaǵy aýsyl aýrýyna beıim janýarlardy vaksınasııalaýdan ótkizýge qajetti 2 mln. eýrony (500 mln. teńge) quraıtyn vaksına-bankin qalyptastyrýǵa múmkindik beredi. Osy rette keńseniń ashylýyna jaǵdaı jasaǵany jáne veterınarııa salasynyń HEB talaptaryna sáıkes damýyna qoldaý kórsetkeni úshin HEB-tiń bas dırektory, doktor Bernard Valla myrza Qazaqstan Respýblıkasynyń Prezıdenti N.Á.Nazarbaevqa shynaıy alǵysyn bildirip, dıplomatııalyq arnalar arqyly hat joldady.
– Atalǵan sharalardy tıimdi júzege asyrý nege baılanysty?
– Veterınarııalyq is-sharalardy júrgizý – onymen aınalysatyn mamandardyń biliktiligi men veterınarııalyq kásiporyndardy materıaldyq jaraqtandyrý deńgeıine tikeleı baılanysty. Osy maqsatta 2013-2014 jyldary respýblıkalyq bıýdjetten jergilikti atqarýshy organdar jańadan qurylǵan memlekettik veterınarııalyq kásiporyndardy (196 veterınarııalyq stansa men 2365 veterınarııalyq pýnkt) materıaldyq-tehnıkalyq jaǵynan jabdyqtaýǵa 16,0 mlrd. teńge qarjy bólindi. Búginde veterınarııalyq kásiporyndar qarapaıym shprısten bastap arnaıy avtokólikke deıingi qajetti qural-jabdyqtarmen qamtamasyz etilgen.
– Alǵa qoıylǵan mindetterdi júzege asyrýǵa maman-kadrlardyń daıyndyq deńgeıi tolyq jaýap bere ala ma?
– Búgingi kúni elimiz boıynsha jergilikti jerlerde tikeleı veterınarııalyq aldyn alý jáne emdeý jumystarymen 11 664 veterınarııa mamany aınalysady, olardyń 4 574-iniń joǵary veterınarııalyq bilimi, 7 090 mamannyń arnaıy kásiptik veterınarııa bilimi bar. Atap ótý kerek, 2012 jyldan bastap aýyldyq jerde eńbek etetin veterınarııa mamandary da basqa áleýmettik sala mamandaryna kórsetiletin jeńildikterge ıe boldy.
– Ekzotıkalyq aýrýlar shyqqan jaǵdaıda, ony joıýdyń naqty is-qımyl jospary bar ma?
– Qazaqstan Respýblıkasynyń aýmaǵyna basqa memleketterden janýarlardyń juqpaly jáne ekzotıkalyq aýrýlarynyń ákelinýi men taralýyn aldyn alý maqsatynda memlekettik veterınarııalyq-sanıtarııalyq baqylaýdy jáne qadaǵalaýdy júzege asyrý úshin ýákiletti organ – shekara jáne keden beketterinde (avtomobıl ótkizý pýnktterin qospaǵanda, Keden odaǵynyń kedendik shekarasymen tuspa-tus keletin Qazaqstan Respýblıkasynyń memlekettik shekarasy arqyly ótkizý pýnktterinde) ýákiletti organ belgilegen tártippen veterınarııalyq baqylaý beketterin uıymdastyrdy. Al «Veterınarııa salasyndaǵy normatıvtik-quqyqtyq aktilerdi bekitý týraly» Qazaqstan Respýblıkasy Aýyl sharýashylyǵy mınıstriniń 2014 jylǵy 30 qazandaǵy №7-1/559 buıryǵyna sáıkes, janýarlardyń ekzotıkalyq aýrýlarynyń profılaktıkasy, dıagnostıkasy jáne joıylýy bıýdjet qarajaty esebinen júzege asyrylady.
– Malǵa jáne mal ónimderine veterınarııalyq anyqtamalar berý tetikteri jeńildetildi dep estidik. Osy jaǵyn aıtyp berseńiz?
– 2013 jyldan bastap mal jáne mal ónimderine veterınarııalyq anyqtamany jergilikti atqarýshy organdardyń veterınarııalyq dárigerleri men óndiristik baqylaý bólimsheleriniń attestasııadan ótken veterınarııalyq dárigerleri beretin boldy. Veterınarııalyq anyqtamany qaıtarymsyz negizde berý arqyly, ony berý rásimi jeńildetildi jáne ol búkil respýblıka aýmaǵynda jaramdy.
– Jaqynda Parıj qalasynda ótetin Halyqaralyq epızootııalyq bıýrosynyń jıynyna qazaqstandyq delegasııa da qatysqaly otyr...
– 2014 jyldyń 15 tamyzynda Qazaqstannyń veterınarııalyq qyzmeti epızootııalyq ahýaldyń turaqtylyǵy negizinde, aýsyl aýrýy boıynsha 5 oblysqa vaksınasııa qoldanylatyn jáne 9 oblysqa vaksına qoldanbaıtyn qolaıly el mártebesin alý úshin HEB-ǵa eki tapsyrys berdi. Al ústimizdegi jyldyń qańtar aıynda HEB ókili Devıd Djeıms Patonn Qazaqstanǵa kelip, Jambyl oblysynyń veterınarııalyq uıymdarynyń jumysymen tanysqan edi.
2015 jyldyń 24-29 mamyry aralyǵynda Parıj qalasynda HEB-ke múshe 180 memleket pen baqylaýshylardyń qatysýymen HEB Búkilálemdik delegattary assambleıasynyń kezekti 83-shi bas sessııasy ótedi. Atalǵan shara sheńberinde saltanatty túrde Qazaqstannyń 9 oblysyn (Aqmola, Soltústik Qazaqstan, Mańǵystaý, Batys Qazaqstan, Pavlodar, Qostanaı, Qaraǵandy, Atyraý, Aqtóbe) vaksına qoldanbaıtyn aýsyldan taza el mártebesin taný týraly sertıfıkat tabys etiledi dep kútilýde.
Áńgimelesken
Álısultan QULANBAI,
«Egemen Qazaqstan».
