Eýrazııalyq ekonomıkalyq odaq – ortaq saıası-ekonomıkalyq, áskerı-kedendik, gýmanıtarlyq jáne mádenı keńistikti qamtıtyn birikken joba. Osy jobaǵa oraı Kýrchatovtaǵy Ulttyq ıadrolyq ortalyǵynda birshama jumystardyń legi atqarylýda. Japondyq ǵalymdar búgin, mine, ózderiniń ozyq tehnologııalarymen, atomdy beıbit salaǵa paıdalanýdaǵy tájirıbelerimen bólisip otyr. Sondyqtan da biz Eýrazııalyq odaq kóleminde aýqymdy mindetti jaýapkershilikke alyp otyrmyz. Bizdiń Ulttyq ıadrolyq ortalyq osy baǵytta Japonııamen qatarynan 20 jyl boıy áriptestik baılanys jasap keledi. Qazaqstan men Japonııanyń tyǵyz qarym-qatynasta jumys isteýine taǵy bir sebep, eki eldiń de atom jarylystaryn bastan keshýi, osyǵan oraı soǵys atomy emes, beıbit atomdy damytý máselesi asa mańyzdy.
Osydan 20 jyl buryn bizdiń ortalyq ǵalymdary alǵash ret Japonııa eliniń ıadrolyq ortalyǵynda boldy. Sol kezde japon reaktoryndaǵy apattyń zertteý jumystaryna qatysýǵa qazaqstandyq ǵalymdar da múmkindik aldy. Eki jaq birlesip, Qazaqstandaǵy atom energetıkasyn damytý týraly kelisimge keldik. Radıasııalyq áserlerdiń Japondyq assosıasııasymen birlesip, (JREA) Semeı synaq polıgonynda jasalǵan jarylystardyń apatty deńgeıin jáne sol jerdiń turǵyndarynyń densaýlyǵyn tekserdik. Sýtegi energetıkalyq reaktordyń belsendi aýmaǵyn (NUPEC) anyqtadyq. Jyldam neıtrondaǵy natrıı jylý ustaǵyshy (JAEA) máselesine oraı kópten tájirıbeler júrgizdik.
Bul kúnderi qazaqstandyq
tardyń japondyq áriptesterimen baılanystary nyǵaıa túsýde. Eń mańyzdylarynyń biri, ortalyq ǵalymdary kómir shahtalarynyń betki qabaty ystyqqa tózimdi bolýy úshin beton jabynqyshty zııandy materıal-korıým áserinen qalaı qorǵaý kerek, sony tereńirek zertteýge alǵan. Munyń ıgi nátıjeleri de barshylyq, aldaǵy ýaqytta elimizdegi ǵylym salasynyń damýyna muryndyq bolmaq. Bizdiń Ulttyq ıadrolyq ortalyqtyń Japonııa elimen áriptestigi jalǵasyn taba bermek.
Erlan BATYRBEKOV,
Ulttyq ıadrolyq ortalyqtyń dırektory.
Kýrchatov qalasy.
